Tăng huyết áp và suy tim là những bệnh lý tim mạch mạn tính phổ biến, có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận và thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được kiểm soát tốt. Bên cạnh việc tuân thủ điều trị bằng thuốc, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kiểm soát bệnh và nâng cao chất lượng sống.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Lâm Mỹ Dung, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Tim Tâm Đức, nguyên tắc quan trọng hàng đầu là kiểm soát lượng muối (natri). Ăn quá mặn khiến cơ thể giữ nước, làm tăng huyết áp và tạo thêm gánh nặng cho tim. Người tăng huyết áp và suy tim giai đoạn 1, 2 nên hạn chế dưới 5 g muối mỗi ngày; người suy tim nặng (giai đoạn 3) cần giảm xuống dưới 4 g muối/ngày, thậm chí chỉ 2 – 3 g muối/ngày theo chỉ định của bác sĩ nếu ở giai đoạn 4.
Để giảm lượng muối tiêu thụ, người bệnh nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, giò chả, thịt xông khói, đồ hộp, mì ăn liền, bánh snack; đồng thời tránh các món dưa muối, mắm và hải sản khô. Khi ăn uống hằng ngày, không nên thêm nước chấm, hạn chế uống hết nước canh hoặc nước lèo vì đây là những nguồn chứa nhiều natri “ẩn”.
Bác sĩ Mỹ Dung cho hay, nguyên tắc thứ 2 là hạn chế chất béo xấu và ưu tiên chất béo có lợi cho tim mạch. Người bệnh nên giảm các thực phẩm giàu chất béo bão hòa và cholesterol như bánh kem, bánh quy, thực phẩm chiên ngập dầu hoặc các món ăn công nghiệp chế biến sẵn. Thay vào đó, nên ưu tiên các loại dầu thực vật như dầu ô liu, dầu hạt cải, dầu mè, dầu đậu nành và tăng cường thực phẩm giàu omega-3.
Omega-3 được xem là dưỡng chất có lợi cho sức khỏe tim mạch nhờ khả năng hỗ trợ giảm viêm và cải thiện chức năng mạch máu. Nguồn omega-3 tốt có trong cá hồi, cá thu, cá mòi, hạt lanh và quả óc chó.
Bên cạnh muối và chất béo, kiểm soát lượng nước uống cũng là yêu cầu quan trọng, đặc biệt với người suy tim. Khi chức năng bơm máu của tim suy giảm, cơ thể dễ bị ứ dịch, gây phù chân, khó thở và làm bệnh tiến triển nặng hơn.
Theo bác sĩ Dung, thông thường, tổng lượng dịch mỗi ngày của người suy tim chỉ nên dao động khoảng 1,5 – 2 lít, bao gồm cả nước uống, sữa, nước ép, súp, cháo và nước canh. Người bệnh nên chia nhỏ lượng nước uống trong ngày thay vì uống nhiều cùng lúc. Đối với các trường hợp suy tim nặng có phù, lượng dịch cần được tính toán cụ thể theo hướng dẫn của bác sĩ.
Ngoài chế độ ăn uống, việc duy trì vận động phù hợp, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, kiểm soát căng thẳng và khám sức khỏe định kỳ cũng là những yếu tố quan trọng giúp kiểm soát tăng huyết áp và suy tim hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.
Ebola là bệnh truyền nhiễm rất dễ lây và thường gây tử vong. Bệnh do nhiều chủng virus khác nhau gây ra, phần lớn có nguồn gốc từ loài dơi ăn quả. Kể từ khi xuất hiện lần đầu vào năm 1976, đã có hơn 40 đợt bùng phát Ebola được ghi nhận. Đây là đợt bùng phát thứ 17 tại Cộng hòa Dân chủ Congo.
Các đợt dịch thường bắt nguồn từ hiện tượng “lây truyền từ động vật sang người”. Sau đó, người bệnh lây cho người khác qua các dịch cơ thể như máu, chất nôn… Triệu chứng ban đầu gồm sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu; sau đó có thể xuất hiện nôn ói, tiêu chảy, phát ban và chảy máu trong lẫn ngoài cơ thể. Tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 50%, theo tờ The Guardian (Anh).
Có 4 chủng Ebola gây bệnh ở người: Zaire, Sudan, Bundibugyo và Tai Forest. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đợt dịch lần này liên quan đến chủng Bundibugyo. Trước đây, mới chỉ có 2 đợt bùng phát do chủng này gây ra, vào năm 2007 và 2012. Vì chủng lần này rất hiếm gặp, hiện chưa có vắc xin phòng ngừa nên đợt bùng phát này là đáng lo ngại.
Tiến sĩ Simon Williams, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học Swansea (Anh) cho biết: Đợt bùng phát lần này đáng lo hơn các đợt trước vì vắc xin Ebola hiện có - Ervebo - không phù hợp với chủng virus Bundibugyo. Hiện cũng chưa có thuốc điều trị hay vắc xin đặc hiệu cho chủng này. Ebola là bệnh rất nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, cao hơn nhiều so với Covid-19. Dù khả năng lây lan chậm hơn Covid-19 hay sởi, nhưng mức độ nghiêm trọng của bệnh lại lớn hơn và có thể gây tử vong cho bất kỳ ai, không chỉ người cao tuổi hay người suy giảm miễn dịch.
Dịch bắt đầu từ tháng trước, với ca nghi nhiễm sớm nhất được ghi nhận là một người đàn ông 59 tuổi, xuất hiện triệu chứng ngày 24.4 và tử vong sau đó 3 ngày. Cơ quan y tế chỉ biết về đợt dịch qua mạng xã hội vào ngày 5.5. Khi đó, đã có hàng chục người tử vong, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (CDC Africa).
Theo Tổng giám đốc CDC Africa, tiến sĩ Jean Kaseya, việc phát hiện chậm đã tạo điều kiện để dịch lây lan. Tiến sĩ Anne Cori, Đại học Imperial (Anh) nhận định, bất kỳ sự chậm trễ nào trong phản ứng với Ebola đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Số ca nghi nhiễm và tử vong lớn cho thấy dịch có thể đã âm thầm lan rộng trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trước khi được công bố chính thức. Điều này khiến các biện pháp kiểm soát như truy vết tiếp xúc trở nên khó khăn hơn.
Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, các bác sĩ đánh giá cơ hội sống sót của Nguyễn Quỳnh Nhi và Nguyễn Văn Dũng, cùng 24 tuổi, ở mức rất thấp. Họ là một trong hàng chục nạn nhân trong vụ tai nạn thảm khốc tại Tuyên Quang, khi chiếc xe giường nằm đâm trực diện vào một xe container, hồi tháng 3/2024.
Cú tông bóp méo hoàn toàn phần đầu xe, cướp đi sinh mạng 5 người tại chỗ, 5 trường hợp thương nặng. Trong khoảnh khắc khung sắt khổng lồ đổ ập xuống, Dũng chia sẻ đã dùng chút sức lực cuối cùng kéo Nhi về phía mình. Lựa chọn mang tính bản năng ấy đã cứu mạng người anh yêu nhưng khiến đôi tay chàng trai đứt lìa gân và mất đi hai ngón.
Đội cứu hộ phải dùng cưa chuyên dụng để cắt bỏ khung xe, đưa cả hai ra ngoài trong tình trạng nguy kịch. Dũng trải qua 4 ca mổ phức tạp và ba lần ngưng tim. Nhi trải qua 7 ca phẫu thuật, bao gồm một lần thay khớp háng. Bản bệnh án xuất viện ghi nhận thương tật vĩnh viễn 97% với Dũng và 93% với Nhi.
Hành trình phục hồi của họ phản chiếu một trong những thách thức y tế phức tạp nhất mà các nạn nhân đa chấn thương phải đối mặt khi tổn thương tâm lý kéo theo sau tổn thương thể chất.
Theo báo cáo được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, hơn 30% bệnh nhân chấn thương sọ não và đa chấn thương phát triển Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) hoặc trầm cảm lâm sàng.
Cả Nhi và Dũng đều từng có những khoảnh khắc muốn buông xuôi để không phải làm khổ người thân. Hai người động viên nhau gượng dậy phần lớn nhờ sự đồng hành của gia đình, yếu tố mà y văn thế giới đánh giá là liệu pháp can thiệp tâm lý mạnh mẽ nhất trong giai đoạn hồi phục sau chấn thương nặng.
Quá trình tìm lại thăng bằng bắt đầu từ những nỗ lực nhỏ nhoi nhất, cặp đôi tâm sự. Không chấp nhận cảnh nằm một chỗ, Nhi tìm kiếm các công việc tiếp thị trực tuyến để tự trang trải. Dũng hoàn thành đồ án tốt nghiệp đại học dù thị lực ngày càng yếu. Nhìn từ góc độ thần kinh học, quyết định quay lại làm việc của họ không đơn thuần là ý chí. Các chuyên gia y tế khẳng định việc duy trì hoạt động trí óc sau chấn thương sọ não giúp kích thích tính dẻo dai thần kinh của não bộ (neuroplasticity), ngăn ngừa sự suy giảm nhận thức vĩnh viễn. Đây là một hình thức phục hồi chức năng không thể thay thế bằng thuốc hay phẫu thuật.
Song song phục hồi thể chất, quá trình Nhi học cách nhìn thẳng vào gương chấp nhận khuôn mặt với một bên mắt hỏng, và việc Dũng bình thản sống chung với đôi bàn tay khiếm khuyết, phản ánh nguyên lý của Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết (ACT) trong tâm lý học lâm sàng.
"Việc chấp nhận thương tật vĩnh viễn giúp bệnh nhân thoát khỏi trạng thái hoài niệm quá khứ để chủ động thiết lập lại một cuộc đời mới", thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, nói.
Hôm 7/4, Nhi và Dũng ngồi bên nhau cẩn thận viết tên từng khách mời lên những tấm thiệp hồng. Đám cưới của họ sẽ diễn ra vào cuối tháng. Bầu không khí bình yên trong căn phòng nhỏ trái ngược hoàn toàn với những bản bệnh án còn lưu trong ngăn kéo.
Nhi nói động tác kéo tay của Dũng trong khoảnh khắc chiếc thanh sắt đổ ập đã trở thành lý do lớn nhất thôi thúc cô phải sống và chọn người đàn ông này làm bạn đời. Còn Dũng, anh nói ngắn gọn rằng anh không muốn tự bỏ rơi chính mình và gia đình.
Nghiên cứu đăng trên Journal of the American Heart Association (tạp chí của Hiệp hội Tim mạch Mỹ), khuyến nghị bổ sung bơ và xoài vào chế độ ăn hằng ngày. Kết quả cho thấy, những người trưởng thành đang ở giai đoạn tiền tiểu đường khi ăn 1 quả bơ và 1 cốc xoài mỗi ngày trong 8 tuần đã có cải thiện nhẹ về chức năng nội mô mạch máu, theo Verywell Health (Mỹ).
Cụ thể, họ được ghi nhận mức tăng khoảng 1% khả năng giãn mạch qua trung gian dòng chảy (flow-mediated vasodilation) - chỉ số đo khả năng thư giãn và mở rộng của mạch máu.
Tiến sĩ Matthew J. Landry, chuyên gia dinh dưỡng và sức khỏe cộng đồng tại Đại học California, Irvine (Mỹ), người không tham gia nghiên cứu, cho biết: Mức thay đổi này có ý nghĩa lâm sàng. Ước tính cứ tăng 1% chỉ số này thì nguy cơ tim mạch có thể giảm khoảng 8%”.
Bác sĩ Abhayjit Singh, chuyên gia tim mạch dự phòng tại Cleveland Clinic (Mỹ), giải thích: “Hiểu đơn giản, chức năng nội mô mạch máu phản ánh khả năng mạch máu giãn ra khi máu lưu thông. Dù chưa thể xem đây là thước đo trực tiếp của sức khỏe tim mạch, nhưng nó là một dấu hiệu sớm có ý nghĩa lâm sàng trong đánh giá nguy cơ tim mạch”.
Bơ và xoài chứa nhiều dưỡng chất cần thiết như chất xơ, kali, vitamin C, các hợp chất thực vật (phytochemicals) và chất béo không bão hòa đơn. Theo tiến sĩ Landry, những dưỡng chất này giúp giảm stress oxy hóa; cải thiện chức năng nội mô mạch máu; tăng sản xuất nitric oxide - phân tử giúp mạch máu thư giãn, mở rộng và cải thiện lưu thông máu.
Ăn riêng xoài và bơ vẫn có lợi, nhưng nghiên cứu này cho thấy khi ăn kết hợp, hiệu quả có thể tốt hơn do tác động hiệp đồng. Stephani Johnson, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng tại Đại học Rutgers (Mỹ), nhận định, sự kết hợp này có thể tạo ra phản ứng sinh lý mạnh, đặc biệt liên quan đến cải thiện huyết áp tâm trương.
Để thêm bơ và xoài vào bữa ăn, mọi người có thể thử các cách đơn giản sau:
Ngoài ra, bác sĩ Singh lưu ý thêm: “Bơ và xoài đều giàu kali. Với người khỏe mạnh, điều này có lợi cho huyết áp. Nhưng với bệnh nhân bệnh thận mạn hoặc đang dùng thuốc huyết áp, việc tăng lượng kali hằng ngày cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng”.
