Tại hội nghị Fertility 2026 tổ chức tại Scotland, các nhà nghiên cứu đã công bố một phát hiện đáng chú ý. Họ nhận thấy sự suy giảm của một loại protein đặc biệt trong trứng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình lão hóa sinh sản.
Protein này có tên shugoshin, có chức năng bảo vệ sự ổn định của nhiễm sắc thể trong quá trình phân chia tế bào.
Theo nhóm nghiên cứu, khi phụ nữ lớn tuổi hơn, lượng protein shugoshin giảm dần. Điều này khiến các cấu trúc giữ nhiễm sắc thể trở nên kém ổn định, dẫn đến nguy cơ nhiễm sắc thể tách rời sớm hoặc bị phân chia không đều.
Hệ quả là trứng có thể mang số lượng nhiễm sắc thể không chính xác, làm giảm khả năng thụ thai hoặc gây sảy thai.
Một số chuyên gia cho rằng phát hiện này là bước tiến quan trọng, dù chưa thể xem là lời giải thích duy nhất cho hiện tượng suy giảm chất lượng trứng.
Tuy nhiên, nó góp phần bổ sung vào hiểu biết ngày càng đầy đủ hơn về các yếu tố phân tử ảnh hưởng đến sinh sản. Những kiến thức này có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.
Thực tế cho thấy, có một khoảng cách giữa thời điểm sinh sản tối ưu về mặt sinh học và xu hướng xã hội hiện nay. Nhiều phụ nữ lựa chọn sinh con muộn hơn vì lý do học tập, công việc hoặc điều kiện kinh tế. Điều này làm gia tăng thách thức đối với những người mong muốn có con ở độ tuổi lớn hơn.
Những khoảng trống trong hiểu biết về sinh sản nữ
Sinh sản ở nữ giới vốn là một quá trình phức tạp với nhiều điểm khác biệt so với nam giới. Trong khi nam giới có thể sản xuất tinh trùng liên tục trong suốt cuộc đời, phụ nữ lại sinh ra với một số lượng trứng hữu hạn.
Ngay từ khi còn là bào thai, buồng trứng đã chứa hàng triệu tế bào trứng, nhưng số lượng này giảm dần theo thời gian và chỉ còn lại một phần nhỏ khi đến tuổi trưởng thành.
Đáng chú ý, các tế bào trứng có thể tồn tại trong trạng thái tạm ngừng hoạt động trong nhiều năm trước khi trưởng thành và rụng. Khoảng thời gian kéo dài này khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng trứng suy giảm theo tuổi.
Trong quá trình hình thành trứng, các cặp nhiễm sắc thể cần tách ra một cách chính xác để đảm bảo mỗi trứng chỉ mang một bản sao của mỗi nhiễm sắc thể. Nếu quá trình này xảy ra sai lệch, trứng sẽ có thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể.
Các nhà khoa học từ lâu đã tập trung nghiên cứu nhóm protein có tên cohesin, vốn có vai trò giữ các nhiễm sắc thể gắn kết với nhau. Khi phụ nữ già đi, lượng protein này giảm dần, làm tăng nguy cơ sai lệch trong phân chia nhiễm sắc thể.
Triển vọng cải thiện chất lượng trứng trong tương lai
Trong thí nghiệm trên tế bào trứng của chuột và người, các nhà nghiên cứu đã thử khôi phục lượng protein shugoshin bằng cách bổ sung vật liệu di truyền.
Kết quả cho thấy, tỷ lệ trứng có nhiễm sắc thể ổn định tăng đáng kể. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy việc can thiệp ở cấp độ phân tử có thể cải thiện chất lượng trứng.
Một hướng nghiên cứu khác đã phát triển mô hình mô phỏng quá trình lão hóa của trứng ở động vật. Công cụ này cho phép phân tích chi tiết những thay đổi ở cấp độ phân tử, từ đó tìm ra các hướng can thiệp tiềm năng nhằm nâng cao khả năng sinh sản.
Các chuyên gia nhận định rằng mục tiêu trước mắt là kéo dài thêm thời gian sinh sản an toàn cho phụ nữ. Việc kéo dài khả năng sinh sản thêm vài năm có thể mang lại ý nghĩa lớn đối với nhiều gia đình đang gặp khó khăn trong việc có con.
Tuy nhiên, kết quả hiện tại vẫn ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu. Cần thêm nhiều thử nghiệm để xác định tính an toàn và hiệu quả khi áp dụng trên người. Việc cải thiện một yếu tố sinh học đơn lẻ có thể chưa đủ để giải quyết toàn bộ vấn đề vô sinh liên quan đến tuổi tác.
Dù còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, những tiến bộ trong nghiên cứu đang mang lại hy vọng mới. Việc hiểu rõ hơn các cơ chế sinh học giúp các nhà khoa học tiến gần hơn tới mục tiêu nâng cao khả năng sinh sản và cải thiện kết quả điều trị cho các cặp vợ chồng hiếm muộn.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi xu hướng sinh con muộn ngày càng phổ biến, những nghiên cứu như vậy có ý nghĩa thiết thực. Chúng không chỉ góp phần nâng cao kiến thức khoa học mà còn hỗ trợ xây dựng các giải pháp y tế phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.
Trong y khoa, căn bệnh này có tên khoa học là Melioidosis, hay còn gọi là bệnh Whitmore. Khi vi trùng xâm nhập, nó gây ra những triệu chứng rất dễ nhầm lẫn các bệnh thông thường giống viêm phổi: sốt cao, lạnh run, ho, khó thở; giống bệnh lao: sốt nhẹ kéo dài, sụt cân, ho dai dẳng; giống viêm da: nổi mụn mủ, áp xe, sưng đau ngoài da.
Nguy hiểm nhất là khi vi trùng đi vào máu gây nhiễm trùng huyết. Lúc này, bệnh diễn tiến cực nhanh, gây suy đa tạng, khiến bác sĩ và người nhà nhiều khi không kịp trở tay. Tỉ lệ tử vong của căn bệnh này có nơi lên đến 40%, một con số rất đáng giật mình.
Vi trùng gây bệnh sốt đất có tên Burkholderia pseudomallei. Nó sống rất dai trong đất ẩm và nước bẩn. Nó vào cơ thể chúng ta qua ba con đường chính:
1 Qua da: Đây là đường phổ biến nhất. Chỉ cần một vết trầy xước nhỏ xíu khi lội ruộng, làm vườn mà tiếp xúc với bùn đất bẩn, vi trùng sẽ theo đó mà vào.
2 Qua đường thở: Hít phải bụi đất chứa vi trùng, nhất là sau những trận mưa lớn hoặc giông lốc.
3 Qua đường ăn uống: Sử dụng nguồn nước ao hồ chưa qua xử lý, không đảm bảo vệ sinh.
Hiện nay, chúng ta chưa có vắc xin phòng ngừa bệnh Whitmore. Việc điều trị cũng cực kỳ gian nan, đòi hỏi phải dùng kháng sinh mạnh truyền tĩnh mạch liên tục ít nhất hai tuần, sau đó phải uống thuốc duy trì cả nửa năm trời để tránh tái phát.
Vì vậy, bà con mình nên nhớ nguyên tắc bệnh hơn chữa bệnh, bằng 4 biện pháp đơn giản sau:
- Bảo hộ kỹ càng: Khi ra ruộng, xuống mương hay làm vườn, ráng mang ủng và găng tay cao su.
- Sơ cứu ngay vết thương: Nếu lỡ bị trầy xước, hãy rửa sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, sát trùng ngay và hạn chế để vết thương tiếp xúc với bùn đất cho đến khi lành hẳn.
- Ăn chín, uống sôi: Tuyệt đối không dùng nước chưa qua xử lý để ăn uống, sinh hoạt. Thực phẩm thủy sinh phải ngâm rửa qua nước muối. Đặc biệt là nhóm nguy cơ cao: những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mãn tính hay nghiện rượu thì sức đề kháng yếu hơn, nếu mắc bệnh này sẽ rất nặng.
Khi đó điểm glasgow (thang đo hôn mê) là 7-8 điểm, tức mức độ chấn thương nặng, đã được đặt nội khí quản thở máy và có chỉ định mổ cấp cứu
Khoảng cách từ Tây Bắc về Hà Nội là quá xa (453km) đối với một bệnh nhân đang đứng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết. Sau khi hội chẩn, chúng tôi quyết định một phương án không dễ dàng: thay vì đưa bệnh nhân nặng về tiềm ẩn nhiều rủi ro vì quãng đường quá xa, chúng tôi cử bác sĩ lên trực tiếp phẫu thuật cấp cứu tại bệnh viện tỉnh, sau đó khi tình trạng ổn định mới chuyển bệnh nhân về Hà Nội để tiếp tục điều trị.
Và người được chọn: TS Nguyễn Thanh Xuân, Phó trưởng Khoa Thần kinh 1 lên đường dưới sự giúp đỡ rất nhiệt tình của Vietnam Airlines, sau 2 giờ bệnh nhân được phẫu thuật lấy máu tụ, giải tỏa não và 2 ngày sau bệnh nhân được chuyển về Khoa Hồi sức tích cực 2 - Trung tâm Gây mê và hồi sức ngoại khoa, Bệnh viện hữu nghị Việt Đức điều trị tiếp, sau đó khoảng 3-4 tuần bệnh nhân được cứu sống và ra viện.
Trong y khoa, có những thời điểm phải đưa ra quyết định rất nhanh nhưng dựa trên sự bình tĩnh tuyệt đối. Chỉ một lựa chọn đúng lúc có thể thay đổi cả cuộc đời một con người.
Hôm nay, trong chuyến công tác tại Nghệ An, tôi gặp lại bệnh nhân uống với nhau cốc bia giữa cái nắng gắt của miền Trung, tôi thực sự xúc động. Anh khỏe mạnh, đi lại, sinh hoạt gần như bình thường. Nếu không biết câu chuyện phía sau, ít ai nghĩ rằng anh từng ở rất gần cửa tử.
Trong câu chuyện của mình, anh kể:
"Không hiểu sao mình linh cảm trên đường về Hà Nội, mình thấy trời đất tối đen, sương mù dày đặc và hình dung mình đang đi về phía có ánh sáng ở xa. Rồi khi hôn mê nằm hồi sức, mình có cảm giác như đang rơi xuống một cái hố rất sâu, cố vùng vẫy, cố bơi để thoát ra. Đúng lúc kiệt sức nhất, có một bàn tay đưa xuống kéo mình lên...".
Tôi lặng người và hơi rùng mình nghe anh kể. Thỉnh thoảng, tôi vẫn được nghe những câu chuyện của bệnh nhân hôn mê, nguy kịch khi được cứu sống, họ kể lại những gì họ thấy khi nằm điều trị tại hồi sức.
Vì vậy tôi luôn nhắc nhân viên của mình: "Hãy chăm sóc bệnh nhân bằng sự tận tâm của mình vì dù có hôn mê họ vẫn biết được mình điều trị chăm sóc như thế nào". Nhiều khi chúng ta không trung thực nơi trần thế nhưng không thể lừa dối được cõi âm…
Là người làm nghề y, chúng tôi tin vào khoa học, vào phẫu thuật, vào thuốc men, máy thở và những nỗ lực không ngừng nghỉ của cả một tập thể. Nhưng sau nhiều năm điều trị bệnh nhân nặng, tôi cũng hiểu rằng có những điều vượt ra ngoài những con số trên monitor.
Có thể đó là nghị lực sống mãnh liệt của người bệnh.
Có thể đó là tình yêu của gia đình đang chờ đợi.
Có thể đó là sự tận tâm của những người thầy thuốc chưa bao giờ từ bỏ hy vọng.
Và cũng có thể, ở một góc nào đó của cuộc đời, đó chính là "bàn tay của số phận" trao thêm cho con người một cơ hội được sống.
Điều kỳ diệu không phải là chiến thắng cái chết.
Điều kỳ diệu là sau khi đi qua bóng tối, con người ta biết trân trọng hơn từng ngày được sống, được yêu thương và được trở về bên gia đình.
Với chúng tôi, đó chính là phần thưởng lớn nhất của nghề y.
Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa khu vực Sông Mã đặt sonde bàng quang cho bệnh nhân rồi chuyển đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La điều trị. Hình ảnh chụp cắt lớp vi tính cho thấy bàng quang vỡ, trong ổ bụng bệnh nhân có nhiều dịch và máu cục.
Ngày 29/4, bác sĩ Nguyễn Văn Trọng, Trưởng khoa Ngoại Tiết niệu - Nam học, cho biết bệnh nhân bị chấn thương bụng kín vỡ bàng quang, được phẫu thuật cắt lọc mép vết vỡ và khâu phục hồi bàng quang hai lớp.
Sau phẫu thuật, bệnh nhân hồi phục tốt, sức khỏe ổn định và có thể đi tiểu bình thường trở lại. Anh cho hay đã nhịn đi tiểu trong uống chầu nhậu. Bác sĩ nhận định có thể bàng quang bệnh nhân đầy nước tiểu dẫn đến vỡ khi anh ngã.
Vỡ bàng quang là cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm và thường gặp, có thể gây viêm phúc mạc nước tiểu, nhiễm trùng - nhiễm độc và diễn biến nặng nếu chậm trễ xử trí. Phần lớn nguyên nhân do say rượu hoặc tai nạn giao thông ngã khi người bệnh uống nhiều bia rượu, bàng quang căng đầy do nhịn tiểu.
"Thành bàng quang rất mỏng, khi chứa đầy nước tiểu, nếu chấn thương sức ép bên trong bị tăng cao đột ngột, chỉ cần một lực tác động nhẹ cũng dẫn đến vỡ bàng quang", bác sĩ giải thích.
Bác sĩ khuyến cáo nhịn tiểu là một thói quen không tốt cho sức khỏe. Về lâu dài, nhịn tiểu có thể dẫn đến rối loạn tiểu tiện, viêm nhiễm hệ tiết niệu, sỏi thận, suy thận... Do vậy, tuyệt đối không nên nhịn tiểu, nhất là sau khi uống nhiều rượu bia. Trường hợp sau khi ngã bị đau bụng dưới, bí tiểu hay tiểu ra máu, phải đến ngay bệnh viện để điều trị kịp thời.
