ThS.BS Trần Ngọc Thanh, Phó viện trưởng danh dự Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế (IMT), cố vấn chuyên môn cao cấp Phòng khám Safe and Sound, cho biết điểm chung của đột quỵ và nhồi máu cơ tim là đều bắt nguồn từ tổn thương mạch máu và có thể xảy ra đột ngột, không báo trước.
“Mạch máu có thể bị tổn thương âm thầm trong thời gian dài mà không có triệu chứng rõ ràng, đến khi xảy ra biến cố như đột quỵ hay nhồi máu cơ tim thì thường bất ngờ và nguy hiểm”, bác sĩ nói.
Hai bệnh này thuộc nhóm nguyên nhân tử vong hàng đầu. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận hàng trăm nghìn ca nhồi máu cơ tim, trong khi đột quỵ cũng dẫn đầu về tỷ lệ tử vong và để lại nhiều di chứng. Xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ khi số ca ở nhóm 30-40 tuổi gia tăng.
Với nhồi máu cơ tim, người bệnh đối mặt tình trạng hoại tử cơ tim do thiếu máu cục bộ, với các dấu hiệu như đau thắt ngực dữ dội, vã mồ hôi, khó thở, hồi hộp, buồn nôn, thậm chí ngất xỉu. Trong khi đó, đột quỵ, hay tai biến mạch máu não, là các khiếm khuyết thần kinh xảy ra đột ngột. Khoảng 85% ca do nhồi máu não (tắc mạch) và 15% do xuất huyết não (vỡ mạch). Bệnh nhân có thể liệt mặt, yếu tay chân, nói khó hoặc không hiểu lời nói.
Bác sĩ Thanh nhấn mạnh, mạch máu bị tổn thương thường liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đường huyết. Không chỉ não và tim, hệ mạch máu nhỏ ở nhiều cơ quan khác cũng bị ảnh hưởng. Tổn thương tại não có thể gây thiếu máu não, liệt; tại mắt dẫn đến giảm thị lực; tại tim gây suy tim; tại thận có thể dẫn đến suy thận mạn.
Theo chuyên gia, nguyên nhân phổ biến khiến mạch máu xuống cấp sớm là chế độ ăn nhiều đường, chất béo và lối sống căng thẳng kéo dài. Thói quen sử dụng đồ uống nhiều đường, thức ăn nhanh từ khi còn nhỏ khiến mỡ và đường tích tụ, làm tổn thương thành mạch.
Cùng với đó, stress kéo dài làm gia tăng các chất oxy hóa, trực tiếp gây hại mạch máu và tế bào. Kết hợp thêm sự lười vận động thể lực và các yếu tố di truyền khó thay đổi, mạch máu càng nhanh chóng bị tàn phá.
Bác sĩ cho rằng không có giải pháp “nhanh chóng” như uống một viên thuốc hay thực phẩm chức năng có thể ngăn ngừa đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Cốt lõi vẫn là kiểm soát các yếu tố nguy cơ như huyết áp, đường huyết, mỡ máu nhằm hạn chế xơ vữa, hẹp và vỡ thành mạch. Chỉ số khối cơ thể (BMI) cần duy trì dưới 25, lý tưởng từ 20 đến 22, đồng thời chú trọng sức khỏe tinh thần và kiểm soát căng thẳng.
Song song đó, lối sống đóng vai trò quyết định. Chế độ ăn cần giảm muối, đường, chất béo; hạn chế đồ uống ngọt và thực phẩm chế biến sẵn. Duy trì vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và quản lý stress giúp ổn định các chỉ số cơ thể, giảm nguy cơ biến cố tim mạch mà chưa cần dùng thuốc.
Để giảm bớt việc đo lường thủ công phức tạp, y khoa đang ứng dụng các thiết bị nhỏ gọn như đồng hồ, nhẫn thông minh. Trí tuệ nhân tạo (AI) tích hợp giúp theo dõi chỉ số liên tục và tự động cảnh báo nguy cơ để người dùng kịp thời liên hệ y tế.
Bộ Y tế vừa có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố đề nghị tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn trường học, sau khi phát hiện vụ việc giết mổ, tiêu thụ thịt heo mắc bệnh với quy mô lớn.
Theo Bộ Y tế, thời gian qua cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý tình trạng thu gom, vận chuyển, giết mổ và đưa ra thị trường sản phẩm từ heo mắc bệnh tại một số địa phương. Đáng chú ý, nguồn thực phẩm này đã được cung ứng vào các bếp ăn tập thể, trong đó có bếp ăn tại cơ sở giáo dục.
Bếp ăn tập thể là mô hình phục vụ suất ăn với số lượng lớn tại trường học, doanh nghiệp, bệnh viện…, do đó yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm phải được thực hiện nghiêm ngặt. Vụ việc nêu trên làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, đe dọa sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em, học sinh, sinh viên và người lao động.
Bộ Y tế cho biết theo quy định của Luật An toàn thực phẩm, UBND các cấp chịu trách nhiệm quản lý hoạt động bếp ăn tập thể trên địa bàn. Đồng thời ngành giáo dục có trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về y tế trường học, trong đó có bảo đảm an toàn thực phẩm.
Thực hiện công điện số 26/CĐ-TTg ngày 30-3-2026, Bộ Y tế đề nghị các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó xây dựng kế hoạch tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở bếp ăn tập thể; phát hiện sớm và xử lý nghiêm các vi phạm, đồng thời công khai kết quả để cảnh báo cộng đồng.
Các đơn vị tổ chức bếp ăn phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về an toàn thực phẩm, kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố. Công tác tuyên truyền cũng cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao ý thức chấp hành của cơ sở và trách nhiệm của người đứng đầu.
Bộ Y tế cũng yêu cầu chuẩn bị sẵn sàng phương án và nguồn lực xử lý khi xảy ra ngộ độc thực phẩm, trong đó phải nhanh chóng điều tra nguyên nhân, truy xuất nguồn gốc thực phẩm liên quan.
Đối với các cơ sở giáo dục có bếp ăn nội trú, bán trú hoặc căng tin, cần thực hiện nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nhà trường tăng cường tuyên truyền kiến thức an toàn thực phẩm cho giáo viên, học sinh, đồng thời nâng cao trách nhiệm của đơn vị cung cấp suất ăn.
Phụ huynh và các tổ chức đoàn thể trong trường được khuyến khích tham gia giám sát hoạt động bếp ăn, góp phần bảo đảm chất lượng bữa ăn học đường.
Bộ Y tế đề nghị các địa phương chỉ đạo quyết liệt, triển khai đầy đủ các giải pháp nhằm bảo vệ sức khỏe người dân, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm và bảo đảm hoạt động ổn định của các bếp ăn tập thể.
Ung thư đại tràng thường âm thầm phát triển trong nhiều năm mà không gây dấu hiệu rõ rệt. Khi xuất hiện triệu chứng như đau bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc chảy máu, bệnh có thể đã bước sang giai đoạn muộn.
Vì vậy, việc duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát sớm rất quan trọng để giảm nguy cơ mắc bệnh, theo tờ Hindustan Times.
Ông Saurabh Sethi, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa và gan mật tại California (Mỹ), cho biết những thói quen hằng ngày có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe đại tràng.
Theo ông, những người duy trì lối sống khoa học thường có nguy cơ mắc ung thư đại tràng thấp hơn.
Ông Sethi khuyến nghị nên nội soi đại tràng định kỳ từ tuổi 45 thay vì chờ đến khi cơ thể xuất hiện triệu chứng.
Ung thư đại tràng có thể âm thầm phát triển suốt 10 năm. Khi bệnh gây ra triệu chứng rõ rệt, việc điều trị thường khó khăn hơn do bệnh không còn ở giai đoạn sớm.
Theo ông Sethi, ăn khoảng 30 gram chất xơ mỗi ngày giúp giảm đáng kể nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Chỉ cần tăng thêm 10 gram chất xơ trong khẩu phần ăn mỗi ngày cũng giúp giảm khoảng 7% nguy cơ mắc bệnh.
Chất xơ hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động tốt hơn và giúp chất thải di chuyển trong ruột nhanh hơn.
Rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt là nguồn bổ sung chất xơ phù hợp cho bữa ăn hằng ngày.
Tổ chức Y tế Thế giới xếp thịt chế biến sẵn vào nhóm tác nhân gây ung thư đã được xác nhận.
Thịt đỏ nằm trong nhóm có khả năng gây ung thư. Vì vậy, bạn nên giảm lượng tiêu thụ cả hai loại thực phẩm này để bảo vệ sức khỏe đại tràng.
Ông Sethi khuyên nên dành ít nhất 30 phút vận động mỗi ngày. Đi bộ, đạp xe hoặc tập thể dục nhẹ đều mang lại lợi ích cho hệ tiêu hóa.
Vận động giúp tăng nhu động ruột và hỗ trợ chất thải đi qua đại tràng nhanh hơn. Điều này giúp giảm thời gian các chất có hại tiếp xúc với niêm mạc ruột, từ đó giảm nguy cơ gây bệnh.
Rượu bia là yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Việc ngừng uống hoặc giảm tối đa lượng tiêu thụ sẽ giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Theo ông Sanjay Bhat, bác sĩ chuyên khoa tim mạch Ấn Độ, tăng huyết áp không kiểm soát có thể gây hại trong nhiều năm trước khi xuất hiện dấu hiệu. Ông cho biết nguy hiểm nằm ở tổn thương lâu dài trên mạch máu và cơ quan, không phải cảm giác hằng ngày.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết huyết áp cao có liên quan trực tiếp đến các bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, đột quỵ và suy thận. Ước tính đến năm 2025, có hơn 1,28 tỉ người trưởng thành trên toàn cầu mắc tình trạng này, trong đó gần một nửa không hề biết mình bị bệnh.
Huyết áp là lực máu tác động lên thành động mạch để vận chuyển oxy và dưỡng chất. Khi lực này duy trì quá cao, lớp nội mạc mạch máu bị tổn thương. Tình trạng này gây xơ cứng, viêm, tích tụ mảng bám, làm hẹp mạch và giảm lưu lượng máu đến cơ quan.
Việc tăng huyết áp kéo dài làm hỏng cả mạch máu lớn và nhỏ, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng các cơ quan.
Tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Lâu dần, cơ tim dày lên, đặc biệt ở thất trái.
Nghiên cứu đăng trên Frontiers in Cardiovascular Medicine năm 2022 cho thấy huyết áp cao làm tổn thương động mạch vành, thúc đẩy xơ vữa. Mạch máu hẹp lại khiến tim thiếu máu, làm tăng nguy cơ đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim.
Báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Tim mạch Mỹ khẳng định tăng huyết áp là nguyên nhân lớn gây bệnh mạch vành.
Khi tim làm việc quá sức trong thời gian dài, nguy cơ suy tim tăng rõ rệt. Triệu chứng thường gặp gồm khó thở, mệt mỏi và phù chân.
Thận chứa nhiều mạch máu nhỏ giúp lọc chất thải. Huyết áp cao làm hẹp và tổn thương các mạch này, khiến khả năng lọc suy giảm.
Khi bệnh tiến triển, thận mất dần chức năng, dẫn đến bệnh thận mạn. Trường hợp nặng có thể phải chạy thận hoặc ghép thận.
Não cần nguồn máu giàu oxy ổn định. Huyết áp cao làm tổn thương mạch máu não, tăng nguy cơ đột quỵ.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho biết phần lớn ca đột quỵ liên quan đến huyết áp cao. Ông Bhat nhận định tình trạng này làm tăng nguy cơ cả đột quỵ do tắc mạch và vỡ mạch.
Nghiên cứu năm 2024 trên Journal of Clinical Medicine cho thấy tăng huyết áp kéo dài làm giảm lưu lượng máu lên não, từ đó ảnh hưởng trí nhớ và khả năng tập trung.
Huyết áp cao làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở mắt, gây bệnh võng mạc. Tình trạng nặng có thể dẫn đến giảm thị lực hoặc mất thị lực. Mạch máu toàn cơ thể cũng bị ảnh hưởng với tình trạng xơ cứng, tích tụ mảng bám và lưu thông kém.
Do đó, kiểm soát huyết áp sớm giúp bảo vệ tim, não, thận và mạch máu.
Các biện pháp kiểm soát huyết áp gồm dùng thuốc theo chỉ định, giảm muối, vận động đều, kiểm soát cân nặng và theo dõi huyết áp thường xuyên.
