Sáng 12/7, chị Nguyễn Thị Mai Hương, Điều dưỡng trưởng Khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Đa khoa Đống Đa, cùng gia đình đến một quán cà phê tại khu vực Linh Đàm, Hà Nội.
Khoảng hơn 10h, khi đang ngồi ở khu vực bên ngoài, chị bất ngờ nghe tiếng người trong quán hô lớn rằng có người bị ngã. Theo phản xạ của nhân viên y tế, chị lập tức chạy vào kiểm tra.
“Tôi thấy một nam thanh niên ngoài 30 tuổi nằm bất động trên nền nhà. Toàn thân người này co cứng, sau đó xuất hiện những cơn co giật liên tục. Mọi người xung quanh đều hoảng loạn, không biết phải xử trí thế nào”, chị Hương kể.
Hơn một phút ép tim giữa quán cà phê
Sau khi tiếp cận, chị Hương nới lỏng quần áo của người bệnh, bảo vệ vùng đầu và cổ nhằm hạn chế nguy cơ chấn thương do va đập trong lúc co giật. Đồng thời, nữ điều dưỡng theo dõi sát các biểu hiện bất thường.
Khi cơn co giật kết thúc, cơ thể nam thanh niên mềm dần, chân tay duỗi thẳng, môi chuyển tím tái. Nhận thấy người bệnh có dấu hiệu thiếu oxy nghiêm trọng, chị Hương kiểm tra mạch cảnh trong khoảng 10 giây.
Không phát hiện mạch, chị xác định người bệnh đã rơi vào tình trạng ngừng tuần hoàn và lập tức tiến hành hồi sinh tim phổi. Chị cũng yêu cầu những người xung quanh gọi Trung tâm Cấp cứu 115.
Giữa không gian đông người, nữ điều dưỡng liên tục ép tim cho bệnh nhân. Sau hơn một phút, nam thanh niên bắt đầu có mạch trở lại, ho, khạc đờm dãi và dần tỉnh.
“Khi thấy người bệnh có mạch trở lại và bắt đầu có phản ứng, tôi thực sự rất mừng, lúc đó mới dám thở phào. Vì cấp cứu ở ngoài cộng đồng, không có đầy đủ thiết bị và sự hỗ trợ như trong bệnh viện nên có rất nhiều điều khiến tôi lo lắng. Trong lúc cấp cứu, tôi không kịp nghĩ gì, chỉ biết phải làm mọi cách để cứu người. Đến khi bệnh nhân tỉnh lại, tôi mới thấy nhẹ nhõm, nhưng nghĩ lại vẫn còn run”, chị Hương chia sẻ.
Sau khi tuần hoàn của người bệnh được khôi phục, chị tiếp tục theo dõi tình trạng hô hấp, ý thức và giữ đường thở thông thoáng trong thời gian chờ lực lượng cấp cứu.
Khoảng 15 phút sau, xe cấp cứu 115 cùng nhân viên y tế có mặt tại quán, tiếp tục đánh giá, xử trí và đưa nam thanh niên đến bệnh viện.
Ngăn người dân nhét đũa, thìa vào miệng bệnh nhân
Theo chị Hương, trong lúc nam thanh niên co giật, một số người tại quán định dùng đũa hoặc thìa nhét vào miệng bệnh nhân vì lo người này cắn vào lưỡi. Nữ điều dưỡng đã kịp thời ngăn cản.
Chị cho biết đây là một quan niệm sai lầm vẫn khá phổ biến trong cộng đồng. Việc cố đưa đũa, thìa hoặc các vật cứng vào miệng người đang co giật không giúp bảo vệ bệnh nhân.
Ngược lại, hành động này có thể khiến người bệnh bị gãy răng, tổn thương môi, lưỡi và khoang miệng. Vật dụng được đưa vào cũng có nguy cơ gãy, rơi vào đường thở, gây hóc hoặc làm tình trạng thiếu oxy trở nên nghiêm trọng hơn.
Người hỗ trợ cũng có thể bị bệnh nhân cắn vào tay do cơ hàm co mạnh ngoài ý muốn.
“Khi gặp người đang co giật, điều quan trọng là giữ bình tĩnh, bảo vệ họ khỏi bị va đập và chờ cơn co giật kết thúc. Không nên cố ghì giữ tay chân và tuyệt đối không đưa bất cứ vật gì vào miệng người bệnh”, chị Hương khuyến cáo.
Người xung quanh nên dọn những vật cứng, sắc nhọn ra khỏi khu vực, kê vật mềm dưới đầu nếu có thể và nới lỏng quần áo quanh cổ. Không nên bế xốc người bệnh dậy, cho uống nước, uống thuốc hoặc cố thực hiện các biện pháp dân gian trong lúc họ chưa tỉnh táo.
Co giật có thể là biểu hiện của tình trạng nguy hiểm
Theo chị Hương, co giật không chỉ xảy ra ở người mắc động kinh mà còn có thể là biểu hiện của nhiều tình trạng cấp cứu như đột quỵ, hạ đường huyết, chấn thương sọ não, rối loạn điện giải, rối loạn nhịp tim hoặc ngừng tuần hoàn.
Trong trường hợp nam thanh niên tại quán cà phê, biểu hiện co cứng và co giật ban đầu có thể khiến những người xung quanh nghĩ đến một cơn động kinh.
Tuy nhiên, sau khi cơn co giật kết thúc, người bệnh mềm người, tím tái, mất phản ứng và không còn mạch. Việc đánh giá kịp thời đã giúp chị Hương nhận biết tình trạng ngừng tuần hoàn và tiến hành ép tim ngay tại chỗ, trước khi xe cấp cứu đến.
Nữ điều dưỡng cho biết, tại bệnh viện, chị từng chứng kiến một số trường hợp người bệnh co giật kéo dài dẫn đến thiếu oxy não. Khi đó, bệnh nhân có thể phải đặt nội khí quản và thực hiện các can thiệp hồi sức chuyên sâu. Quá trình điều trị không chỉ phức tạp, tốn kém mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng hồi phục sau này.
Theo chị Hương, tình huống trên cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của sơ cấp cứu ban đầu trong cộng đồng. Từ thời điểm phát hiện sự cố đến khi gọi được xe cấp cứu hoặc tiếp cận nhân viên y tế chuyên môn thường mất một khoảng thời gian nhất định, trong khi những phút đầu lại có ý nghĩa quyết định đối với khả năng sống còn của người bệnh.
“Sơ cấp cứu ban đầu rất quan trọng. Nhân viên y tế không phải lúc nào cũng có thể xuất hiện ngay trong những phút đầu. Nếu người dân nhận biết đúng tình trạng ngừng tuần hoàn, gọi cấp cứu sớm và biết thực hiện hồi sinh tim phổi, cơ hội sống của bệnh nhân sẽ được cải thiện đáng kể”, chị Hương nói.
Theo nữ điều dưỡng, người dân cũng cần được trang bị kiến thức xử trí các tình huống thường gặp như điện giật, đuối nước, say nắng hoặc say nóng. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và xử trí đúng có thể giúp hạn chế biến chứng, đồng thời tạo điều kiện để người bệnh hồi phục nhanh hơn.
Trước đó, chị Hương từng hỗ trợ một người phụ nữ lớn tuổi bị say nắng và ngất ngoài ruộng. Khi được đưa về nhà chị, người này có biểu hiện đỏ mặt, huyết áp tăng cao. Nhờ được phát hiện và xử trí kịp thời, bệnh nhân ổn định và không phải nhập viện.
Từ những tình huống thực tế, chị Hương cho rằng các kỹ năng như nhận biết người mất ý thức, đánh giá hô hấp, gọi cấp cứu và ép tim ngoài lồng ngực cần được phổ biến rộng rãi tại trường học, cơ quan, khu dân cư và những địa điểm công cộng.
Trải qua 50 năm, tầm vóc, thể lực người dân TP.HCM ngày càng được cải thiện: chiều cao trung bình của dân số (khảo sát ở học sinh 17 tuổi) tương ứng 168,2cm (năm 2014) lên 169,2cm (năm 2019) ở nam và 155,9cm (năm 2014) lên 157,0cm (năm 2019) ở nữ.
Tuổi thọ trung bình của người dân cũng tăng từ 66 tuổi năm 1979 lên 76,7 tuổi vào năm 2025, vượt mức tuổi thọ trung bình của cả nước (74,7 tuổi).
Trong Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, một trong những yêu cầu Bộ Chính trị đặt ra cho TP.HCM: "Nâng cao thể chất, tầm vóc, tuổi thọ, chất lượng sống; chủ động thích ứng với già hóa dân số".
Tuổi Trẻ Online đã có cuộc trò chuyện cùng ông Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TP.HCM xung quanh vấn đề này:
*Sau gần nửa thế kỷ, tuổi thọ người dân TP.HCM đã tăng hơn 10 năm. Theo ông, những chính sách và giải pháp nào đóng vai trò quyết định trong kết quả này?
- Tuổi thọ người dân TP.HCM tăng hơn 10 năm trong gần nửa thế kỉ là một dấu ấn rất quan trọng trong quá trình phát triển của thành phố, phản ánh sự tiến bộ đồng bộ về kinh tế - xã hội, y tế, môi trường sống và chất lượng dân số.
Kết quả này trước hết đến từ sự quan tâm, đầu tư xuyên suốt của Đảng bộ, chính quyền thành phố đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Ngoài ra, hệ thống y tế thành phố ngày càng phát triển, từ y tế dự phòng, chăm sóc sức khỏe ban đầu đến các kỹ thuật điều trị chuyên sâu, giúp người dân được tiếp cận dịch vụ y tế ngày càng thuận lợi hơn.
Cùng với đó, nhận thức người dân đã chuyển biến rõ rệt: từ chỗ chỉ khám chữa khi có bệnh sang chủ động phòng bệnh, khám định kỳ, chú trọng dinh dưỡng, vận động và lối sống lành mạnh.
*Không chỉ sống thọ hơn, người dân TP.HCM ngày nay còn có tầm vóc, thể lực được cải thiện đáng kể. Thành phố đã triển khai những giải pháp nổi bật nào để nâng cao chất lượng dân số trong 50 năm qua, thưa ông?
- Chất lượng dân số không chỉ được đo bằng tuổi thọ mà còn bằng thể lực, trí tuệ, sức khỏe tinh thần và khả năng tham gia vào sự phát triển xã hội.
Trong 50 năm qua, TP.HCM đã triển khai nhiều chương trình có ý nghĩa nền tảng như chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em; tiêm chủng mở rộng; dinh dưỡng...
Một thành phố phát triển không chỉ được đánh giá bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn bằng việc người dân có cuộc sống tốt hơn, khỏe mạnh hơn và hạnh phúc hơn.
Chúng ta không chỉ dừng lại ở mục tiêu "sống lâu" mà phải hướng đến "sống khỏe, sống có chất lượng". Người cao tuổi cần được chăm sóc để tiếp tục phát huy vai trò, kinh nghiệm và đóng góp cho gia đình, cộng đồng.
*Thưa ông, tuổi thọ tăng cao cũng đồng nghĩa TP.HCM đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh hơn. Thành phố hiện đối mặt với những thách thức gì trong việc giúp người dân không chỉ sống lâu mà còn sống khỏe, sống có chất lượng?
- Thách thức lớn của thành phố hiện nay là làm sao kéo dài số năm sống khỏe, giảm thời gian sống chung với bệnh tật; đồng thời xây dựng hệ thống chăm sóc phù hợp khi mô hình gia đình thay đổi, số người thân có khả năng chăm sóc trực tiếp người cao tuổi có xu hướng giảm.
TP.HCM đang tập trung nhiều giải pháp, trong đó có việc đẩy mạnh khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi, quản lý sức khỏe theo hồ sơ cá nhân, phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm; triển khai mô hình "Điểm chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi"...
*Trong thời gian tới, TP.HCM đặt ra những mục tiêu, giải pháp gì về tuổi thọ khỏe mạnh, tầm vóc, thể lực và chất lượng dân số? thưa ông.
- Mục tiêu lớn của TP.HCM trong thời gian tới là nâng cao chất lượng dân số một cách toàn diện, để mỗi người dân đều được chăm sóc sức khỏe tốt hơn trong suốt cuộc đời.
Ngành dân số tiếp tục tham mưu thành phố triển khai đồng bộ các giải pháp: nâng cao chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ, quản lý sức khỏe toàn dân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, cải thiện thể lực - tầm vóc thế hệ trẻ, đồng thời thích ứng với già hóa dân số.
Tình trạng thức giấc giữa đêm và khó ngủ lại nếu lặp lại nhiều lần có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, tâm trạng và sức khỏe.
Thức giấc giữa đêm và khó ngủ lại là một biểu hiện phổ biến của rối loạn giấc ngủ, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Nguyên nhân thức giấc giữa đêm và khó ngủ lại thường do những yếu tố sau:
Ở người trẻ, đồng hồ sinh học thường có xu hướng muộn hơn so với người lớn tuổi, tức là dễ thức khuya và dậy muộn. Khi thói quen sinh hoạt không ổn định, chẳng hạn ngủ rất muộn vào ngày thường nhưng lại ngủ bù vào cuối tuần, nhịp sinh học sẽ bị xáo trộn. Điều này khiến giấc ngủ trở nên nông hơn và dễ bị gián đoạn vào giữa đêm.
Căng thẳng là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến người trẻ giật mình thức giấc nửa đêm. Khi cơ thể rơi vào trạng thái lo âu, nồng độ cortisol, loại hoóc môn liên quan đến sự tỉnh táo, sẽ tăng lên. Điều này khiến não khó duy trì giấc ngủ liên tục, ngay cả khi đã ngủ được vài tiếng.
Khi thức giấc nửa đêm, nếu đầu óc bắt đầu suy nghĩ về công việc, học tập hoặc các mối quan hệ, não sẽ chuyển sang trạng thái hoạt động cao. Lúc này, việc ngủ lại trở nên khó hơn. Hệ quả là tạo thành một vòng lặp. Càng lo lắng thì càng khó ngủ lại. Khó ngủ lại gây thiếu ngủ, cuối cùng làm tăng mức độ lo âu.
Caffeine là một chất kích thích thần kinh có trong cà phê, trà, nước tăng lực và nhiều loại đồ uống phổ biến khác. Chúng hoạt động bằng cách ức chế adenosine, một chất dẫn truyền thần kinh giúp tạo cảm giác buồn ngủ. Khi adenosine bị ức chế, não sẽ duy trì trạng thái tỉnh táo lâu hơn bình thường.
Nhiều nghiên cứu cho thấy caffeine không chỉ làm khó ngủ đầu giấc mà còn làm giảm độ sâu của giấc ngủ, khiến dễ thức giấc giữa đêm. Đáng chú ý, caffeine có thể tồn tại trong cơ thể nhiều giờ. Vì vậy, uống cà phê vào buổi chiều hoặc tối có thể âm thầm làm gián đoạn giấc ngủ mà không nhận ra.
Nhiều thói quen sinh hoạt tưởng chừng nhỏ nhưng lại có ảnh hưởng lớn đến giấc ngủ. Ăn khuya, uống rượu bia, tập thể dục quá muộn hoặc ngủ giờ giấc thất thường đều có thể làm gián đoạn chu kỳ ngủ tự nhiên của cơ thể. Khi các thói quen này lặp lại thường xuyên, não có thể khó duy trì một chu kỳ ngủ ổn định, dẫn đến dễ thức giấc giữa đêm, theo Medical News Today.
Hoạt động hướng đến nâng cao nhận thức cộng đồng về chăm sóc sức khỏe trí não chủ động, tạo điều kiện để người dân được kiểm tra, tư vấn từ sớm ngay tại địa phương
Suy giảm trí nhớ là một tình trạng bệnh lý thường gặp, ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ của não bộ. Bệnh dẫn đến suy giảm chức năng nhận thức, trí nhớ, tư duy, định hướng, khả năng hiểu, tính toán… Theo thời gian, nếu không được phát hiện và khắc phục kịp thời, người mắc suy giảm trí nhớ có thể tiến triển thành sa sút trí tuệ.
Theo chuyên gia y tế, suy giảm trí nhớ không chỉ là vấn đề của người lớn tuổi mà ngày đang dần trẻ hóa, đặc biệt từ 35 tuổi trở lên. Các biểu hiện ban đầu thường là hay "nhớ nhớ, quên quên", kém tập trung, dễ quên việc cần làm hoặc mất nhiều thời gian hơn để xử lý công việc hằng ngày. Đây là tình trạng thường bị bỏ qua nhưng có thể ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và chất lượng cuộc sống nếu kéo dài. Nhằm nâng cao nhận thức về phòng bệnh chủ động và đưa giải pháp tầm soát tiên tiến đến gần hơn với cộng đồng, ngày 16.5, Long Châu và Mayoly đã phối hợp cùng các đơn vị y tế địa phương triển khai chương trình "Trạm tầm soát trí nhớ", kiểm tra sức khỏe và tư vấn miễn phí cho người dân, đặc biệt là người trẻ, trung niên ở TP.Huế.
Điểm nhấn của sự kiện là hoạt động tầm soát sức khỏe trí nhớ và tập trung thông qua ứng dụng TNmindtest. Được biết, TNmindtest là công cụ đánh giá trí nhớ và khả năng tập trung, được số hóa bởi các chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực thần kinh và nhận thức, do VnADA phát triển và tài trợ bởi Mayoly. Công cụ được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán suy giảm nhận thức nhẹ (MCI) do Hiệp hội Alzheimer Hoa Kỳ (NIA-AA) ban hành năm 2011. Bài kiểm tra tập trung vào các chức năng thường bị ảnh hưởng sớm như: trí nhớ tình tiết khả năng học và ghi nhớ thông tin mới, trí nhớ công việc khả năng lưu giữ và xử lý thông tin ngắn hạn.
Bên cạnh đó, tại chương trình, người dân còn có cơ hội tư vấn chuyên sâu với đội ngũ y bác sĩ, chuyên gia từ Long Châu và các bệnh viện uy tín. Các thông tin y khoa, cách nhận biết sớm dấu hiệu suy giảm nhận thức, hay cách chăm sóc sức khỏe trí não khoa học… được truyền tải theo cách gần gũi, dễ hiểu.
Các chuyên gia cho biết, suy giảm nhận thức nhẹ (MCI - Mild Cognitive Impairment) là giai đoạn trung gian giữa quá trình lão hóa bình thường và các bệnh về rối loạn trí nhớ nghiêm trọng. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu ở giai đoạn này và kịp thời áp dụng các biện pháp can thiệp phù hợp như: điều chỉnh lối sống, duy trì vận động, cân bằng dinh dưỡng và theo dõi sức khỏe định kỳ… có thể ngăn ngừa nguy cơ diễn biến nặng về sau. Không chỉ mang ý nghĩa với mỗi cá nhân, chủ động phòng bệnh còn góp phần quan trọng giúp giảm gánh nặng bệnh tật, tiết kiệm nguồn lực, chi phí chăm sóc y tế cho gia đình và xã hội.
Chương trình "Trạm tầm soát trí nhớ - Phòng chống suy giảm nhận thức" tiếp tục là bước đi chiến lược, nối dài cam kết hợp lực toàn diện "vì một Việt Nam khỏe mạnh" của Long Châu và Mayoly. Hai bên hướng đến tầm nhìn chung nâng cao chất lượng cuộc sống người dân Việt Nam bằng các giải pháp tiên tiến, đóng góp thiết thực vào cải thiện sức khỏe trí não, giảm thiểu rủi ro tỷ lệ bệnh suy giảm nhận thức trong cộng đồng theo hướng bền vững.
Trong bối cảnh các bệnh lý không lây nhiễm ngày càng gia tăng, các nhà thuốc không chỉ cung cấp dược phẩm chất lượng, mà còn là những "điểm chạm y tế đầu tiên" hỗ trợ người dân nhanh chóng tiếp cận các dịch vụ tư vấn, sàng lọc sớm để không bỏ lỡ "thời điểm vàng". Phát huy mạng lưới hơn 2.500 nhà thuốc và hơn 200 trung tâm tiêm chủng cùng nền tảng công nghệ hiện đại, Long Châu tích cực tham gia, phối hợp trong các chương trình quốc gia về bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cộng đồng, từng bước trở thành "cánh tay nối dài" của ngành y tế tại cơ sở.
Cùng với đó, xuyên suốt quá trình hoạt động, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu đẩy mạnh hợp tác chiến lược cùng nhiều doanh nghiệp dược phẩm uy tín trong nước và quốc tế. Hành trình bền bỉ này hướng đến thu hẹp khoảng cách trong chăm sóc sức khỏe, mở rộng cơ hội tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ y tế tiên tiến, chất lượng quốc tế đến hàng triệu gia đình Việt Nam, hưởng ứng theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 282/NQ-CP của Chính phủ.
