Em là tác giả bài viết “Hụt hẫng vì bị từ chối suốt ba tháng ‘rải’ hồ sơ xin việc”. Khi nhấn nút gửi bài hôm ấy, em chỉ nghĩ mình đang trút ra nỗi ám ảnh cay đắng nhất của tuổi 23: tốt nghiệp, đầy kỳ vọng rồi liên tiếp nhận những email từ chối lạnh lùng. Ba tháng trôi qua, CV gửi đi như cánh chim lạc hướng, em bắt đầu nghi ngờ chính mình. Không ngờ bài viết lại nhận được nhiều chia sẻ đến vậy. Có người nhắn: “Trong đời ai cũng có thời gian thất nghiệp hoặc phải làm tạm công việc không phù hợp để chuyển tiếp. Không tin em cứ hỏi các cô chú anh chị xem có đúng không. Thế nên không có thất bại, chỉ có thử thách. 23 tuổi tương lai bay phấp phới em ơi”. Em đọc mà vừa ấm lòng, vừa thấy nghèn nghẹn. Ấm vì được thấu hiểu. Nghèn nghẹn vì giữa động viên và thực tế vẫn là khoảng cách.
Ba tháng thất nghiệp không chỉ là ba tháng không lương. Đó là ba tháng thức dậy mà không biết hôm nay mình có ích ở đâu. Là những buổi phỏng vấn em chuẩn bị kỹ lưỡng, mặc chiếc áo sơ mi đã ủi phẳng, tập trả lời trước gương… rồi nhận về câu “Chúng tôi sẽ liên hệ sau”. Là những tối nằm trằn trọc, mở điện thoại xem lại email cũ, tự hỏi: “Mình thiếu điều gì?”. Em từng nghĩ mình học không tệ, thực tập cũng nghiêm túc, có kỹ năng giao tiếp, có tinh thần cầu tiến nhưng thị trường lao động không vận hành bằng niềm tin cá nhân, nó vận hành bằng nhu cầu, bằng cạnh tranh, bằng may mắn. Và em đứng giữa vòng xoáy ấy, thấy mình nhỏ bé.
Giữa những khó khăn đó, em chỉ còn hai lựa chọn rõ ràng: một là bước ra khỏi vùng an toàn, khởi nghiệp một công ty bán hàng khi 23 tuổi; hai là chấp nhận làm thêm bán quần áo, coi đó là công việc tạm thời để chờ cơ hội phù hợp hơn. Khởi nghiệp ở tuổi 23 nghe có vẻ “bay phấp phới” như lời mọi người nói. Em từng mơ về một thương hiệu nhỏ của riêng mình: bán những món đồ em chọn lọc, xây dựng trang mạng xã hội, tự chụp ảnh, tự viết nội dung, tự chăm sóc khách hàng. Em thích cảm giác được làm chủ. Em tin nếu đủ quyết tâm, em có thể học dần từ những sai lầm. Nhưng khởi nghiệp không chỉ là đam mê, nó cần vốn, cần kiến thức quản lý, cần khả năng chịu rủi ro. Em tự hỏi: nếu thất bại, em có đủ tiền để đứng dậy không? Nếu lỗ vốn, ai sẽ là người cùng em gánh chịu? Gia đình em không khá giả. Em không muốn quyết định bốc đồng của mình trở thành gánh nặng cho bố mẹ.
Lựa chọn thứ hai nghe “an toàn” hơn: đi làm thêm bán quần áo ở cửa hàng. Lương không cao, công việc có thể không liên quan đến chuyên ngành em học nhưng ít nhất, em có thu nhập, có nhịp sinh hoạt đều đặn, có môi trường giao tiếp, có cơ hội rèn kỹ năng bán hàng, chăm sóc khách. Có thể đó không phải giấc mơ em từng vẽ, nhưng là bước đệm. Thế nhưng, chính chữ “tạm” lại khiến em chùn bước. Em sợ mình sẽ mắc kẹt, sợ rằng “làm tạm” rồi thành quen, rồi đánh mất khát vọng ban đầu. Sợ một ngày nào đó nhìn lại, em nhận ra mình đã đánh đổi tuổi trẻ cho sự an toàn.
Có những đêm em ngồi một mình, mở lại bài viết cũ và đọc từng bình luận. Em nhận ra một điều: người ta không cổ vũ em liều lĩnh. Họ chỉ muốn em hiểu rằng thất nghiệp không phải bản án, nó là một đoạn đường và đoạn đường nào cũng cần bước đi. Có thể em đã nhìn mọi thứ quá cực đoan như thể chỉ có thành công rực rỡ hoặc thất bại hoàn toàn nhưng thực tế có lẽ mềm mại hơn. Làm thêm bán quần áo không đồng nghĩa với từ bỏ ước mơ. Khởi nghiệp không đồng nghĩa với thành công tức thì.
Em bắt đầu nghĩ theo cách khác: nếu đi làm thêm, em có thể học cách quản lý hàng hóa, cách đọc tâm lý khách hàng, cách vận hành một cửa hàng. Những kỹ năng ấy biết đâu sẽ giúp ích cho việc kinh doanh sau này. Nếu khởi nghiệp, em có thể bắt đầu nhỏ, bán online với số vốn vừa phải, thử nghiệm trước khi mở rộng. Điều quan trọng nhất không phải em chọn con đường nào, mà là em có dám chịu trách nhiệm với lựa chọn ấy hay không.
Ba tháng thất nghiệp đã dạy em nhiều điều hơn bốn năm đại học. Nó dạy em khiêm tốn; Dạy em hiểu giá trị của một công việc; Dạy em biết cảm thông với những người đang loay hoay tìm chỗ đứng trong xã hội. Em không còn muốn tự hỏi “Tại sao là mình?”. Em muốn hỏi “Mình học được gì?”. Có thể thời điểm này chưa phải lúc em có công việc mơ ước nhưng nó có thể là lúc em rèn bản lĩnh. 23 tuổi không còn quá trẻ để vô tư nhưng cũng chưa quá muộn để bắt đầu lại. Em không muốn sau này nhìn lại và hối hận vì đã không dám thử. Nhưng em cũng không muốn mù quáng lao vào thứ mình chưa chuẩn bị đủ.
Có lẽ con đường đúng không phải là chọn giữa khởi nghiệp hay làm thêm mà là chọn không ngừng tiến về phía trước, dù bước nhỏ. Em có thể đi bán quần áo để nuôi sống mình, đồng thời ấp ủ kế hoạch kinh doanh riêng. Em có thể thất bại lần nữa nhưng ít nhất em đã thử. Em có thể bị từ chối thêm vài lần nữa nhưng điều đó không định nghĩa giá trị của em.
Bài viết trước của em nói về hụt hẫng. Bài viết này, em muốn nói về hy vọng, mong manh nhưng có thật. Em vẫn chưa có việc làm đúng chuyên ngành. Em vẫn lo lắng khi nhìn bạn bè ổn định nhưng em không còn muốn chìm trong cảm giác mình là người thất bại. Nếu ai đó hỏi em hôm nay: “Em chọn gì?”, em sẽ trả lời: em chọn tiếp tục bước đi. Dù là bằng công việc tạm thời hay một dự án nhỏ tự mình gây dựng, em vẫn sẽ tiến lên. Vì có lẽ, điều đáng sợ nhất không phải là thất nghiệp mà là đánh mất niềm tin rằng mình có thể thay đổi tương lai. 23 tuổi, em vẫn còn cả bầu trời phía trước. Và lần này, thay vì chỉ “rải” hồ sơ, em muốn gieo cho mình một cơ hội.
Tôi lấy chồng được gần một năm, hai vợ chồng ở riêng, cách nhà chồng không quá xa. Công việc của cả hai đều bận nên thời gian trong tuần gần như kín lịch. Nhưng bố chồng lại muốn vợ chồng tôi tuần nào cũng về ăn cơm hai ba lần, coi như giữ nếp gia đình.
Ban đầu tôi cũng cố gắng sắp xếp để về cho phải phép nhưng càng về nhiều, tôi lại càng thấy áp lực vì cảm giác không thoải mái mỗi khi ngồi vào mâm cơm. Bữa ăn thường không hợp khẩu vị tôi, nhiều món tôi gần như không ăn được nhưng vẫn phải cố ngồi cho xong bữa. Trong lúc ăn, bố chồng hay hỏi rất nhiều chuyện, từ công việc, thu nhập đến những chuyện cá nhân. Có những câu hỏi khá riêng tư hoặc lặp đi lặp lại khiến tôi không biết trả lời thế nào cho hợp. Không khí mỗi lần về nhà vì vậy không được tự nhiên, tôi lúc nào cũng trong trạng thái phải giữ ý.
Trước đây, hồi bàn chuyện cưới hỏi, mẹ chồng từng nửa đùa nửa thật nói một câu mà giờ tôi vẫn nhớ: "Gả con là bán con rồi". Gia đình tôi nghe được thì nói thẳng là nhà không thiếu thốn gì để phải "bán con". Từ đó về sau, chuyện ở chung hay ở riêng không ai nhắc lại nữa nhưng trong cách cư xử, tôi vẫn cảm nhận được mong muốn tôi về làm dâu theo kiểu truyền thống.
Thực lòng mà nói, tôi không thoải mái mỗi lần về nhà chồng chơi. Nhưng nếu không về lại sợ bị đánh giá là không biết điều, không giữ nếp gia đình, còn về thì thấy áp lực. Tôi có tâm sự với chồng nhưng anh bảo tuần về có hai ba hôm chứ có nhiều đâu, mà cũng chỉ về ăn cơm tối rồi đi chứ có ở lại đâu mà than mãi. Tôi vừa cấn bầu, cơ thể hơi mệt mỏi, lúc nào cũng thèm ngủ, nhiều lúc muốn từ chối không về nhưng chồng không chịu, tìm đủ mọi cách lôi tôi về bằng được. Tôi phải làm sao để cải thiện tình hình này đây. Mong các anh chị cho lời khuyên.
Tôi là kỹ sư phần mềm trong lĩnh vực sản xuất chip bán dẫn tại Nhật Bản và đã có tư cách lưu trú dài hạn. Tổng thu nhập mỗi năm hơn 900 triệu đồng (chưa trừ chi phí sinh hoạt, tiền nhà và thuế). Nếu tiết kiệm, tôi có thể để dành khoảng 500 triệu đồng mỗi năm. Hiện tôi chưa lập gia đình, đã mua được một mảnh đất nhỏ nhưng vẫn còn nợ. Gần đây, tôi làm thủ tục sang Slovakia thông qua người thân đang sinh sống và kinh doanh bên đó. Chi phí đi khá lớn vì ban đầu tôi phải sang theo diện lao động chất lượng cao, mỗi tháng đóng thuế và bảo hiểm khá nhiều. Sau khoảng một năm, tôi sẽ chuyển sang visa lao động khác và tiếp tục hoàn thiện giấy tờ để mở cửa hàng kinh doanh.
Điều khiến tôi cân nhắc là cuộc sống ở châu Âu có vẻ bớt áp lực hơn Nhật Bản. Môi trường trong lành, yên bình, ít thiên tai và thuận tiện đi lại giữa nhiều quốc gia. Thu nhập có thể thấp hơn Nhật nhưng nếu kinh doanh thuận lợi, cơ hội phát triển sẽ lớn hơn. Tôi cũng nghĩ môi trường phương Tây cởi mở hơn và con cái sau này có cơ hội học nhiều ngoại ngữ. Tôi tìm hiểu thấy tiếng Slovakia không dễ học nhưng để giao tiếp và buôn bán hàng ngày có lẽ không khó bằng tiếng Nhật. Ngoài ra, định cư lâu dài cũng là mục tiêu tôi hướng tới. Tôi luôn mong muốn được sống ở nước ngoài, đi du lịch nhiều nơi và khi về già mới quay về Việt Nam. Châu Âu có lợi thế là việc di chuyển giữa các nước khá thuận tiện nên rất phù hợp với mong muốn đó.
Tuy nhiên, kinh doanh không hề dễ dàng. Nếu sang Slovakia mở cửa hàng, tôi có thể phải làm việc 12 giờ mỗi ngày, thậm chí không có ngày nghỉ. Trong khi đó, ở Nhật tôi làm văn phòng không vận động nhiều, được nghỉ thứ Bảy, Chủ nhật và các ngày lễ nên có khá nhiều thời gian đi du lịch. Hiện tôi đã đặt cọc và hoàn tất phần lớn hồ sơ, chỉ còn chờ kết quả visa nên rất phân vân. Theo mọi người, trong trường hợp của tôi có nên sang Slovakia để kinh doanh không? Nếu thất bại, tôi vẫn có thể quay lại làm việc ở Nhật nhưng sẽ mất khoảng một năm và gánh thêm khoản nợ. Ngược lại, nếu bỏ lỡ cơ hội này, tôi sợ nhiều năm sau sẽ vẫn tiếc vì đã không dám thử.
Tôi 24 tuổi, còn anh 32 tuổi, quen nhau ba năm, từ lúc tôi còn là sinh viên. Sau đó đi làm một năm, tôi quyết định về quê sống và làm việc, phần vì gần nhà và cũng gần anh. Chúng tôi đã xác định nghiêm túc với nhau. Nhưng khi tôi mới về quê cũng là giai đoạn khó khăn nhất của cả hai. Tôi đau đầu trong vòng xoay kiếm việc, thử việc, còn anh bị điều chuyển công tác cách tôi 100 km. Tâm trạng lúc đó của tôi rất tệ và vì nhiều thứ, tôi đã khiến anh mất niềm tin vào mối quan hệ của hai đứa. Tôi hay cáu gắt, khó chịu, bỏ qua cảm nhận của anh và chúng tôi cãi nhau rất nhiều, cũng có một lần ghen tuông vô lý. Tôi biết lỗi và chủ động xin lỗi anh nhưng rồi mọi thứ vẫn lặp lại, tần suất cãi nhau ngày càng nhiều.
Giai đoạn đó anh chủ động im lặng với tôi và tôi cũng vậy. Mặc dù cả hai đã chia tay gần một năm nhưng vẫn giữ liên lạc đến tháng hai này. Lúc thì tôi có việc nhắn tin với anh, lúc thì anh có việc nhắn tin với tôi, nhưng không ai đủ can đảm để quay lại.
Gần đây nhất là dịp Tết, anh có nhắn tin trách nhầm tôi. Anh về quê và nghe mợ nói tôi nhắn tin hỏi thăm anh và gia đình, mợ khuyên anh rằng tôi là người tốt (đó là qua lời mợ kể sau này tôi mới biết, vì thực ra mợ đã biết chuyện hai đứa trước đó và có hỏi thăm tôi). Anh nhắn trách tôi không rõ ràng, nếu hai đứa đã hết rồi thì không nên như vậy nữa. Lúc đó tôi thật sự không hiểu chuyện gì nên đã nhắn lại trách anh rất nhiều, hỏi vì sao anh không cố gắng vì cả hai mà lại lựa chọn như vậy.
Anh nói anh từng tính chuyện kết hôn và tương lai của hai đứa nhưng càng về sau tôi càng làm anh mệt mỏi và thất vọng rất nhiều. Anh nhắc tới cục sạc dự phòng mà trước đây tôi mượn và trách tôi không tìm cách trả lại nên anh càng thất vọng (chuyện là lúc đó chúng tôi chia tay được một tháng, anh nhắn đòi lại nhưng trước đó anh chủ động im lặng với tôi nên tôi nói anh vào nhà tôi mà lấy).
Tôi cảm nhận anh còn giận tôi rất nhiều, không còn muốn quay lại để phải chịu sự mệt mỏi như trước đây. Nhưng thật sự đến bây giờ tôi vẫn buồn nhiều vì chưa quên được anh. Trong thời gian quen nhau, anh rất tốt với tôi. Có khi nào cục sạc dự phòng đó sẽ kết nối lại hai chúng tôi không? Tôi đang tính gửi trả anh và tìm cách nói chuyện trực tiếp với anh nhưng lại khá sợ. Nhờ các anh chị, bạn đọc tư vấn giúp tôi. Làm sao để người yêu cũ nhận thấy tấm lòng và sự thay đổi của tôi, làm sao để chúng tôi có thể quay lại?
