Các vấn đề như mờ mắt, nhiễm trùng, tổn thương giác mạc hay bệnh võng mạc ngày càng phổ biến, đặc biệt khi tuổi tác tăng lên. Dù y học hiện đại có thể can thiệp bằng thuốc hoặc phẫu thuật, các bác sĩ nhấn mạnh rằng phòng ngừa vẫn là giải pháp hiệu quả nhất.
Dưới đây là 9 thói quen mà các bác sĩ nhãn khoa khuyên bạn nên tránh nếu muốn bảo vệ thị lực lâu dài.
Thói quen thứ nhất: Đeo kính áp tròng khi ngủ
Việc ngủ quên khi đang đeo kính áp tròng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh trên bề mặt mắt. Điều này có thể dẫn đến nhiễm trùng, loét giác mạc, thậm chí tổn thương thị lực nghiêm trọng. Trừ khi là loại kính được cho phép đeo dài ngày, bạn nên tháo kính trước khi ngủ trong mọi trường hợp.
Thói quen thứ hai: Nhìn màn hình liên tục mà không nghỉ
Việc dán mắt vào điện thoại hoặc máy tính trong thời gian dài không chỉ gây mỏi mắt mà còn làm tăng nguy cơ cận thị, đặc biệt ở người trẻ. Các chuyên gia khuyến nghị áp dụng quy tắc 20:20:20, cứ 20 phút nhìn xa khoảng 6m trong 20 giây để giảm áp lực cho mắt.
Thói quen thứ ba: Trì hoãn khám mắt định kỳ
Nhiều bệnh lý về mắt tiến triển âm thầm mà không có triệu chứng rõ ràng. Việc khám mắt định kỳ, đặc biệt là kiểm tra giãn đồng tử, giúp phát hiện sớm các vấn đề như bệnh võng mạc do tiểu đường, đục thủy tinh thể hay tăng nhãn áp trước khi gây mất thị lực.
Thói quen thứ tư: Bỏ qua dấu hiệu bất thường của thị lực
Những biểu hiện như chớp sáng, xuất hiện nhiều “ruồi bay” hoặc cảm giác có màn che trước mắt có thể là dấu hiệu của rách hoặc bong võng mạc. Nếu không xử lý kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn.
Thói quen thứ năm: Không tẩy trang mắt trước khi ngủ
Trang điểm vùng mắt, đặc biệt là eyeliner và mascara, có thể làm tắc tuyến lệ và giảm khả năng bôi trơn tự nhiên của mắt. Nếu không được làm sạch, chúng có thể gây kích ứng, nhiễm trùng và khô mắt kéo dài.
Thói quen thứ sáu: Nhìn trực tiếp vào Mặt trời
Việc nhìn thẳng vào Mặt trời, kể cả trong thời gian ngắn, có thể gây tổn thương võng mạc không hồi phục. Ngay cả khi xảy ra hiện tượng thiên văn như nhật thực, việc sử dụng kính bảo vệ chuyên dụng là bắt buộc để tránh “bỏng võng mạc”.
Thói quen thứ bảy: Hút thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử
Hút thuốc không chỉ gây hại cho phổi mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng về mắt như thoái hóa võng mạc hay đục thủy tinh thể. Ngoài ra khói thuốc còn gây kích ứng bề mặt mắt, dẫn đến khô mắt và tổn thương giác mạc.
Thói quen thứ tám: Rửa kính áp tròng bằng nước máy
Nước máy có thể chứa vi khuẩn và vi sinh vật gây hại cho mắt. Việc dùng nước này để vệ sinh kính áp tròng làm tăng nguy cơ viêm giác mạc, thậm chí có thể dẫn đến mù lòa. Kính áp tròng cần được làm sạch bằng dung dịch chuyên dụng và thay đúng thời hạn.
Thói quen thứ chín: Ăn uống thiếu cân bằng
Chế độ ăn nhiều đường và chất béo không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về mắt, đặc biệt là biến chứng từ tiểu đường. Ngược lại, chế độ ăn lành mạnh, giàu rau xanh và dưỡng chất giúp bảo vệ thị lực và giảm nguy cơ bệnh lý.
Nhìn chung, nhiều tổn thương mắt bắt nguồn từ những thói quen rất phổ biến trong cuộc sống hằng ngày. Việc thay đổi hành vi, kết hợp với chăm sóc và kiểm tra định kỳ, có thể giúp duy trì thị lực khỏe mạnh lâu dài.
Tuy nhiên, các bác sĩ cho biết uống nước đá lúc cơ thể đang nóng chưa chắc là cách làm mát tốt nhất.
Khi cơ thể đổ nhiều mồ hôi, nhiệt độ bên trong tăng cao và mạch máu giãn ra để thải nhiệt. Nếu uống nước quá lạnh vào thời điểm này, cơ thể có thể phản ứng mạnh vì sự thay đổi nhiệt độ quá đột ngột, theo trang NDTV (Ấn Độ).
Bà Seema Dhir, chuyên gia nội khoa cao cấp tại Bệnh viện Artemis (Ấn Độ), cho biết nước đá mang lại cảm giác sảng khoái tức thì nhưng không làm cơ thể hạ nhiệt nhanh từ bên trong như nhiều người nghĩ.
Theo bà Dhir, cơ thể vẫn cần thời gian để tự điều chỉnh nhiệt độ. Người khỏe mạnh thường không gặp nguy hiểm khi uống nước lạnh với lượng vừa phải. Tuy nhiên, uống nước quá lạnh ngay sau khi đổ nhiều mồ hôi có thể gây cảm giác khó chịu.
Cơ thể đang nóng sẽ phản ứng mạnh khi tiếp xúc với nhiệt độ quá thấp. Tình trạng này có thể làm gián đoạn cơ chế làm mát tự nhiên của cơ thể.
Bà Meenakshi Jain, làm việc tại khoa nội, Bệnh viện chuyên khoa Max Super, Patparganj (Ấn Độ), cho biết uống nước đá quá nhanh khi cơ thể đang nóng có thể gây đau đầu kiểu buốt lạnh, đau họng hoặc co thắt nhẹ dạ dày.
Nước quá lạnh còn khiến mạch máu ở cổ họng và vùng tiêu hóa trên co lại tạm thời.
Người có bệnh tim hoặc huyết áp thấp cần uống nước mát thay vì nước quá lạnh. Cách uống phù hợp là uống từng ngụm nhỏ và chậm để tránh chóng mặt hoặc khó chịu ở ngực.
Các bác sĩ cho biết sau khi đổ nhiều mồ hôi, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất điện giải. Vì vậy, chỉ uống nước lạnh thôi vẫn chưa đủ.
Các chuyên gia khuyên nên uống nước mát thay vì nước đá. Người vừa đi nắng hoặc vận động nhiều nên uống từng ngụm nhỏ trong vài phút thay vì uống hết cả chai nước cùng lúc.
Cơ thể cũng cần được nghỉ ở nơi thoáng mát hoặc có bóng râm để hạ nhiệt tự nhiên. Quần áo rộng và không khí lưu thông tốt sẽ giúp cơ thể dễ chịu hơn.
Việc rửa mặt, cổ và cổ tay bằng nước mát cũng hỗ trợ giảm nhiệt hiệu quả mà không tạo áp lực đột ngột cho cơ thể.
Ngoài nước lọc, cơ thể cần bổ sung điện giải bằng trái cây nhiều nước, sữa chua, nước dừa hoặc dung dịch bù nước.
Bạn cũng hạn chế rượu bia và đồ uống chứa caffeine vì chúng làm cơ thể mất nước nhanh hơn.
Bà Jain cho biết nếu cơ thể xuất hiện tình trạng chóng mặt, kiệt sức, đau đầu kéo dài hoặc nước tiểu sẫm màu, cần đi khám sớm vì đây có thể là dấu hiệu mất nước hoặc kiệt sức do nóng.
Trong lúc sinh hoạt, chị Đ.T.T. (29 tuổi) va mạnh vào cây chổi quét nhà có quấn nhiều sợi kẽm bị bung ra. Sau va chạm, chị chỉ thấy đau nhẹ vùng ngực phải nên tự mua thuốc uống và tiếp tục theo dõi tại nhà.
Tuy nhiên, khoảng 48 giờ sau, tình trạng đau ngực ngày càng tăng, kèm khó thở, mệt mỏi và sưng nề vùng cổ. Lúc này, gia đình đưa bệnh nhân đến bệnh viện kiểm tra.
Qua thăm khám lâm sàng kết hợp chụp CT lồng ngực, các bác sĩ phát hiện một dị vật kim loại dài khoảng 18cm nằm trong khoang màng phổi phải. Dị vật xuyên sâu vào lồng ngực, gây tổn thương, dẫn đến tràn khí màng phổi và tràn khí dưới da. Nếu không được xử trí kịp thời, bệnh nhân có nguy cơ suy giảm nghiêm trọng chức năng hô hấp.
Sau khi hoàn tất các cận lâm sàng cần thiết, ê-kíp bác sĩ khoa Ngoại Tổng quát khẩn trương dẫn lưu màng phổi phải qua khoang liên sườn 4-5 ở đường nách giữa. Tiếp đó, các bác sĩ bóc tách cơ ngực và sử dụng hệ thống C-arm để xác định chính xác vị trí dị vật, lấy thành công cọng kẽm dài ra khỏi lồng ngực bệnh nhân an toàn.
Sau can thiệp, tình trạng khó thở của người bệnh cải thiện rõ rệt, các chỉ số sinh tồn ổn định. Bệnh nhân tiếp tục được điều trị kháng sinh, giảm đau và chăm sóc hậu phẫu. Hiện sức khỏe người bệnh đã hồi phục tốt và được xuất viện.
Trước đó, vào tháng 4, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TPHCM) tiếp nhận một bé trai 3 tuổi ở Đồng Tháp trong tình trạng khó thở, ho ra máu đỏ tươi nhiều lần.
Qua kết quả chụp X-quang và CT phổi, các bác sĩ ghi nhận dị vật cản quang ở thùy dưới phổi trái. Bệnh nhi được ê-kíp điều trị nội soi đường thở, lấy ra dị vật là đoạn kẽm nhung dài 2cm dính máu đen. Sau gần 1 tuần điều trị tích cực, bệnh nhi qua cơn nguy kịch.
BSCKII Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết kẽm là kim loại có độ bền cao, thường được dùng để tạo khung cho các vật trang trí. Lớp nhung phủ bên ngoài có đặc tính mềm mại, mịn, nên dễ thu hút trẻ nhỏ.
Do bất cẩn, nhiều phụ huynh sau khi làm đồ thủ công bằng kẽm nhung không dọn sạch các mảnh vụn. Trẻ nhỏ nhìn thấy dễ cho vào miệng, dẫn đến hóc dị vật.
Các bác sĩ khuyến cáo, sau những tai nạn liên quan đến vật sắc nhọn hoặc dị vật kim loại, người dân không nên chủ quan dù vết thương ngoài da nhỏ hoặc ít đau. Nhiều trường hợp tổn thương bên trong cơ thể có thể diễn tiến âm thầm và chỉ biểu hiện triệu chứng sau nhiều giờ hoặc nhiều ngày.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau ngực, khó thở, sưng nề, đau tăng dần hoặc bất kỳ biểu hiện bất thường nào sau chấn thương, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm, tránh biến chứng nguy hiểm.
Ngoài ra, phụ huynh cần để xa tầm với của trẻ các loại vật dụng, thuốc và hóa chất; không cho trẻ dưới 5 tuổi (đặc biệt là dưới 3 tuổi) tiếp cận đồ vật sắc nhọn hoặc đồ chơi có kích thước nhỏ dễ gây hóc dị vật đường thở, đe dọa tính mạng.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Quốc Việt, Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), lịch di chuyển dày, ít thời gian nghỉ và uống nước không đủ khi du lịch khiến cơ thể người lớn tuổi khó thích nghi. Tình trạng này có thể dẫn đến tăng thân nhiệt, mất nước và giảm tưới máu não - những rối loạn tiềm ẩn nguy cơ nếu không được nhận biết sớm.
Bác sĩ Quốc Việt cho biết người lớn tuổi dễ rơi vào tình trạng “quá tải” khi đi du lịch do khả năng thích nghi sinh lý suy giảm như: Cơ thể tản nhiệt kém vì tiết mồ hôi và giãn mạch da không hiệu quả, cảm nhận nóng giảm, hệ tim mạch đáp ứng yếu hơn; đồng thời dễ mất nước nhưng lại không có cảm giác khát rõ ràng.
Các dấu hiệu cảnh báo sớm thường gặp là mệt bất thường, chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn, vã mồ hôi, chuột rút. Khi nặng hơn, người bệnh có thể lú lẫn, ngất, thở nhanh, da nóng bất thường, thân nhiệt tăng trên 39 - 40°C, co giật hoặc mất ý thức. Đáng lưu ý, ở người lớn tuổi, triệu chứng đôi khi không rõ ràng, chỉ là cảm giác mệt nhẹ hoặc lơ mơ, trong khi bên trong thân nhiệt đã tăng cao.
Vì vậy, bác sĩ Việt khuyên khi sắp xếp lịch trình du lịch, gia đình nên điều chỉnh theo nhịp sinh hoạt của người lớn tuổi:
Quan sát những thay đổi nhỏ về hành vi, sự tỉnh táo và thể trạng của người thân lớn tuổi để kịp thời xử trí, đảm bảo an toàn sức khỏe suốt chuyến đi.
Mục tiêu khi đem theo thuốc trong các chuyến đi chơi xa là xử trí các tình huống phổ biến như đau, sốt, dị ứng, tiêu hóa, say xe và vết thương nhỏ. Theo bác sĩ Quốc Việt, nên mang các nhóm chính gồm:
Cần lưu ý rằng không được dùng thuốc quá hạn, phải giữ nguyên bao bì thuốc để tránh nhầm lẫn khi sử dụng và không được tự ý dùng kháng sinh.
Khi đang chơi, cơ thể còn hưng phấn nên chưa thấy mệt, nhưng khi về nhà, sự mệt mỏi dồn lại và biểu hiện rõ rệt. Để tránh tình trạng “uể oải sau kỳ nghỉ” (post-vacation blues) ảnh hưởng đến công việc, bác sĩ Quốc Việt gợi ý lộ trình hồi phục sinh lý nhanh trong vòng 24 giờ đầu sau khi về nhà:
“Về dinh dưỡng, nên ăn thức ăn nhẹ, dễ tiêu, giàu rau xanh, protein nhẹ; tránh rượu bia và đồ dầu mỡ. Mọi người cũng cần tránh ngủ bù quá nhiều, ăn uống thất thường hoặc tập luyện nặng ngay. Điều quan trọng trong giai đoạn sau kỳ nghỉ là cần đồng bộ lại giấc ngủ, giảm cortisol và phục hồi chuyển hóa năng lượng để cơ thể nhanh chóng trở lại trạng thái cân bằng”, bác sĩ Việt nói thêm.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Quốc Việt, cảm giác uể oải sau chuyến đi chơi thường do nhiều yếu tố:
Du lịch giúp thư giãn tinh thần, nhưng về sinh lý, cơ thể vẫn tiêu hao năng lượng và rối loạn nhịp sinh học, nên mệt mỏi bộc lộ rõ sau khi trở về.
