Đột quỵ có thể xảy ra đột ngột, không báo trước nhưng hậu quả lại tiến triển rất nhanh. Nếu người bệnh không được cấp cứu kịp thời sẽ làm tăng nguy cơ tử vong và tàn tật lâu dài.
Nhiều người thường chủ quan trước những dấu hiệu ban đầu như nói ngọng, yếu tay chân hay chóng mặt. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đột quỵ không chỉ là một bệnh lý thông thường mà là một “cơn tấn công não”, cần được cấp cứu ngay lập tức tương tự nhồi máu cơ tim.
Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não chết đi
Não là cơ quan phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung cấp máu và oxy. Khi dòng máu bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mạch máu bị vỡ, các tế bào não bắt đầu tổn thương gần như ngay lập tức.
Trong đột quỵ thiếu máu não (dạng phổ biến nhất), mỗi phút không được can thiệp có thể khiến khoảng 2 triệu tế bào thần kinh chết đi, cùng hàng tỷ kết nối thần kinh bị phá hủy. Tổn thương này không diễn ra trong vài giờ mà xảy ra liên tục từng phút. Hậu quả phụ thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể mất khả năng nói, suy giảm trí nhớ, liệt một bên cơ thể hoặc rối loạn nhận thức.
“Cửa sổ vàng” điều trị rất ngắn
Đột quỵ có thời gian can thiệp hiệu quả rất hạn chế, thường được gọi là “cửa sổ vàng”. Việc điều trị cần bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vài giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Các phương pháp hiện đại như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối có thể giúp khôi phục dòng máu lên não. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này giảm nhanh theo thời gian.
Với đột quỵ xuất huyết – khi mạch máu não bị vỡ – tình trạng còn nguy hiểm hơn. Người bệnh có thể cần phẫu thuật khẩn cấp để cầm máu và giảm áp lực lên não.
Tổn thương não không thể phục hồi hoàn toàn
Khác với nhiều cơ quan khác trong cơ thể, tế bào não khi đã chết gần như không thể tái tạo. Vì vậy, mỗi phút chậm trễ đồng nghĩa với mất đi vĩnh viễn một phần chức năng của não.
Trong cấp cứu đột quỵ, thời gian càng kéo dài, tổn thương não càng nghiêm trọng. Người bệnh được đưa đến bệnh viện sớm có cơ hội hồi phục tốt hơn, trong khi người đến muộn dễ đối mặt với di chứng nặng nề như mất khả năng vận động, nói chuyện, thậm chí tử vong.
Phát hiện sớm các dấu hiệu đột quỵ đóng vai trò quyết định. Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, bao gồm mất thăng bằng, chóng mặt; nhìn mờ hoặc mất thị lực; méo miệng, lệch mặt; yếu hoặc tê một bên tay chân; nói khó hoặc nói ngọng.
Quy tắc BEFAST giúp nhận biết nhanh đột quỵ qua các dấu hiệu: mất thăng bằng (Balance), rối loạn thị lực (Eyes), méo miệng (Face), yếu tay chân (Arms), nói khó (Speech). Chữ “T” (thời gian) nhấn mạnh việc gọi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện dấu hiệu, bởi mỗi phút trôi qua đều làm tăng nguy cơ tổn thương não.
Một người đàn ông trung niên tại Đài Loan dù không hút thuốc và thường xuyên vận động nhưng vẫn bị lão hóa mạch máu, chức năng thận bị suy giảm tương đương một người 80 tuổi. Nguyên nhân chính được xác định là do một thói quen ăn uống không đúng cách. May mắn, sau khi loại bỏ một nhóm thực phẩm cụ thể trong vòng 6 tháng, chức năng thận của ông đã cải thiện đáng kể, theo The Standard.
Bác sĩ Hong Yong-xiang, chuyên khoa thận ở Đài Loan đã chia sẻ câu chuyện về một bệnh nhân 55 tuổi vốn là người rất có ý thức chăm sóc sức khỏe. Ông duy trì thói quen chạy bộ 5 km mỗi ngày, không hút thuốc, không uống rượu và đặc biệt cẩn thận chọn chế độ ăn ít muối. Thế nhưng, ông lại có một sở thích từ thời trẻ rất khó bỏ: cực kỳ nghiện nước chấm. Dù là ăn lẩu, gà luộc hay rau luộc, ông luôn phải có một chén nước xốt sacha (thường được pha với nước tương, dùng cho các món thịt, hải sản, lẩu...).
Bệnh nhân này luôn tự tin mình có một cơ thể khỏe mạnh, cho đến khi kết quả kiểm tra sức khỏe vào năm ngoái cho thấy chỉ số tốc độ lọc cầu thận ước tính (eGFR) của ông chỉ còn 58 (suy thận cấp độ 3)
Trên thực tế, không chỉ riêng thận mà hệ thống mạch máu khắp cơ thể ông cũng đều xuất hiện dấu hiệu lão hóa sớm. Người đàn ông hoàn toàn bàng hoàng và tự hỏi: "Tôi tập thể dục đều đặn, không hút thuốc cũng chẳng uống rượu, tại sao chuyện này lại xảy ra với tôi?"
Bệnh nhân cho biết triệu chứng ông gặp phải là dễ mệt mỏi và thường xuyên thấy khát nước. Sau khi tìm hiểu kỹ thói quen ăn uống của ông, bác sĩ đã lập tức chỉ ra "thủ phạm" ẩn mình chính là những loại nước xốt, nước chấm. Bác sĩ Hong phân tích rằng, dù bệnh nhân đã chủ động né tránh muối ăn thông thường, nhưng ông lại hoàn toàn sập bẫy trước lượng natri, phụ gia hóa chất và đường fructose nồng độ cao ẩn giấu bên trong các loại nước xốt, nước chấm.
Nghe theo lời khuyên của bác sĩ, người đàn ông đã kiên quyết loại bỏ các loại nước xốt và thực phẩm chế biến sẵn ra khỏi khẩu phần ăn. Sau 6 tháng kiên trì, không chỉ tình trạng mệt mỏi, khát nước biến mất, mà chỉ số chức năng thận của ông cũng đã hồi phục ấn tượng, theo The Standard.
Theo bác sĩ Hong, dữ liệu về tuổi thọ toàn cầu và các bài đánh giá tài liệu được tổng hợp trong Nature Medicine cho thấy gien chỉ quyết định khoảng 25% tuổi thọ, trong khi 75% còn lại phụ thuộc vào chế độ ăn uống, giấc ngủ và việc quản lý căng thẳng.
Theo Cục Phòng bệnh, bản tin cập nhật mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố ngày 2-7 cho hay ổ dịch do vi rút Hanta (chủng Andes - ANDV) liên quan đến tàu du lịch MV Hondius đã được kiểm soát và không còn là nguy cơ y tế công cộng.
WHO đánh giá dự kiến sẽ không tiếp tục ghi nhận các trường hợp lây truyền liên quan đến ổ dịch này.
Theo WHO kể từ ngày 2-5 khi ổ dịch được thông báo cho WHO đến ngày 2-7 đã ghi nhận tổng cộng 13 trường hợp mắc, trong đó có 12 trường hợp được xét nghiệm khẳng định nhiễm vi rút Andes (ANDV) và 1 trường hợp nghi ngờ. Trong đó có 3 trường hợp tử vong.
Trong số 10 trường hợp nhập viện, 8 người đã khỏi bệnh và xuất viện, 2 người đang được tiếp tục điều trị.
Tất cả các trường hợp mắc đều là những người đã có mặt trên tàu MV Hondius. Toàn bộ người tiếp xúc đã hoàn thành thời gian theo dõi sức khỏe 42 ngày theo hướng dẫn của WHO mà không ghi nhận thêm trường hợp lây nhiễm thứ phát.
Kết quả này cho thấy chuỗi lây truyền đã được cắt đứt, ổ dịch đã được kiểm soát hiệu quả và không còn nguy cơ lây truyền liên quan đến sự kiện này.
Theo đánh giá của WHO, vi rút Andes vẫn là tác nhân lưu hành tại một số quốc gia Nam Mỹ.
Khả năng lây truyền từ người sang người của chủng vi rút này ở mức hạn chế, chủ yếu xảy ra khi có tiếp xúc gần và kéo dài, chưa ghi nhận các đợt bùng phát lây truyền diện rộng.
Môi trường khép kín trên tàu du lịch được cho là yếu tố thuận lợi làm phát sinh chuỗi lây truyền giới hạn trong đợt bùng phát dịch vừa qua.
Ngay sau khi WHO thông tin về chùm ca bệnh trên tàu MV Hondius, Bộ Y tế đã chủ động theo dõi sát diễn biến tình hình, thường xuyên cập nhật đánh giá nguy cơ.
Đối với Việt Nam, đến nay chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do chủng vi rút Andes, cũng như chưa ghi nhận công dân Việt Nam liên quan đến sự bùng phát dịch trên tàu MV Hondius.
Qua rà soát các dữ liệu khoa học hiện có, Việt Nam trước đây chỉ ghi nhận một số bằng chứng về các chủng vi rút Hanta khác như vi rút Seoul hoặc các vi rút Hanta phát hiện trên động vật.
Mặc dù nguy cơ từ sự kiện ổ dịch nêu trên đã kết thúc, Bộ Y tế khuyến cáo người dân tiếp tục chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống bệnh lây truyền từ động vật sang người.
Đặc biệt là vệ sinh môi trường, kiểm soát chuột và các loài gặm nhấm; hạn chế tiếp xúc với chuột, chất thải của chuột hoặc những khu vực có nguy cơ ô nhiễm.
Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau cơ, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, ho, tức ngực hoặc khó thở sau khi có yếu tố nguy cơ phơi nhiễm, cần liên lạc với cơ sở y tế để được tư vấn, thăm khám và điều trị kịp thời.
Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với WHO và các cơ quan liên quan theo dõi diễn biến tình hình bệnh do vi rút Hanta trên thế giới, cập nhật các thông tin khoa học, đánh giá nguy cơ khi cần thiết và triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh phù hợp nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Ngay sau tai nạn người bệnh được sơ cứu, do kích thước dị vật quá lớn, thanh xà beng đã được cắt ngắn để thuận tiện cho việc vận chuyển, bệnh nhân sau đó được chuyển ngay đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong tình trạng nguy kịch sốc chấn thương.
Ngay sau khi tiếp nhận, các bác sĩ khẩn trương hồi sức cấp cứu, giảm đau, chống sốc, cố định chi tổn thương, đồng thời thực hiện nhanh các chỉ định cận lâm sàng cần thiết.
Sau khi đánh giá tình trạng người bệnh, ê kíp quyết định chuyển bệnh nhân vào phòng mổ cấp cứu để kiểm tra mức độ tổn thương và phẫu thuật lấy dị vật.
Bác sĩ Nguyễn Mạnh Tiến, khoa phẫu thuật chi dưới, chia sẻ thách thức lớn nhất của ca bệnh này là dị vật đâm xuyên qua vùng đùi, nơi tập trung nhiều mạch máu lớn và các bó thần kinh quan trọng.
Chỉ một thao tác thiếu thận trọng trong quá trình xử trí cũng có thể gây tổn thương thứ phát, dẫn đến chảy máu ồ ạt hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động của người bệnh.
Trong quá trình phẫu thuật, ê kíp đã kiểm soát tổn thương, đánh giá toàn diện đường đi của dị vật và cẩn trọng lấy thanh xà beng ra khỏi cơ thể bệnh nhân.
Ca mổ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa nhằm hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng, đồng thời bảo tồn các cấu trúc giải phẫu quan trọng của chi thể.
Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng cùng quá trình xử trí kịp thời, ca phẫu thuật đã diễn ra thuận lợi. Dị vật được lấy bỏ thành công, không ghi nhận tổn thương nghiêm trọng đến các mạch máu lớn hay các dây thần kinh chính vùng đùi.
Sau phẫu thuật, bệnh nhân tiếp tục được theo dõi sát và điều trị tích cực, sử dụng kháng sinh liều cao nhằm phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng và các biến chứng hậu phẫu.
Các bác sĩ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức khuyến cáo người dân khi gặp tai nạn có dị vật đâm xuyên cơ thể, đặc biệt là các dị vật lớn như thanh sắt, thanh gỗ hoặc xà beng, tuyệt đối không tự ý rút dị vật tại hiện trường.
Hành động này có thể làm mất tác dụng cầm máu tạm thời của dị vật, dẫn đến chảy máu nghiêm trọng và làm gia tăng mức độ tổn thương các cơ quan, mạch máu, thần kinh xung quanh.
Người bị nạn cần được nhanh chóng đưa tới cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngoại khoa trong thời gian sớm nhất.
Trong quá trình vận chuyển, cần cố định vùng tổn thương và dị vật để hạn chế sự di lệch, qua đó giảm nguy cơ gây thêm các tổn thương thứ phát, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng cho người bệnh.
