13 giờ 30, nắng trưa vẫn còn hắt xuống gắt gỏng qua những tán cây già của Thảo Cầm Viên Sài Gòn, phủ lên lớp kính dày một lớp ánh sáng nhạt. Phía sau đó, cặp hổ Mi và Xám bước qua bước lại, thân mình lượn theo một nhịp quen thuộc, không vội vàng nhưng cũng không hề dừng lại. Không có tiếng gầm, không có sự dữ dội, chỉ là những vòng đi lặp lại, như một thói quen đã ăn sâu vào từng bước chân.
Bên ngoài, anh Huỳnh Thế Hùng (47 tuổi) đứng chờ, không cần gọi lớn, chỉ khẽ lên tiếng. Hai con hổ lập tức dừng lại, ngẩng đầu nhìn, rồi quay vào chuồng ép phía sau - nơi mỗi ngày chúng vào để chờ bữa ăn. Với anh, đó không phải là phản xạ bản năng, mà là kết quả của một quá trình dài, đủ lâu để một con thú dữ nhận ra giọng nói của một con người.
"Có khi mình chưa tới gần, nó đã quay lại nhìn rồi", anh nói, giọng đều đều, như kể về một chuyện đã quá quen. Ở đây, một bữa ăn không bắt đầu bằng thịt, mà bắt đầu từ sự tin tưởng, thứ phải tích lũy qua từng ngày, từng lần gọi, từng bước tiến rồi lùi giữa người và thú.
Mỗi buổi sáng, công việc của anh không phải là cho ăn ngay, mà là đi một vòng quan sát. Anh nhìn cách con hổ bước đi, xem bước chân có đều không, có chệch nhịp hay không, rồi nhìn ánh mắt, xem còn linh hoạt hay đã lờ đờ hơn hôm qua.
Sau đó, anh cúi xuống nền chuồng, nơi để lại những dấu hiệu mà người ngoài dễ bỏ qua. "Có khi phải nhìn cả phân, coi màu sắc, hình dạng là biết sức khỏe ra sao", anh nói, như thể đó là điều hiển nhiên. Làm riết thành quen, chỉ cần một cái nhìn thoáng qua, anh cũng có thể nhận ra điều gì đó không ổn, ngay cả khi con hổ vẫn đứng đó, không biểu hiện rõ ràng.
Ở đây, con hổ không nói được, nên mọi thứ đều phải "đọc" bằng mắt. Chỉ cần ăn ít đi, phản ứng chậm lại, hay đứng lâu hơn một chỗ, những thay đổi nhỏ đó đủ để người chăm phải để ý, bởi đôi khi đó là dấu hiệu đầu tiên của một vấn đề lớn hơn.
Mỗi con hổ ăn khoảng 5 - 6 kg thịt mỗi ngày, chia làm hai bữa, con số nghe qua tưởng chừng đơn giản nhưng phía sau là cả một quy trình tính toán. Thịt được cân sẵn, chuyển từ khu chế biến sang, không dư cũng không thiếu, để giữ cho con vật một thể trạng gần với tự nhiên nhất có thể.
"Không thể cho ước chừng được, mỗi con đều có định mức rõ ràng", anh Hùng nói. Nếu cho ăn nhiều hơn, con hổ sẽ dễ béo, mà béo thì không tốt trong môi trường nuôi nhốt, nơi mọi vận động đều đã bị giới hạn.
Buổi sáng, chúng còn được "tập thể dục", không phải bằng những bài tập rõ ràng, mà bằng cách người chăm đi qua lại, gọi, ra hiệu để chúng chạy theo. Buổi chiều, thức ăn không đặt dưới đất mà treo lên cao, buộc con hổ phải vươn người, phải trèo, phải vận động để lấy được phần ăn của mình, như một cách giữ lại phần nào bản năng săn mồi vốn có.
Những người chăm hổ đều nói, mỗi con là một tính cách, không con nào giống con nào, và cũng không có cách chăm nào giống nhau hoàn toàn. Khi nhắc đến Ngộ Không, giọng anh Hùng chậm lại, như thể câu chuyện đó chưa bao giờ thực sự khép lại.
"Nó phá lắm, nghịch lắm nhưng nghe lời", anh nói, ánh mắt thoáng chút cười. Ngộ Không từng là một con hổ hoạt bát, thích vận động, thường đứng chồm lên hai chân sau để lấy thức ăn treo cao, để lại dấu móng khắp những thân cây trong chuồng.
Anh Hùng và hổ Ngộ Không
Để cuộc sống của nó không nhàm chán, người chăm tạo ra những thử thách nhỏ, buộc nó phải leo, phải kéo, phải vận động liên tục. Những người từng đến vào giờ ăn có thể đã nhìn thấy một con hổ mạnh mẽ, linh hoạt, nhưng ít ai biết phía sau đó là sự theo dõi tỉ mỉ từng ngày.
Rồi một ngày, Ngộ Không bắt đầu bỏ ăn.
Ban đầu chỉ là ăn ít lại, rồi dần dần từ chối tất cả. Tiêu hóa khó khăn hơn, nhưng mỗi ngày, nó vẫn ra sân, vẫn đi lại như bình thường, như thể không có gì xảy ra, như một cách trấn an những người đang nhìn nó.
Những ngày đó, người chăm và bác sĩ theo sát từng bước đi, từng hơi thở, từng phản ứng nhỏ. Có lúc tưởng như đã ổn hơn, rồi một đêm, tình trạng trở nặng rất nhanh, không kịp để ai chuẩn bị. "Sáng hôm đó tôi vào sớm hơn bình thường, có cảm giác gì đó không ổn", anh Hùng kể. Khi anh gọi, Ngộ Không bình tâm lại, hơi thở nhẹ hơn, rồi lặng đi vào sáng sớm hôm đó, khi vừa tròn 10 tuổi.
"Lúc nó mất, tôi thấy giống như mất một người thân", anh nói, giọng trầm xuống, không cần thêm một lời giải thích nào khác.
Ở khu chuồng bên cạnh, ông Nguyễn Văn Hùng (62 tuổi), người đã gắn bó gần 40 năm với việc chăm thú dữ đứng quan sát từ xa. Ông không cần lại gần, chỉ cần nhìn cách con hổ di chuyển cũng có thể nhận ra điều bất thường.
"Làm lâu rồi, nhìn là biết liền", ông nói, như thể đó là một kỹ năng tự nhiên hình thành sau nhiều năm. Với ông, việc cho ăn chỉ là một phần, điều quan trọng hơn là quy trình an toàn, thứ không được phép sai dù chỉ một lần.
Chuồng luôn có hai lớp, mỗi lần vào đều phải kiểm tra kỹ từng cửa, từng khóa. Dù quen đến đâu, cũng không có chuyện tiếp xúc trực tiếp, bởi chỉ cần một sai sót nhỏ, cái giá phải trả có thể rất lớn.
"Làm nghề này không được sai, sai một bước là nguy hiểm có thể đánh đổi bằng cả tính mạng", ông nói, giọng không cao, nhưng đủ để người nghe hiểu mức độ nghiêm trọng của công việc tưởng như rất quen thuộc này.
Ở một góc khác, một con hổ Bengal đã 16 tuổi bước chậm hơn những con còn lại. Không còn những cú vồ mạnh, không còn bước chạy nhanh, mọi thứ trở nên chậm rãi, dè dặt hơn theo thời gian.
Nhưng khẩu phần ăn vẫn giữ đều mỗi ngày, không thay đổi. Người ngoài có thể nghĩ nó yếu đi, nhưng với người chăm, đó chỉ là một giai đoạn khác trong vòng đời, nơi mọi thứ dần chậm lại, nhưng vẫn tiếp tục theo cách riêng của nó.
Sau tất cả những quy trình, những con số, những lần quan sát và theo dõi, điều người chăm chờ không phải là một kết quả cụ thể nào đó. Không phải xét nghiệm, không phải con số, mà là một khoảnh khắc rất nhỏ, đến mức nếu không để ý sẽ dễ dàng bỏ qua. Đó là khi con hổ quay lại ăn.
Khi những con hổ cúi đầu xuống phần thịt quen thuộc, mọi lo lắng dường như lặng đi, không cần thêm bất kỳ dấu hiệu nào khác. Với những người đứng phía sau lớp kính, đó là cách đơn giản nhất để biết rằng một ngày nữa đã trôi qua, bình yên, theo đúng nhịp quen thuộc của nơi này.
Tin Gốc: Thanh Niên
