Đề xuất của ông Nguyễn Đắc Vinh tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 14-7 nghiên cứu tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học lập tức nhận được sự quan tâm, song thực tế xã hội đã bàn chuyện này quá lâu.
Từ năm 2013, gần như năm nào cũng có ý kiến đề nghị bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT cấp quốc gia. Năm đó, khi tỉ lệ tốt nghiệp nhiều địa phương đạt mức gần như tuyệt đối, không ít chuyên gia giáo dục đặt câu hỏi “Thi để làm gì khi kết quả gần như đã được biết trước?”.
Người ủng hộ bỏ cho rằng đây là một kỳ thi gây áp lực lớn, tốn kém nhưng hiệu quả không tương xứng. Người phản đối lại lo ngại nếu bỏ thi sẽ giảm chất lượng giáo dục phổ thông và bệnh thành tích sẽ bùng phát mạnh hơn.
Mô hình kỳ thi “2 trong 1” với tên gọi Kỳ thi THPT quốc gia, vừa sử dụng kết quả xét tốt nghiệp THPT vừa xét tuyển đại học chính thức vận hành hai năm sau đó lại tiếp tục xuất hiện những bất cập mới.
Các chuyên gia giáo dục Văn Như Cương, Lâm Quang Thiệp… thời điểm đó đã đề nghị tách chức năng tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, giao quyền tuyển sinh cho trường đại học thay vì cố gắng giải quyết hai mục tiêu bằng một kỳ thi duy nhất.
Đến năm 2020, khi đại dịch COVID-19 khiến việc tổ chức thi trở nên khó khăn, câu chuyện bỏ kỳ thi lại được đặt ra. Lần này lý do không chỉ là dịch bệnh mà còn là chi phí xã hội quá lớn cho một kỳ thi có tỉ lệ tốt nghiệp luôn trên 95%.
Nhiều hiệu trưởng đại học khi ấy khẳng định nếu không có kỳ thi quốc gia, các trường vẫn hoàn toàn có thể tuyển sinh bằng học bạ, kỳ thi đánh giá năng lực hoặc những phương thức khác.
Năm 2022 lại thêm những ý kiến cho rằng đã đến lúc kỳ thi tốt nghiệp THPT nên dừng lại. Lập luận vẫn không thay đổi: áp lực quá lớn, chi phí quá cao, trong khi chính các trường đại học ngày càng ít phụ thuộc vào kết quả kỳ thi này.
Năm 2024, cử tri tiếp tục kiến nghị xét tốt nghiệp thay cho tổ chức thi. Bộ Giáo dục và Đào tạo trả lời rằng việc thi tốt nghiệp hiện được quy định trong Luật Giáo dục nên chưa thể thay đổi. Và năm 2026, sau những bất thường về điểm thi ở Tuyên Quang, câu chuyện ấy một lần nữa quay trở lại.
Thực tế cũng cho thấy kỳ thi tốt nghiệp THPT từ lâu không còn là “chiếc chìa khóa” duy nhất để vào đại học. Các trường đã có hàng loạt phương thức tuyển sinh: đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, học bạ, chứng chỉ quốc tế, phỏng vấn, thi năng khiếu…
Vậy thì hãy trả tuyển sinh về đúng nơi của nó, chính là các trường đại học. Đó mới là nơi quyết định ai đủ năng lực theo học ngành nghề muốn chọn và yêu thích.
Một lập luận khác thường được đưa ra là Luật Giáo dục quy định phải tổ chức thi tốt nghiệp THPT nên không thể bỏ kỳ thi.
Luật chỉ quy định việc cấp bằng tốt nghiệp gắn với kết quả thi nhưng không ấn định mô hình một kỳ thi tốt nghiệp THPT như hiện nay.
Hình thức tổ chức thi, cách thức đánh giá và công nhận tốt nghiệp thuộc thẩm quyền của Chính phủ trên cơ sở đề xuất của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Nghĩa là nếu quyết tâm cải cách và chuẩn bị đầy đủ điều kiện, việc thay đổi mô hình đánh giá hoàn toàn có cơ sở pháp lý chứ không phải là rào cản không thể vượt qua.
Điều xã hội cần lúc này không phải là thêm một cuộc tranh luận về việc nên giữ hay bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT. Điều cần là một quyết định cải cách đủ quyết đoán để khép lại một kỳ thi đã hoàn thành vai trò lịch sử của nó.
Hãy để việc công nhận tốt nghiệp trở về đúng bản chất của giáo dục phổ thông: hoàn thành chương trình, đạt chuẩn thì tốt nghiệp. Hãy để tuyển sinh đại học trở về đúng trách nhiệm của các trường đại học.
Khi mỗi cấp học thực hiện đúng chức năng của mình, giáo dục mới có thể thoát khỏi vòng luẩn quẩn của một kỳ thi đang phải gánh quá nhiều mục tiêu và quá nhiều kỳ vọng.
Ngày 6-7, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã phê chuẩn lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy (28 tuổi), giáo viên Trường THPT chuyên Tuyên Quang, để điều tra liên quan kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang.
Động thái này diễn ra sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Công an kiểm tra Hội đồng thi tỉnh Tuyên Quang, do xuất hiện dấu hiệu bất thường trong kết quả môn toán.
Theo thống kê, tỉnh Tuyên Quang có 154 bài thi đạt điểm 10 môn toán, trong đó hơn 140 bài thuộc về học sinh Trường THPT chuyên Tuyên Quang, chiếm hơn 95% số điểm 10 của toàn tỉnh.
Qua rà soát hồ sơ coi thi, chấm thi, dữ liệu quét bài thi và đối chiếu kết quả học tập của thí sinh, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết chưa phát hiện bất thường ở các khâu in sao đề, vận chuyển, bảo quản và chấm thi. Tuy nhiên kết quả phân tích bước đầu cho thấy điểm thi môn toán tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang có dấu hiệu bất thường, cần tiếp tục làm rõ, đặc biệt đối với công tác coi thi.
Hiện vụ việc đang được Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang tiếp tục điều tra.
Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng luật sư Chính Pháp (Đoàn luật sư TP Hà Nội), cho biết cơ quan điều tra sẽ phải làm rõ hành vi vi phạm xảy ra ở khâu nào của kỳ thi, từ coi thi, chấm thi, vào điểm, quản lý điểm thi và động cơ của hành vi vi phạm là do vụ lợi hay động cơ cá nhân. Đồng thời đánh giá hậu quả của hành vi vi phạm để xem xét xử lý theo quy định.
"Bất kỳ khâu nào có tiêu cực thì cũng ảnh hưởng đến kết quả bài thi. Trường hợp cơ quan điều tra xác định có hành vi làm lộ đề thi khi chưa hết thời gian làm bài theo quy định, người vi phạm còn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ý làm lộ bí mật nhà nước theo Điều 337 Bộ luật Hình sự. Khi đó kết quả thi sẽ bị hủy bỏ và thí sinh sẽ phải đối mặt với việc bị xử lý hình sự.
Trong trường hợp chưa đủ cơ sở để xử lý về tội cố ý làm lộ bí mật nhà nước nhưng có căn cứ xác định kết quả làm bài là không đúng với lực học của thí sinh, có sự quay cóp, chép bài của nhau hoặc có hành vi gian lận trong thi cử dẫn đến kết quả thi không đúng với năng lực của thí sinh thì các bài này cũng sẽ bị hủy bỏ do vi phạm quy chế thi", luật sư Cường thông tin.
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho rằng nếu kết quả điều tra xác định có gian lận thì tất cả bài thi liên quan đều cần bị hủy để bảo đảm công bằng và giữ nghiêm kỷ cương của kỳ thi.
Theo ông, gian lận thi cử không chỉ là hành vi của người hỗ trợ mà còn cần có sự tiếp nhận của thí sinh. Vì vậy cơ quan chức năng cần làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân, thay vì chỉ xem xét một phía.
Ông cũng cho rằng trường chuyên là nơi đào tạo học sinh có năng lực, được Nhà nước đầu tư lớn nên càng phải đề cao tính trung thực và sự minh bạch trong thi cử.
Từ vụ việc tại Tuyên Quang, ông Vinh kiến nghị các địa phương tiếp tục rà soát toàn bộ quy trình tổ chức kỳ thi, từ bảo quản đề, coi thi, làm phách, chấm thi đến đối chiếu dữ liệu và trách nhiệm của từng cấp quản lý.
Theo quy chế thi tốt nghiệp THPT, thí sinh sẽ bị hủy kết quả nếu để người khác thi thay hoặc làm bài thay; sửa chữa, thêm bớt bài thi sau khi nộp; dùng bài của người khác để nộp hoặc có các hành vi gian lận khác theo quy định.
Đối với các vụ việc có dấu hiệu tội phạm, cơ quan quản lý giáo dục sẽ chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ngày 16/4 cho biết đây là giải thưởng uy tín từ Quỹ Alexander von Humboldt, nhằm tôn vinh những nhà khoa học ngoài nước Đức, có thành tựu nghiên cứu xuất sắc.
Giải được trao tối đa cho 100 người mỗi năm ở nhiều lĩnh vực, mỗi giải trị giá 80.000 euro (gần 2,5 tỷ đồng). Người giành giải sẽ được mời sang Đức hợp tác nghiên cứu với các đối tác khoa học hàng đầu.
Theo thông báo của Quỹ Alexander von Humboldt, GS Phùng Hồ Hải, được trao giải trên cơ sở đề cử của GS Christopher Deninger, nhà toán học ở Đại học Münster, Đức.
GS Phùng Hồ Hải, 56 tuổi, là chuyên gia trong lĩnh vực đại số và hình học đại số. Ông tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Lomonosov (Nga), bảo vệ tiến sĩ tại Đại học Munich (Đức) và tiến sĩ khoa học tại Đại học Duisburg-Essen (Đức).
Trong quá trình nghiên cứu, ông Hải tập trung vào các lĩnh vực như nhóm lượng tử, đại số Hopf và lý thuyết phạm trù, với nhiều công trình được công bố trên các tạp chí toán học quốc tế. Năm 2006, ông từng được trao Giải thưởng Von Kaven của Quỹ Nghiên cứu khoa học Đức (DFG).
Ngoài ra, ông tích cực tham gia đào tạo, phát triển đội ngũ toán học trẻ và thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế. Ông từng làm việc, giảng dạy tại nhiều cơ sở nghiên cứu uy tín ở Đức và các nước, trước khi trở về Việt Nam.
Năm 2012, ông được đặc cách công nhận chức danh giáo sư, là người Việt Nam đầu tiên được bầu làm Thành viên trẻ của Viện Hàn lâm khoa học thế giới (TWAS).
Ông giữ chức Viện trưởng Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giai đoạn 2017-2022, kiêm Tổng Thư ký Hội Toán học Việt Nam.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhìn nhận việc GS Phùng Hồ Hải được trao Giải thưởng Nghiên cứu Humboldt khẳng định vị thế ngày càng được nâng cao của khoa học cơ bản Việt Nam trên trường quốc tế, mở ra những cơ hội hợp tác nghiên cứu sâu rộng hơn giữa Việt Nam và Đức.
Quỹ Alexander von Humboldt được thành lập năm 1860, mang tên nhà thám hiểm và nhà khoa học lỗi lạc người Đức. Đây là tổ chức phi lợi nhuận nổi tiếng của Đức, chuyên thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế và trao đổi kiến thức.
Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay, Trần Quang Thắng, cựu học sinh lớp 12 chuyên Sinh, trường chuyên Lê Hồng Phong, TP HCM, giành điểm 10 ở môn Toán, Hóa, Sinh và 8 điểm Văn. Em là một trong 5 thủ khoa toàn quốc đạt điểm tuyệt đối 30/30 theo tổ hợp xét tuyển đại học.
"Điểm Văn khiến em bất ngờ nhất. Môn này em chỉ đặt mục tiêu chống liệt", Thắng nói.
Lý giải, nam sinh cho biết môn Văn vốn không phải thế mạnh, cũng không ôn luyện nhiều. Kiến thức của em hoàn toàn đến từ bài giảng của thầy cô trên lớp.
Ngược lại, nam sinh tự tin vào ba môn tổ hợp B00 (Toán, Hóa, Sinh). Với môn Sinh, Thắng từng giành giải nhì quốc gia, giải nhất thi học sinh giỏi cấp thành phố nên không gặp khó khăn gì.
Ở môn Toán, em cũng chỉ mất khoảng 30/90 phút để giải trọn vẹn đề. Riêng môn Hóa, Thắng hoàn thành suýt soát thời gian làm bài.
Nắm chắc suất tuyển thẳng nhờ giải nhì quốc gia nên Thắng có tâm lý thoải mái trước kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ngoài thời gian trên lớp, em dành 1-2 tiếng tự học, luyện giải đề mỗi ngày.
Quá trình này, nam sinh được thầy Đỗ Hữu Nhân và Đỗ Hoàng Phúc, giáo viên dạy Hóa, Toán ở trường chuyên Lê Hồng Phong, hỗ trợ để lấy lại kiến thức và bứt tốc sau thời gian ôn luyện để thi quốc gia môn Sinh học.
"Em là người ưu tiên sự thoải mái của bản thân. Em đặt ra mục tiêu và nỗ lực hết sức, muốn thử xem cách học và năng lực của mình có thể trở thành thủ khoa không", Thắng cho hay. "Nhưng em không áp lực phải đạt được bằng mọi giá".
Hàng ngày, Thắng giải 1-2 đề, chú trọng cách tư duy trong từng bài toán hơn kết quả. Nam sinh quan niệm "quân cốt tinh không cốt đông", tức chú trọng vào sự tinh nhuệ chứ không phải số lượng. Thay vì học nhồi nhét, cố luyện nhiều đề, em tập trung hiểu bản chất để đạt hiệu quả tốt.
Khung giờ tự học yêu thích của Thắng là sau 22h, kéo dài khoảng hai tiếng. Đây là khoảng thời gian em tập trung tốt nhất, không bị phân tâm bởi yếu tố xung quanh. Trước đó, nam sinh dành thời gian sinh hoạt cá nhân, giải trí.
Từng có ý định theo đuổi ngành Y, song dù trở thành một trong 3 thí sinh dẫn đầu tổ hợp xét tuyển đại học B00 toàn quốc, Thắng vẫn dự định nhập học ngành Sư phạm Sinh, trường Đại học Sư phạm TP HCM.
Nam sinh thay đổi quyết định vào năm lớp 11, bởi được truyền cảm hứng từ các thầy cô ở trường chuyên Lê Hồng Phong. Thắng mong trở thành giáo viên, rồi trở về dạy ở ngôi trường này.
Cô Lê Thị Bích Thủy - giáo viên chủ nhiệm và dạy Sinh, dùng từ "nể phục" khi nói về Thắng. Cô cho biết học sinh trong đội tuyển thi quốc gia thường học lệch và mất khoảng thời gian dài từ hè lớp 11 đến giữa lớp 12 để ôn luyện. Do đó, nhóm này phải rất cố gắng để bắt kịp kiến thức ở các môn khác cho kỳ thi tốt nghiệp THPT.
"Nhưng Thắng là trường hợp ngoại lệ. Em thông minh, nắm bắt vấn đề rất nhanh, giải bài cũng nhanh", cô Thủy nói. "Giao 10 bài trong vòng một giờ thì Thắng thường chỉ mất khoảng 35-40 phút".
