Theo bác sĩ Chu Thị Dung, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, nước hầm xương vẫn là món ăn bổ dưỡng, giúp nước dùng có vị ngọt tự nhiên, dễ ăn và kích thích khẩu vị. Tuy nhiên, nếu cho rằng hầm xương nhiều giờ sẽ tạo ra nguồn canxi dồi dào để bổ xương thì quan niệm này chưa phù hợp với các bằng chứng khoa học hiện nay.
Bác sĩ Dung cho biết canxi nằm trong cấu trúc cứng của xương nên không dễ hòa tan vào nước khi nấu. Thời gian hầm, độ chua của nước, loại xương và tỷ lệ xương – nước đều có thể ảnh hưởng đến lượng canxi được giải phóng, nhưng hầm lâu không đồng nghĩa có thể “lấy hết canxi” từ xương.
Một số nghiên cứu cho thấy nấu lâu hơn hoặc trong môi trường hơi axit có thể làm tăng lượng khoáng chất hòa tan vào nước. Tuy nhiên, lượng canxi thu được vẫn khá thấp so với nhu cầu hằng ngày.
Nghiên cứu năm 2024 phân tích 30 mẫu nước dùng từ bò, heo, gia cầm, cá và rau củ cho thấy mỗi khẩu phần 250 ml nhìn chung chỉ cung cấp dưới 5% nhu cầu canxi, sắt, đồng và magiê mỗi ngày. Hàm lượng khoáng chất có thể thay đổi tùy nguyên liệu và cách chế biến, nhưng nghiên cứu không ủng hộ quan niệm nước hầm thông thường là nguồn canxi dồi dào.
Bên cạnh đó, theo bác sĩ Dung, màu trắng đục của nước dùng chủ yếu do chất béo và protein được phân tán thành các hạt rất nhỏ trong quá trình đun sôi, tạo thành dạng nhũ tương. Còn độ sánh của nước dùng thường đến từ gelatin tiết ra từ da, gân, sụn và mô liên kết. Những yếu tố này tạo nên màu sắc, kết cấu và hương vị của nước dùng, nhưng không phản ánh hàm lượng canxi. Vì vậy, nước hầm càng trắng hay càng sánh không có nghĩa là chứa nhiều canxi.
Bác sĩ Dung cho hay, một số nhóm người sau cần chú ý hơn khi sử dụng nước hầm xương, đặc biệt nếu có mục đích chính là “bồi bổ” hoặc “bổ sung canxi”:
Trẻ nhỏ: Nước hầm xương có thể được dùng để tạo vị cho cháo, bột hoặc món canh. Tuy nhiên, trẻ vẫn cần được ăn cả phần thịt, cá, trứng, đậu, rau và chất béo phù hợp với độ tuổi, vì nước canh không thể thay thế phần thức ăn đặc.
Người lớn tuổi, phụ nữ sau mãn kinh hoặc người có nguy cơ loãng xương: Sức khỏe xương phụ thuộc vào nhiều yếu tố, gồm lượng canxi và vitamin D trong khẩu phần, protein, vận động, sức mạnh cơ, tình trạng nội tiết, thuốc đang sử dụng và nguy cơ té ngã. Do đó, không nên chỉ dựa vào nước hầm xương để bổ sung canxi.
Người bệnh gút: Nên thận trọng với nước dùng đậm đặc, đặc biệt khi được nấu với nhiều thịt, nội tạng hoặc các nguyên liệu giàu purin (có trong thịt và nhiều mô động vật). Điều chỉnh chế độ ăn là một phần của quá trình quản lý bệnh gút nhưng không thay thế thuốc hạ axit uric hoặc thuốc điều trị cơn gút khi đã có chỉ định.
Người mắc bệnh thận: Không có một quy tắc chung rằng tất cả người mắc bệnh thận đều phải kiêng nước hầm xương. Tùy theo giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm và bệnh lý đi kèm, người bệnh có thể cần điều chỉnh lượng natri, kali, phospho hoặc protein trong khẩu phần.
Theo bác sĩ Dung, nước hầm xương có thể được dùng như một món canh thông thường trong chế độ ăn đa dạng. Không cần hầm liên tục trong thời gian quá dài với suy nghĩ càng lâu thì càng lấy được nhiều canxi.
Khi chế biến, nên chọn xương và thịt có nguồn gốc rõ ràng. Người cần kiểm soát cân nặng hoặc mỡ máu có thể hạn chế phần da, thịt mỡ và tủy, đồng thời loại bỏ bớt lớp mỡ trên bề mặt sau khi nấu.
Canh nên được nấu cùng rau củ và sử dụng cả phần thực phẩm phù hợp, thay vì chỉ chắt lấy nước. Cần nêm nhạt, hạn chế gia vị chứa nhiều natri và không cô đặc nước dùng để uống như một sản phẩm bổ sung dinh dưỡng.
Muốn bảo vệ sức khỏe xương, điều cần ưu tiên vẫn là duy trì chế độ ăn đa dạng, cung cấp đủ canxi, vitamin D và protein, kết hợp với vận động phù hợp.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, khuyến cáo nắng nóng gay gắt không chỉ gây mệt mỏi mà còn âm thầm làm suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung và sức khỏe tâm thần.
Bác sĩ Hoàng giải thích cơ thể người luôn cố gắng duy trì nhiệt độ lõi ở mức 36,5-37,5 độ C. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, hệ điều nhiệt phải hoạt động hết công suất để tỏa nhiệt. Tình trạng mất nước và thiếu ngủ kéo dài khiến nồng độ hormone căng thẳng cortisol tăng vọt. Do đó, người dân cần tổ chức lại nhịp sinh học, dồn việc vào những giờ mát mẻ và nghỉ ngơi lúc nắng gắt thay vì cố gắng chịu đựng thời tiết khắc nghiệt.
Mọi người nên tận dụng khoảng thời gian 5h-9h sáng để giải quyết công việc quan trọng. Lúc này, không khí trong lành và não bộ tỉnh táo nhất, rất phù hợp để tập thể dục, xử lý công việc phức tạp hoặc cho trẻ học các môn tư duy logic.
Từ 9h đến 10h, nhiệt độ bắt đầu tăng, người dân chuyển dần sang các hoạt động nhẹ nhàng.
Giai đoạn 10h-16h ghi nhận mức nhiệt gay gắt nhất trong ngày. Bác sĩ khuyên mọi người hạn chế ra ngoài, tránh vận động thể lực mạnh. Mọi người chỉ nên làm việc, học tập những nội dung quen thuộc trong phòng thoáng mát và tranh thủ chợp mắt 20-30 phút.
Khoảng thời gian 16h-19h, nhiệt độ môi trường giảm dần nhưng vẫn tích tụ hơi nóng. Lúc này, người dân ưu tiên vận động nhẹ như đi bộ, kéo giãn cơ thể, tắm rửa và ăn tối.
Từ 19h đến 22h30, không khí dịu mát giúp mọi người xử lý nốt công việc tồn đọng, nhưng cần tránh hoạt động trí óc sát giờ ngủ.
Bác sĩ lưu ý làm việc liên tục khiến não bộ quá tải và thân nhiệt tăng nhanh. Mọi người cần thường xuyên đứng dậy đi lại, xoay khớp, vươn vai và hít thở sâu giữa các phiên làm việc để giải tỏa căng thẳng. Mọi người duy trì thói quen ngủ trước 23h nhằm đảm bảo sự tỉnh táo cho ngày hôm sau, bởi giấc ngủ trưa ngắn dưới 45 phút chỉ đóng vai trò hỗ trợ não bộ tạm thời. Đồng thời, người dân hạn chế tiêu thụ cà phê, trà, nước tăng lực, nước ngọt và nước đá lạnh nhằm ngăn ngừa các tổn thương cho thận và hệ tim mạch.
Tại hội nghị Fertility 2026 tổ chức tại Scotland, các nhà nghiên cứu đã công bố một phát hiện đáng chú ý. Họ nhận thấy sự suy giảm của một loại protein đặc biệt trong trứng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình lão hóa sinh sản.
Protein này có tên shugoshin, có chức năng bảo vệ sự ổn định của nhiễm sắc thể trong quá trình phân chia tế bào.
Theo nhóm nghiên cứu, khi phụ nữ lớn tuổi hơn, lượng protein shugoshin giảm dần. Điều này khiến các cấu trúc giữ nhiễm sắc thể trở nên kém ổn định, dẫn đến nguy cơ nhiễm sắc thể tách rời sớm hoặc bị phân chia không đều.
Hệ quả là trứng có thể mang số lượng nhiễm sắc thể không chính xác, làm giảm khả năng thụ thai hoặc gây sảy thai.
Một số chuyên gia cho rằng phát hiện này là bước tiến quan trọng, dù chưa thể xem là lời giải thích duy nhất cho hiện tượng suy giảm chất lượng trứng.
Tuy nhiên, nó góp phần bổ sung vào hiểu biết ngày càng đầy đủ hơn về các yếu tố phân tử ảnh hưởng đến sinh sản. Những kiến thức này có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.
Thực tế cho thấy, có một khoảng cách giữa thời điểm sinh sản tối ưu về mặt sinh học và xu hướng xã hội hiện nay. Nhiều phụ nữ lựa chọn sinh con muộn hơn vì lý do học tập, công việc hoặc điều kiện kinh tế. Điều này làm gia tăng thách thức đối với những người mong muốn có con ở độ tuổi lớn hơn.
Những khoảng trống trong hiểu biết về sinh sản nữ
Sinh sản ở nữ giới vốn là một quá trình phức tạp với nhiều điểm khác biệt so với nam giới. Trong khi nam giới có thể sản xuất tinh trùng liên tục trong suốt cuộc đời, phụ nữ lại sinh ra với một số lượng trứng hữu hạn.
Ngay từ khi còn là bào thai, buồng trứng đã chứa hàng triệu tế bào trứng, nhưng số lượng này giảm dần theo thời gian và chỉ còn lại một phần nhỏ khi đến tuổi trưởng thành.
Đáng chú ý, các tế bào trứng có thể tồn tại trong trạng thái tạm ngừng hoạt động trong nhiều năm trước khi trưởng thành và rụng. Khoảng thời gian kéo dài này khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng trứng suy giảm theo tuổi.
Trong quá trình hình thành trứng, các cặp nhiễm sắc thể cần tách ra một cách chính xác để đảm bảo mỗi trứng chỉ mang một bản sao của mỗi nhiễm sắc thể. Nếu quá trình này xảy ra sai lệch, trứng sẽ có thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể.
Các nhà khoa học từ lâu đã tập trung nghiên cứu nhóm protein có tên cohesin, vốn có vai trò giữ các nhiễm sắc thể gắn kết với nhau. Khi phụ nữ già đi, lượng protein này giảm dần, làm tăng nguy cơ sai lệch trong phân chia nhiễm sắc thể.
Triển vọng cải thiện chất lượng trứng trong tương lai
Trong thí nghiệm trên tế bào trứng của chuột và người, các nhà nghiên cứu đã thử khôi phục lượng protein shugoshin bằng cách bổ sung vật liệu di truyền.
Kết quả cho thấy, tỷ lệ trứng có nhiễm sắc thể ổn định tăng đáng kể. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy việc can thiệp ở cấp độ phân tử có thể cải thiện chất lượng trứng.
Một hướng nghiên cứu khác đã phát triển mô hình mô phỏng quá trình lão hóa của trứng ở động vật. Công cụ này cho phép phân tích chi tiết những thay đổi ở cấp độ phân tử, từ đó tìm ra các hướng can thiệp tiềm năng nhằm nâng cao khả năng sinh sản.
Các chuyên gia nhận định rằng mục tiêu trước mắt là kéo dài thêm thời gian sinh sản an toàn cho phụ nữ. Việc kéo dài khả năng sinh sản thêm vài năm có thể mang lại ý nghĩa lớn đối với nhiều gia đình đang gặp khó khăn trong việc có con.
Tuy nhiên, kết quả hiện tại vẫn ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu. Cần thêm nhiều thử nghiệm để xác định tính an toàn và hiệu quả khi áp dụng trên người. Việc cải thiện một yếu tố sinh học đơn lẻ có thể chưa đủ để giải quyết toàn bộ vấn đề vô sinh liên quan đến tuổi tác.
Dù còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, những tiến bộ trong nghiên cứu đang mang lại hy vọng mới. Việc hiểu rõ hơn các cơ chế sinh học giúp các nhà khoa học tiến gần hơn tới mục tiêu nâng cao khả năng sinh sản và cải thiện kết quả điều trị cho các cặp vợ chồng hiếm muộn.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi xu hướng sinh con muộn ngày càng phổ biến, những nghiên cứu như vậy có ý nghĩa thiết thực. Chúng không chỉ góp phần nâng cao kiến thức khoa học mà còn hỗ trợ xây dựng các giải pháp y tế phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.
Bác sĩ Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, chia sẻ thông tin này tại triển lãm y tế thông minh ngày 8/4. Ứng dụng ra đời nhằm giúp người dân quản lý sức khỏe suốt đời thay vì chỉ đi khám khi đã phát bệnh, đặc biệt trong thời điểm thành phố ghi nhận tỷ lệ bệnh không lây nhiễm tăng cao và dân số già hóa nhanh.
Với "hộ chiếu" này, phần mềm tự động lưu trữ toàn bộ tiền sử bệnh, kết quả xét nghiệm và quá trình điều trị sau mỗi lần người dân thăm khám. Bác sĩ dựa vào nền tảng dữ liệu xuyên suốt để đưa ra phác đồ chính xác nhất.
Ngoài ra, hệ thống tích hợp trực tiếp với các thiết bị thông minh cầm tay, đo lường nhịp tim và huyết áp theo thời gian thực. Khi có dấu hiệu bất thường, người dùng có thể được cảnh báo sớm, từ đó đi khám kịp thời, tránh bệnh diễn tiến nặng.
Song song, các dịch vụ khám chữa bệnh từ xa cũng đang được đẩy mạnh, giúp người dân có thể trao đổi với bác sĩ mà không cần đến bệnh viện, đặc biệt thuận tiện với người bận rộn hoặc ở xa trung tâm.
Tại triển lãm, bà Nguyễn Thị Kim Huệ, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, giới thiệu hơn 70 giải pháp y tế số nhằm đưa các mô hình chăm sóc tại nhà vào thực tiễn. Tuy nhiên, TS Lê Trường Giang, Chủ tịch Hội Y tế công cộng, nhấn mạnh chuyển đổi sang phòng bệnh cần sự tham gia chủ động của người dân.
"Không ai có thể thay mình ăn, ngủ hay tập luyện, việc tự chăm sóc vẫn là yếu tố quyết định, còn hệ thống y tế đóng vai trò hỗ trợ", ông nói, thêm rằng các công cụ "bác sĩ số" sẽ làm nhiệm vụ phân tích dữ liệu, hướng dẫn người dùng thay đổi hành vi sinh hoạt, kết hợp cùng các chương trình tầm soát bệnh nguy hiểm tại y tế cơ sở để ngăn chặn rủi ro từ xa.
Trong gần 14.000 người dân TP TP HCM tham gia tầm soát sức khỏe cộng đồng mới đây, các bác sĩ phát hiện hơn 63% trường hợp mắc bệnh cần theo dõi và điều trị chuyên sâu. Kết quả khám cho thấy nhóm bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường,... chiếm tỷ trọng lớn. Đây là những bệnh dễ bị bỏ sót nếu không tầm soát.
Ngoài ra, chương trình cũng phát hiện nhiều vấn đề khác như 341 người có dấu hiệu nghi ngờ ung thư cần chuyển viện, hàng trăm trường hợp bệnh mắt, tim mạch, phụ khoa và các bệnh về da, hô hấp, tiêu hóa, răng miệng... Ở lĩnh vực nhi khoa, nhiều trẻ phát hiện bệnh tim bẩm sinh, béo phì.
