Tại hội nghị Fertility 2026 tổ chức tại Scotland, các nhà nghiên cứu đã công bố một phát hiện đáng chú ý. Họ nhận thấy sự suy giảm của một loại protein đặc biệt trong trứng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình lão hóa sinh sản.
Protein này có tên shugoshin, có chức năng bảo vệ sự ổn định của nhiễm sắc thể trong quá trình phân chia tế bào.
Theo nhóm nghiên cứu, khi phụ nữ lớn tuổi hơn, lượng protein shugoshin giảm dần. Điều này khiến các cấu trúc giữ nhiễm sắc thể trở nên kém ổn định, dẫn đến nguy cơ nhiễm sắc thể tách rời sớm hoặc bị phân chia không đều.
Hệ quả là trứng có thể mang số lượng nhiễm sắc thể không chính xác, làm giảm khả năng thụ thai hoặc gây sảy thai.
Một số chuyên gia cho rằng phát hiện này là bước tiến quan trọng, dù chưa thể xem là lời giải thích duy nhất cho hiện tượng suy giảm chất lượng trứng.
Tuy nhiên, nó góp phần bổ sung vào hiểu biết ngày càng đầy đủ hơn về các yếu tố phân tử ảnh hưởng đến sinh sản. Những kiến thức này có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.
Thực tế cho thấy, có một khoảng cách giữa thời điểm sinh sản tối ưu về mặt sinh học và xu hướng xã hội hiện nay. Nhiều phụ nữ lựa chọn sinh con muộn hơn vì lý do học tập, công việc hoặc điều kiện kinh tế. Điều này làm gia tăng thách thức đối với những người mong muốn có con ở độ tuổi lớn hơn.
Những khoảng trống trong hiểu biết về sinh sản nữ
Sinh sản ở nữ giới vốn là một quá trình phức tạp với nhiều điểm khác biệt so với nam giới. Trong khi nam giới có thể sản xuất tinh trùng liên tục trong suốt cuộc đời, phụ nữ lại sinh ra với một số lượng trứng hữu hạn.
Ngay từ khi còn là bào thai, buồng trứng đã chứa hàng triệu tế bào trứng, nhưng số lượng này giảm dần theo thời gian và chỉ còn lại một phần nhỏ khi đến tuổi trưởng thành.
Đáng chú ý, các tế bào trứng có thể tồn tại trong trạng thái tạm ngừng hoạt động trong nhiều năm trước khi trưởng thành và rụng. Khoảng thời gian kéo dài này khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng trứng suy giảm theo tuổi.
Trong quá trình hình thành trứng, các cặp nhiễm sắc thể cần tách ra một cách chính xác để đảm bảo mỗi trứng chỉ mang một bản sao của mỗi nhiễm sắc thể. Nếu quá trình này xảy ra sai lệch, trứng sẽ có thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể.
Các nhà khoa học từ lâu đã tập trung nghiên cứu nhóm protein có tên cohesin, vốn có vai trò giữ các nhiễm sắc thể gắn kết với nhau. Khi phụ nữ già đi, lượng protein này giảm dần, làm tăng nguy cơ sai lệch trong phân chia nhiễm sắc thể.
Triển vọng cải thiện chất lượng trứng trong tương lai
Trong thí nghiệm trên tế bào trứng của chuột và người, các nhà nghiên cứu đã thử khôi phục lượng protein shugoshin bằng cách bổ sung vật liệu di truyền.
Kết quả cho thấy, tỷ lệ trứng có nhiễm sắc thể ổn định tăng đáng kể. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy việc can thiệp ở cấp độ phân tử có thể cải thiện chất lượng trứng.
Một hướng nghiên cứu khác đã phát triển mô hình mô phỏng quá trình lão hóa của trứng ở động vật. Công cụ này cho phép phân tích chi tiết những thay đổi ở cấp độ phân tử, từ đó tìm ra các hướng can thiệp tiềm năng nhằm nâng cao khả năng sinh sản.
Các chuyên gia nhận định rằng mục tiêu trước mắt là kéo dài thêm thời gian sinh sản an toàn cho phụ nữ. Việc kéo dài khả năng sinh sản thêm vài năm có thể mang lại ý nghĩa lớn đối với nhiều gia đình đang gặp khó khăn trong việc có con.
Tuy nhiên, kết quả hiện tại vẫn ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu. Cần thêm nhiều thử nghiệm để xác định tính an toàn và hiệu quả khi áp dụng trên người. Việc cải thiện một yếu tố sinh học đơn lẻ có thể chưa đủ để giải quyết toàn bộ vấn đề vô sinh liên quan đến tuổi tác.
Dù còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, những tiến bộ trong nghiên cứu đang mang lại hy vọng mới. Việc hiểu rõ hơn các cơ chế sinh học giúp các nhà khoa học tiến gần hơn tới mục tiêu nâng cao khả năng sinh sản và cải thiện kết quả điều trị cho các cặp vợ chồng hiếm muộn.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi xu hướng sinh con muộn ngày càng phổ biến, những nghiên cứu như vậy có ý nghĩa thiết thực. Chúng không chỉ góp phần nâng cao kiến thức khoa học mà còn hỗ trợ xây dựng các giải pháp y tế phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.
Sáng 18.7, Ban Chỉ đạo vận động hiến máu tình nguyện tỉnh Đồng Tháp phối hợp Hội Chữ thập đỏ tỉnh tổ chức Chương trình Hành trình Đỏ - Kết nối dòng máu Việt và Lễ tôn vinh người hiến máu tiêu biểu năm 2026 tại Trường đại học Đồng Tháp.
Đây là năm thứ 6 Đồng Tháp hưởng ứng Hành trình Đỏ - chiến dịch hiến máu tình nguyện quy mô quốc gia do Ban Chỉ đạo Quốc gia Vận động hiến máu tình nguyện, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và các đơn vị phối hợp tổ chức. Chương trình đồng thời hưởng ứng chiến dịch Những giọt máu hồng - Hè năm 2026, góp phần bổ sung nguồn máu phục vụ cấp cứu, điều trị và lan tỏa thông điệp "Hiến máu cứu người - Một nghĩa cử cao đẹp".
Trước lễ khai mạc, đoàn đại biểu đã dâng hoa, dâng hương, báo công tại Tượng đài Tập kết ra Bắc năm 1954 (phường Cao Lãnh), đồng thời thăm hỏi, động viên các tình nguyện viên tham gia hiến máu.
Ngày hội hiến máu thu hút đông đảo cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, đoàn viên, thanh niên, sinh viên và người dân tham gia. Công tác tiếp nhận máu do Bệnh viện Huyết học - Truyền máu Cần Thơ thực hiện.
Điểm nhấn của chương trình là lễ tôn vinh 343 gia đình và cá nhân tiêu biểu đại diện cho hàng nghìn người hiến máu tình nguyện trên địa bàn tỉnh. Đây là những tấm gương nhiều năm liên tục hiến máu, đồng thời tích cực vận động người thân, bạn bè cùng tham gia phong trào.
Năm 2026, toàn tỉnh Đồng Tháp có 525 tập thể, gia đình và cá nhân được biểu dương, khen thưởng vì có nhiều đóng góp cho phong trào hiến máu tình nguyện; trong đó, 2 gia đình và 1 cá nhân được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen.
Dịp này, Ban tổ chức trao bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho 45 gia đình và 128 cá nhân, đồng thời trao Giấy chứng nhận của Ban Chỉ đạo vận động hiến máu tình nguyện tỉnh cho 170 gia đình, cá nhân tiêu biểu.
Ban Chỉ đạo cũng tri ân các đơn vị đồng hành, tài trợ chương trình với tổng giá trị hỗ trợ hơn 26 triệu đồng, gồm quà tặng cho người hiến máu có hoàn cảnh khó khăn, áo đồng phục, trang thiết bị truyền thông và các vật phẩm phục vụ chương trình.
Phát biểu tại chương trình, bác sĩ Huỳnh Minh Phú, Giám đốc Bệnh viện Huyết học - Truyền máu Cần Thơ, đại diện Ban tổ chức Hành trình Đỏ Trung ương, cho biết Hành trình Đỏ nhiều năm qua đã trở thành chiến dịch có ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần lan tỏa phong trào hiến máu tình nguyện trên cả nước và bổ sung nguồn máu phục vụ cấp cứu, điều trị, đặc biệt trong dịp hè, thời điểm thường xảy ra tình trạng khan hiếm máu.
Qua 6 năm triển khai tại Đồng Tháp, Hành trình Đỏ đã góp phần phát triển mạnh phong trào hiến máu tình nguyện, bảo đảm nguồn máu phục vụ công tác cấp cứu, điều trị và lan tỏa tinh thần nhân ái, sẻ chia trong cộng đồng.
Thói quen vừa ăn vừa xem điện thoại sẽ gây ra những tác động sau đến cơ thể:
Khi vừa ăn vừa dùng điện thoại, chúng ta thường không để ý mình đã ăn bao nhiêu. Điều này vô tình khiến ăn nhiều hơn mức cần thiết. Một nghiên cứu đăng trên chuyên san Physiology & Behavior cho thấy việc sử dụng điện thoại trong lúc ăn có thể làm tăng khoảng 15% lượng calo tiêu thụ, theo theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Nguyên nhân chính là do khi xem điện thoại, não sẽ không ghi nhớ rõ bữa ăn. Bình thường, ký ức về việc đã ăn bao nhiêu sẽ giúp điều chỉnh lượng ăn ở các lần tiếp theo. Nhưng khi bị phân tâm, quá trình này bị suy giảm, khiến bạn dễ ăn thêm mà không nhận ra mình đã đủ.
Cơ thể có cơ chế rất tinh vi để báo hiệu khi nào đói và khi nào đã no. Tuy nhiên, khi ăn trong trạng thái mất tập trung, những tín hiệu này sẽ kém rõ ràng. Nhìn vào liên tục vào điện thoại làm khó nhận ra cảm giác no, từ đó dễ ăn quá mức.
Đồng thời, chúng ta cũng dễ nhầm lẫn giữa đói thật và ăn theo thói quen hoặc cảm xúc. Một số nghiên cứu cho thấy khi tập trung vào bữa ăn, mọi người sẽ kiểm soát lượng thức ăn tốt hơn và ít có nguy cơ ăn quá mức.
Khi chú ý bị dồn vào màn hình điện thoại, mọi người thường ăn nhanh hơn và nhai ít hơn. Hệ quả là làm giảm hiệu quả tiêu hóa ngay từ giai đoạn thức ăn còn ở miệng.
Khi tập trung ăn, cơ thể sẽ tự động kích hoạt quá trình tiêu hóa. Dạ dày bắt đầu tiết enzyme và dịch vị, các cơ quan tiêu hóa phối hợp để xử lý thức ăn hiệu quả hơn. Nhưng nếu vừa ăn vừa xem điện thoại, sự mất tập trung sẽ làm gián đoạn quá trình này, khiến dạ dày tiết ít enzyme và dịch vị hơn, từ đó giảm hiệu quả tiêu hóa và dễ gây đầy bụng, khó tiêu.
Khi kết hợp tất cả các yếu tố trên, chúng ta sẽ có xu hướng ăn nhiều hơn, khó nhận biết no, tiêu hóa kém và ăn uống thiếu kiểm soát, từ đó tăng nguy cơ tăng cân.
Nhiều nghiên cứu cho thấy ăn trong trạng thái bị phân tâm không chỉ làm tăng lượng thức ăn trong bữa đó mà còn khiến ăn nhiều hơn ở các bữa sau. Điều này khiến tổng lượng calo trong ngày tăng lên, cuối cùng dẫn đến tăng cân, theo Eating Well.
Tại Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, bác sĩ Ngô Văn Tỵ phát hiện Hoa có khối u buồng trứng đường kính 20 cm. Sinh thiết trả về kết quả ung thư buồng trứng giai đoạn hai.
Hoa suy sụp, không tin mình mắc ung thư ở tuổi 19. Bác sĩ giải thích các kịch bản phẫu thuật. Nếu tế bào ác tính đã xâm lấn rộng, kíp mổ buộc cắt bỏ toàn bộ phần phụ để loại trừ mầm bệnh, đồng nghĩa cô mất khả năng mang thai. Nếu bệnh còn khu trú, các bác sĩ vẫn có thể áp dụng phẫu thuật bảo tồn sinh sản, giữ lại tử cung và một phần buồng trứng lành.
"Vậy con nên giữ tử cung hay giành lấy mạng sống?", câu hỏi của Hoa ám ảnh bác sĩ Tỵ. Người mẹ ngồi bên nắm tay cô gái: "Không sinh được thì mình nhận con nuôi, miễn con còn sống". Cuối cùng, thiếu nữ chọn lên bàn mổ.
Ca phẫu thuật lấy trọn khối u mà không xảy ra tai biến. Nhìn bệnh nhân nằm thiêm thiếp với ống truyền dịch cắm trên tay, bác sĩ Tỵ vẫn nặng lòng vì chặng điều trị phía trước còn dài.
Hoa nằm trong số ngày càng nhiều phụ nữ trẻ Việt Nam mắc ung thư phụ khoa. Theo GLOBOCAN 2022, mỗi năm cả nước ghi nhận khoảng 4.600 ca ung thư cổ tử cung mới và hơn 2.500 ca tử vong. Ung thư buồng trứng thêm khoảng 1.800 ca mắc mới và gần 1.100 ca tử vong. Phần lớn bệnh nhân đến viện khi bệnh đã sang giai đoạn muộn, khi khối u không còn phát tín hiệu rõ ràng, khiến tỷ lệ sống sau 5 năm tụt xuống dưới 30%.
Bác sĩ Tỵ nói điều khiến ông trăn trở là độ tuổi bệnh nhân trẻ dần. Với phụ nữ lớn tuổi, phác đồ hướng thẳng đến mục tiêu kéo dài sự sống. Nhưng với cô gái đôi mươi chưa lập gia đình, cắt tử cung và buồng trứng không dừng ở việc mất khả năng sinh con. Nó giáng một đòn kép lên cả cơ thể lẫn tâm lý.
Người trẻ đón nhận tin dữ theo cách dữ dội hơn. "Họ không nghĩ ung thư gõ cửa ở tuổi này, càng không khi gia đình không ai mắc bệnh", bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại 1, Bệnh viện K, nói.
Cảm giác tương lai đóng sập đẩy nhiều người vào trầm cảm, giận dữ, kiệt sức. Một nghiên cứu của Đại học Quốc gia Singapore công bố năm 2022, theo dõi hơn 20.000 bệnh nhân ung thư khởi phát khi còn trẻ, ghi nhận nhóm này mang nguy cơ trầm cảm và rối loạn lo âu cao hơn suốt phần đời còn lại, ngay cả khi ung thư đã lui bệnh.
Ở Việt Nam, sức ép còn đến từ định kiến. Nhiều người vẫn đóng khung giá trị người phụ nữ vào khả năng sinh con, buộc các cô gái mất thiên chức phải chuẩn bị tinh thần đối diện những lời bàn tán và nguy cơ đổ vỡ hôn nhân. Bác sĩ Nam cho rằng chính lối nghĩ này cần thay đổi, bởi giá trị một con người không nằm ở buồng trứng.
Trước những cú sốc đó, bác sĩ Nam thay đổi cách nói. Ông tránh các từ "ác tính", "di căn", "tiên lượng xấu", chia thông tin thành nhiều lớp và dò theo phản ứng của bệnh nhân. Nguyên tắc duy nhất ông giữ là không giấu sự thật. "Càng giấu, người bệnh càng nghi ngờ. Đến khi vỡ lẽ, họ không còn tin bác sĩ nữa", ông nói.
Vấn đề nằm ở chỗ ung thư buồng trứng gần như không có cách sàng lọc đại trà hiệu quả cho người khỏe mạnh, khác với ung thư cổ tử cung đã có xét nghiệm HPV và Pap smear. Vì thế bác sĩ khuyến cáo phụ nữ khám phụ khoa định kỳ mỗi 6 đến 12 tháng và đến viện ngay khi bụng to bất thường, đầy hơi kéo dài hay đau vùng chậu, những dấu hiệu Hoa từng nhầm là tăng cân. Phát hiện sớm mở ra cơ hội rất khác. Với ung thư cổ tử cung giai đoạn đầu, tỷ lệ sống sau 5 năm vượt 90%.
Hoa giờ bước vào những đợt hóa trị. Cô đánh đổi cơ hội làm mẹ để giữ lại mạng sống, đúng như lời người mẹ động viên trong phòng bệnh hôm ấy: "Miễn con còn sống".
