Địa đạo Đám Toái (xã Đông Sơn, Quảng Ngãi) từng là nơi tránh bom, công sự chiến đấu và sau này trở thành Trạm phẫu thuật tiền phương A100. Trong lòng đất ấy cũng có một phần lịch sử đau thương, khi 64 cán bộ, chiến sĩ, y bác sĩ và thương bệnh binh đã mãi mãi nằm lại sau trận càn của quân Mỹ vào sáng 9-9-1965.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945-1954), thực hiện chủ trương bảo vệ vùng tự do, chống sự xâm nhập của quân Pháp từ phía biển, du kích và người dân địa phương bắt tay đào địa đạo Đám Toái. Công trình vừa làm nơi tránh pháo, tránh máy bay ném bom, vừa là công sự chiến đấu.
Ông Nguyễn Khắc Thơ là người trực tiếp tham gia đào địa đạo, lúc đó ông mới 15 tuổi, nay ông đã 89 tuổi. Ký ức ngày đó, cả làng cùng góp sức đào địa đạo đánh giặc vẫn còn trong tâm trí ông Thơ. Đó là sự đoàn kết tạo nên sức mạnh.
“Nhà nào toàn người già thì trẻ nhỏ đi thay. Năm đó tôi mới 15 tuổi, đứa bạn hàng xóm cũng chỉ 11 tuổi. Nhưng đứa nào cũng hăm hở đi đào địa đạo”, ông Thơ nhớ lại.
Địa đạo có ba cửa nên người dân chia thành ba nhóm cùng đào. Có ngày, cả trăm người làm việc đủ 12 tiếng mới nghỉ. Người phía trước đào đất, người phía sau chuyển đất ra ngoài, rồi gánh đi đổ cách xa cửa hầm.
Đất chỉ được vận chuyển vào ban đêm. Ban ngày, mọi dấu vết đều phải xóa sạch. “Chỉ cần đổ đất gần cửa hầm là máy bay phát hiện ngay”, ông Thơ kể.
Trong lòng đất ẩm thấp, thiếu khí, những người đào địa đạo phải thắp những chiếc đèn dầu tự chế. Đó thực chất chỉ là một hộp sắt đựng dầu hỏa, còn tim đèn được xé từ mảnh vải mùng. Khói đèn cay xè, ám đen cả mũi.
Nhưng những khó nhọc ấy không làm mọi người chùn bước. Sau gần một năm, địa đạo Đám Toái hoàn thành, tạo thành hệ thống địa đạo liên hoàn chạy dọc vùng đồi thấp ven biển.
Đến giai đoạn 1962-1965, địa đạo Đám Toái tiếp tục được mở rộng để trở thành trạm phẫu thuật tiền phương.
Sau cuộc đứng lên năm 1964, Bình Châu trở thành vùng giải phóng. Bộ Tư lệnh Quân khu V quyết định đặt Trạm phẫu thuật tiền phương A100 tại thôn Phú Quý, sử dụng địa đạo Đám Toái làm bệnh viện dã chiến.
Ông Thơ cùng những người từng đào địa đạo năm xưa lại tiếp tục gia cố, mở rộng lòng hầm.
Địa đạo dài hơn 100m, nằm sâu khoảng 5m dưới lòng đất, rộng 1,4m, cao 1,6m, với gần 100 ngách hầm. Mỗi ngách đủ đặt một giường tre, chứa thuốc men, lương thực và làm nơi trú ẩn cho thương bệnh binh khi máy bay hoặc bộ binh Mỹ càn quét.
Từ các điểm chiến đấu, thương binh được dân công tải thương vượt giao thông hào, đưa về nhà dân sơ cứu rồi chuyển xuống địa đạo. Có thời điểm, Trạm A100 điều trị gần 300 thương bệnh binh.
Sau trận Vạn Tường vang danh lịch sử diễn ra tháng 8-1965, số thương binh chuyển về Đám Toái tăng mạnh. Tuyến vận chuyển thương binh ngày càng đông, việc ngụy trang không còn kín như trước, khiến vị trí địa đạo dần bị quân đội Mỹ phát hiện.
Sáng 9-9-1965, quân Mỹ đổ bộ lên Ba Làng An, tổ chức càn quét khu vực Đám Toái. Trong quá trình lùng sục, quân Mỹ phát hiện hầm bí mật của y sĩ Lâm (tên thật là Thái Văn Còn), và nữ y tá Lệ. Từ đó, chúng xác định được cửa địa đạo.
Hai người bị khống chế, trói ngay trước cửa hầm. Quân Mỹ sau đó đặt một khối thuốc nổ lớn phá sập lối vào.
Khi quân Mỹ rút đi, ông Thơ cùng lực lượng du kích mới tiếp cận được hiện trường. “Hơn 60 năm rồi nhưng tôi vẫn nhớ mùi thuốc súng, mùi thuốc nổ nồng nặc. Cây cối gãy đổ, đất đá phủ kín cửa hầm”, ông Thơ kể.
Y sĩ Lâm và nữ y tá Lệ hy sinh bên ngoài. Dưới lòng địa đạo, 64 y bác sĩ, thương bệnh binh và chiến sĩ bị chôn vùi.
Người dân và du kích lập tức dùng cuốc, xẻng đào bới tại cửa hầm. Nhưng khu vực tiếp tục bị quân Mỹ đánh phá. Cuối cùng, họ chỉ đưa được năm thi thể lên mặt đất rồi phải dừng việc tìm kiếm. “Biết đồng đội còn ở dưới mà không đưa lên được, đau lắm”, ông Thơ nói.
Không thể tiếp tục khai quật, người dân đắp thêm đất, lập bàn thờ trên ngọn đồi. Địa đạo Đám Toái trở thành ngôi mộ chung của các liệt sĩ suốt hơn ba thập kỷ.
Năm 1991, địa đạo Đám Toái được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia. Sáu năm sau, địa phương tiến hành khai quật lòng địa đạo, quy tập hài cốt các liệt sĩ về nghĩa trang phía trên. Tuy nhiên, phần lớn vẫn chưa xác định được danh tính.
Trong số những người được xác định có y sĩ Lâm (Thái Văn Còn), nữ y tá Lệ, các hộ lý Võ Thị Thạnh, Bùi Thị Thứ, Nguyễn Thị Dùm cùng một số y tá, dân công tải thương và cán bộ địa phương.
Liệt sĩ Võ Thị Thạnh là người hàng xóm của ông Thơ, hy sinh khi mới khoảng 18-20 tuổi. Trong lần khai quật năm 1997, người ta tìm thấy một chiếc gương có khắc tên bà, trở thành một trong những di vật hiếm hoi còn lại giúp nhận diện người đã khuất.
Mới đây, trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ, cơ quan chức năng đã lấy và bàn giao 40 mẫu sinh phẩm từ hài cốt các liệt sĩ tại địa đạo Đám Toái để giám định ADN.
“Chúng tôi hy vọng sẽ xác định được danh tính các liệt sĩ đã hy sinh tuổi trẻ cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước”, ông Phan Đình Chí, Chủ tịch UBND xã Đông Sơn nói.
Những ngày cuối tháng 7, ông Thơ thường trở về Đám Toái, dẫn các đoàn khách thăm di tích. Bước xuống lòng địa đạo, ông Thơ thường nhắc mọi người đi “Đi khẽ thôi! Mỗi một tấc đất là máu xương của các chiến sĩ gửi lại địa đạo này”.
Địa đạo Đám Toái hôm nay vẫn nằm đó giữa vùng đất Ba Làng An, như một chứng tích của những năm tháng chiến tranh.
Mỗi tấc đất nơi đây không chỉ ghi dấu công sức của những người dân từng thắp đèn dầu đào hầm đánh giặc, mà còn lưu giữ sự hy sinh của 64 cán bộ, chiến sĩ, y bác sĩ và thương bệnh binh đã mãi mãi nằm lại dưới lòng đất quê hương.
Chiều 29.4, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai tổ chức trục vớt xác xe tăng được phát hiện tại bãi biển Quy Nhơn.
Đầu giờ chiều, khoảng 40 cán bộ, chiến sĩ được triển khai đến hiện trường để làm nhiệm vụ. Trên đường Xuân Diệu, đông đảo người dân hiếu kỳ tụ tập theo dõi.
Tại hiện trường, đại tá Nguyễn Xuân Sơn, Phó chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai, trực tiếp chỉ huy, quán triệt nhiệm vụ cho các lực lượng tham gia.
Lực lượng công binh sau đó được triển khai rà phá bom mìn khu vực xung quanh nhằm đảm bảo an toàn trước khi tiến hành các bước trục vớt tiếp theo.
Xác xe tăng nằm chôn sâu dưới lớp cát, cách bờ kè khoảng 20 m. Hai xe cẩu được bố trí trên đường Xuân Diệu, dùng cáp móc kéo, trong khi phía dưới, máy xúc đào cát xung quanh thân xe để lộ dần phần khung.
Theo ghi nhận, năm 2007, tỉnh Bình Định (cũ) từng trục vớt 2 xe tăng của quân đội Sài Gòn (trước 1975) tại khu vực trên. Các phương tiện này được xác định thuộc một đơn vị thiết giáp của Sư đoàn 22, bị tiêu diệt khi tìm cách tháo chạy ra biển trong những ngày cuối của cuộc chiến.
Chiều 14/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp mặt 85 đội viên tiêu biểu toàn quốc, nhân dịp kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (15/5/1941-15/5/2026).
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đây là 85 gương mặt đại diện cho những phẩm chất, cốt cách của thiếu nhi Việt Nam.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng ngày nay, thiếu niên Việt Nam không còn lớn lên trong bom đạn, chiến tranh, đói nghèo, nhưng đứng trước những thử thách mới của thời đại.
Các cháu có điều kiện học tập tốt hơn, tiếp cận tri thức rộng hơn, kết nối nhanh hơn, nhưng cũng cần biết chọn lọc thông tin, sử dụng công nghệ lành mạnh, sống trung thực, kỷ luật, nhân ái và có trách nhiệm.
“Yêu nước hôm nay bắt đầu từ học tập nghiêm túc, sống lành mạnh, biết tự trọng, biết bảo vệ điều đúng và không thờ ơ trước điều xấu và cần phải đấu tranh loại bỏ cái ác”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chia sẻ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phải tạo dựng môi trường an toàn và công bằng cho mọi trẻ em, an toàn trong gia đình, nhà trường, xã hội và trên không gian mạng; công bằng trong cơ hội học tập, vui chơi, chăm sóc, bảo vệ và phát triển, dù các cháu sinh ra ở đâu, trong hoàn cảnh nào.
“Trên hết, phải nuôi dưỡng trong các cháu khát vọng Việt Nam - khát vọng học tốt hơn, sống tốt hơn, làm việc tốt hơn, phụng sự đất nước tốt hơn, với niềm tin rằng người Việt Nam có thể vươn lên, sáng tạo và đóng góp xứng đáng cho nhân loại”, theo lời người đứng đầu Đảng, Nhà nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước xúc động chia sẻ, bên cạnh niềm vui hôm nay cũng không quên vẫn còn những trẻ em chưa được học hành, vui chơi, chăm sóc đầy đủ; còn thiếu thốn, cơ nhỡ, phải lao động sớm, thậm chí bị bạo lực, xâm hại, bỏ rơi.
Những vụ việc đau lòng gần đây, theo lãnh đạo Đảng, Nhà nước, nhắc nhở chúng ta rằng bảo vệ trẻ em không thể chỉ xử lý khi sự việc đã xảy ra, mà phải phòng ngừa từ sớm, phát hiện kịp thời, hỗ trợ đến nơi đến chốn và xử lý nghiêm mọi hành vi xâm hại, bạo lực, bao che, thờ ơ.
“Một xã hội văn minh thể hiện ở cách xã hội ấy bảo vệ những người yếu thế, nhất là trẻ em, như thế nào”, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.
Nhân dịp kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn các cháu thiếu niên, nhi đồng chăm học, chăm làm, rèn đạo đức, giữ gìn sức khỏe, nuôi dưỡng ước mơ và làm việc tốt mỗi ngày.
“Hãy học để hiểu biết, rèn để trưởng thành, sống để yêu thương, biết tự bảo vệ mình, tránh xa bạo lực, tệ nạn, thông tin xấu độc; phấn đấu hôm nay là đội viên tốt, mai sau là công dân tốt của đất nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước căn dặn.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị nhà trường và ngành giáo dục phải là không gian an toàn, nhân văn và hạnh phúc; không chỉ dạy chữ mà phải dạy làm người, bồi đắp nhân cách, kỷ luật, lòng nhân ái và trách nhiệm công dân cho các em.
Song song với đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần kịp thời nhận diện, nâng đỡ những học sinh khó khăn, bị tổn thương, bị cô lập hoặc có nguy cơ bỏ học; tuyệt đối không để bạo lực, xúc phạm, kỳ thị, bắt nạt trong trường học.
Đối với gia đình, mỗi ông bà, cha mẹ, người chăm sóc trẻ em, cần là điểm tựa yêu thương đầu tiên của các cháu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng kỷ luật không đồng nghĩa với bạo lực; dạy con không thể bằng chửi mắng hay bỏ mặc.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em phải là ưu tiên thực chất, bằng chính sách, nguồn lực và trách nhiệm cụ thể.
Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần bảo vệ kịp thời trẻ em bị bạo lực, xâm hại, bỏ rơi; quan tâm trẻ em vùng sâu, vùng xa, khuyết tật, mồ côi, cơ nhỡ, có nguy cơ bỏ học hoặc lao động sớm, để không trẻ em nào bị bỏ lại phía sau.
Chia sẻ sự gửi gắm niềm tin của Đảng và Nhà nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng niềm tin ấy không phải áp lực mà là lời động viên để các cháu cố gắng, và mỗi ước mơ trong sáng nếu được nuôi dưỡng bằng học tập, rèn luyện và ý chí có thể trở thành đóng góp quý giá cho đất nước ngày mai.
Ngày 12.5, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh Công an TP.HCM phát thông tin cảnh giác với thủ đoạn giả mạo Cổng dịch vụ công để chiếm đoạt tài khoản ngân hàng. Theo ghi nhận, các đối tượng lừa đảo thường gửi tin nhắn SMS đến điện thoại nạn nhân với nội dung thông báo "xe vi phạm giao thông", rồi yêu cầu truy cập vào các đường link để nộp phạt trực tuyến.
Đáng chú ý, các đường link này có tên miền rất dễ gây nhầm lẫn như: dichvucong-vn.com. Trong khi đó, địa chỉ chính thức của Cổng dịch vụ công Quốc gia là: https://dichvucong.gov.vn.
Theo Phòng Quản lý xuất nhập cảnh Công an TP.HCM, khi người dân truy cập vào các trang web giả mạo này, giao diện sẽ hiển thị nội dung thông báo vi phạm rất chuyên nghiệp. Để "nộp phạt", trang web yêu cầu người dùng cung cấp hàng loạt thông tin như: thông tin thẻ ngân hàng và tài khoản đăng nhập, mã xác thực OTP, thông tin cá nhân (thẻ căn cước, số điện thoại...).
Phòng Quản lý xuất nhập cảnh cho biết, mục đích của các đối tượng là chiếm quyền kiểm soát tài khoản ngân hàng để thực hiện lệnh chuyển tiền bất hợp pháp và thu thập dữ liệu cá nhân cho các mục đích xấu khác.
Để không trở thành nạn nhân của "bẫy" công nghệ, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh lưu ý người dân các dấu hiệu nhận biết: tin nhắn thường đến từ các đầu số lạ, số điện thoại cá nhân thay vì danh định của cơ quan nhà nước; thường mang tính hối thúc, đe dọa hoặc tạo tâm lý hoang mang, yêu cầu xử lý gấp, đưa ra những yêu cầu vô lý.
Người dân cẩn thận để tránh thủ đoạn giả mạo Cổng dịch vụ công để chiếm đoạt tài khoản ngân hàng. Cổng dịch vụ công chính thống không bao giờ yêu cầu người dân nhập mật khẩu ngân hàng hoặc mã OTP trực tiếp trên giao diện thông báo vi phạm.
Trước tình hình trên, Công an TP.HCM khuyến cáo người dân tuyệt đối không truy cập các đường link lạ gửi qua SMS, Zalo hay Messenger. Không cung cấp mã OTP, mật khẩu hay thông tin tài khoản cho bất kỳ ai, dưới bất kỳ hình thức nào. Chỉ thực hiện giao dịch trên địa chỉ duy nhất của Cổng dịch vụ công Quốc gia: https://dichvucong.gov.vn.
Khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn lừa đảo, người dân cần bình tĩnh chặn số điện thoại, lưu lại bằng chứng và kịp thời trình báo cho cơ quan công an nơi gần nhất để phối hợp xử lý.
Hãy nâng cao cảnh giác và chia sẻ thông tin này đến người thân, bạn bè để cùng phòng tránh tội phạm công nghệ cao.
