Với mặt tiền được trang trí bằng các cột, bệ đỡ và tượng khổng lồ theo phong cách La Mã, nhà ga xe lửa chính của Milan (Stazione di Milano Centrale), một trong những nhà ga lớn nhất châu Âu, thứ hai ở Italy, là một điểm tham quan du lịch. Điểm đến kết nối hơn 20 sân ga khác, được khánh thành vào năm 1931.
Nhà ga từng xuất hiện trong màn giới thiệu Thế vận hội Mùa đông Milano-Cortina 2026 đầu năm nay. Đến đây, du khách sẽ nhìn thấy các tấm áp phích treo khắp nơi với dòng chữ L'emozione di essere italiani - niềm tự hào khi được là người Italy.
Tuy nhiên, công trình cũng đại diện cho một khía cạnh khác, ít hào nhoáng hơn. Nhà ga là một trong những công trình nổi tiếng của đất nước được hoàn thành dưới thời phát xít, nhiều lần được chỉnh sửa để bổ sung các biểu tượng của chế độ độc tài Benito Mussolini.
Bên dưới khu vực phục vụ hành khách chính của trung tâm là một sân ga bí mật từng được sử dụng cho những mục đích khác nhau trong Thế chiến II (1939-1945).
Ẩn giấu suốt nhiều thế hệ, Binario 21, Sân ga số 21 là khu vực ngầm nơi quân Đức Quốc xã cùng đồng minh đã đưa người Do Thái và các đối thủ chính trị lên đường tới các trại tử thần thời Thế chiến II. Sự thật đen tối này phải đến năm 1994, được các nhà nghiên cứu phát hiện ra. Ngay cả ngày nay, hơn 320.000 hành khách đi qua ga Stazione Centrale mỗi ngày hầu như không biết về lịch sử gây sốc này.
Hiện không gian đã được chuyển đổi thành Memoriale della Shoah di Milano - đài tưởng niệm Holocaust (Đài tưởng niệm thảm họa) của thành phố. Du khách có thể đi dọc theo những sân ga bí mật, bước vào các toa chở hàng mà phe phát xít từng cải tạo để vận chuyển người, đồng thời lắng nghe những lời chứng ám ảnh của các nạn nhân sống sót sau Holocaust. Tất cả diễn ra trong khi phía trên đầu họ vẫn vang lên tiếng phanh rít và tiếng tàu lửa rung chuyển trên đường ray.
Khi Stazione Centrale mở cửa vào năm 1931, Mussolini đang ở đỉnh cao quyền lực sau 9 năm lên nắm quyền, theo Vanda Wilcox, giáo sư lịch sử châu Âu hiện đại tại Đại học John Cabot ở Rome, Italy.
Italy tham gia Thế chiến II cùng phe Đức Quốc xã vào ngày 10/6/1940. Ba năm sau, Mussolini bị lật đổ, nước này ký hiệp định đình chiến với phe Đồng minh vào tháng 9/1943.
Đáp trả động thái đó, Đức Quốc xã xâm lược đồng minh cũ, chiếm đóng miền bắc và miền trung Italy. Chính quyền Đức dựng lại Mussolini làm lãnh đạo một nhà nước bù nhìn mang tên Repubblica Sociale Italiana (RSI), đặt trụ sở tại hồ Garda và trên danh nghĩa cai trị phần lớn miền bắc Italy.
Chủ nghĩa phát xít Italy từ lâu đã nhuốm màu bài Do Thái với Bộ luật Chủng tộc năm 1938 của Mussolini đã tước bỏ các quyền công dân của người Do Thái. Đức Quốc xã, với sự hỗ trợ của RSI, đã biến khu vực rộng gần 8.000 m2 này từ nơi xử lý thư tín và hàng hóa thành nơi "xử lý" con người.
Quá trình phần lớn được tiến hành bí mật, với các cuộc trục xuất diễn ra vào ban đêm. "Các xe tải sẽ chạy vào khu vực tiền sảnh", Milena Santerini, chính trị gia kiêm Phó chủ tịch Quỹ Memoriale della Shoah di Milano, cho biết.
Không chỉ người Do Thái bị đưa tới cái chết. Các đối thủ chính trị và bất kỳ ai chống lại Đức Quốc xã đều bị đưa qua Milano Centrale. Nhiều người trong số đó là công nhân nhà máy từ chối sản xuất vũ khí cho quân chiếm đóng Đức. Họ bị trục xuất hàng loạt tới Mauthausen, trại lao động khổ sai ở Áo, nơi rất nhiều người bị bóc lột tới chết, theo Colacicco.
Rất ít hồ sơ còn sót lại từ giai đoạn đó, và chưa từng có ai tham gia vào các cuộc trục xuất đứng ra làm chứng về những gì đã xảy ra dưới lòng nhà ga, khiến việc xác định tổng số người bị đưa đi trở nên vô cùng khó khăn, Colacicco cho biết.
Hiện chỉ còn hai danh sách hành khách, thuộc hai đoàn tàu đầu tiên rời Milan tới Auschwitz vào tháng 12/1943 và tháng 1/1944. Trong danh sách có 774 cái tên, nhưng chỉ 27 người sống sót. Tổng cộng, theo Colacicco, đã có hơn 20 đoàn tàu rời khỏi nhà ga và các nghiên cứu mới cho thấy hai danh sách đầu tiên đó thậm chí còn chưa đầy đủ.
Những người bị trục xuất bị nhồi nhét vào các toa tàu gỗ vốn trước đó dùng để chở hàng hóa, thậm chí cả gia súc. Mỗi toa bị ép chứa từ 60 đến 80 người, chật tới mức họ không thể ngồi xuống. Trong khi đó, nếu dùng để vận chuyển ngựa, mỗi toa chỉ được phép chở tối đa sáu con.
"Không có cửa sổ, không có nhà vệ sinh, không có thức ăn hay nước uống. Hành trình dài 1.250 km tới Auschwitz kéo dài suốt bảy ngày. Thật khó để tưởng tượng những gì họ đã phải trải qua", Santerini nói.
Một số đoàn tàu thậm chí còn đi về phía đông nam tới Fossoli, trại tập trung dành cho người Do Thái ở vùng Emilia Romagna, trước khi quay ngược lên phía bắc tới Auschwitz, đôi khi là để gom thêm người, đôi khi vì lý do kỹ thuật hoặc vì Auschwitz đã quá tải.
Việc quân Đồng minh tiến vào Milan và giải phóng Italy vào tháng 4/1945 đã chấm dứt các đoàn tàu tử thần. Những người tham gia vào hoạt động trục xuất đều giữ im lặng, còn phần lớn nạn nhân đã bị sát hại. Những người sống sót kể rằng họ bị ép bước vào một nơi giống như "hang động" rồi bị nhốt lên các toa tàu. Họ cũng nhớ tới một chuyển động kỳ lạ - cảm giác như bị nâng lên cao trước khi đoàn tàu lăn bánh.
Một trong những lời chứng quan trọng nhất đến từ Liliana Segre, người bị đưa tới Auschwitz cùng cha vào ngày 30/1/1944. Khi đó bà mới 13 tuổi và là người duy nhất trong gia đình sống sót. Nay ở tuổi 95, bà được bổ nhiệm làm "thượng nghị sĩ trọn đời" của Italy vào năm 2018.
Khu vực này được mở cửa cho công chúng vào năm 2013. Đây là địa điểm duy nhất liên quan tới các cuộc trục xuất của Đức Quốc xã còn được bảo tồn nguyên vẹn.
Ngày nay, du khách bước vào theo chính con đường mà các đoàn tàu tử thần từng đi qua. Hai sân ga ngầm nguyên bản vẫn được giữ nguyên. Trên một sân ga là những toa tàu cổ; sân ga còn lại để trống. Trên bức tường phía sau là tên của 774 người trong danh sách hành khách của hai đoàn tàu đầu tiên.
"Điều đó cho thấy đằng sau những con số là những con người có thật", Santerini nói.
Colacicco cho rằng đây là một địa điểm đặc biệt quan trọng đối với người dân địa phương, là cơ hội để nhìn lại quá khứ của chính họ, người dân Italy, bởi sau 80 năm, con người phần nào đã lãng quên những gì từng xảy ra.
Tin Gốc: Vnexpress
