ThS.BS Phạm Thị Mộng Đào, Trưởng khoa Thận Nhân tạo, Bệnh viện Gia An 115, TP HCM, cho biết cơ thể vẫn liên tục mất nước qua hô hấp, da và nước tiểu, ngay cả khi không có cảm giác khát rõ rệt. Khi lượng nước đưa vào không đủ bù lại lượng mất đi, thể tích tuần hoàn giảm, máu trở nên cô đặc, kéo theo lượng máu đến thận giảm.
Trong khi đó, thận vẫn phải đảm nhiệm vai trò lọc chất thải và điều hòa điện giải, buộc cơ quan này tăng tái hấp thu nước để duy trì huyết áp và cân bằng nội môi. Hệ quả là nước tiểu ít hơn, đậm đặc hơn, còn thận phải hoạt động với áp lực cao trong thời gian dài.
Tình trạng thiếu nước kéo dài là yếu tố thuận lợi thúc đẩy hình thành sỏi thận. Khi nước tiểu luôn ở trạng thái cô đặc, nồng độ các khoáng chất như canxi, oxalat, acid uric hay phosphate tăng lên, dễ kết tinh tạo sỏi, đồng thời làm tăng nguy cơ tái phát ở người đã từng mắc bệnh.
Không chỉ vậy, giảm thể tích tuần hoàn kéo dài còn làm giảm tưới máu thận, khiến mức lọc cầu thận suy giảm dần. Người bệnh có thể được ghi nhận creatinin máu tăng, eGFR giảm – những dấu hiệu cho thấy chức năng thận đang bị ảnh hưởng. Nước tiểu ít cũng làm giảm khả năng “rửa trôi” vi khuẩn trong đường tiết niệu, tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu tái diễn và có thể gây tổn thương nhu mô thận nếu kéo dài.
Những biểu hiện ban đầu cho thấy thận đang “làm việc quá tải” do uống ít nước thường khá mờ nhạt nên dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể nhận thấy nước tiểu sẫm màu, mùi đậm, lượng ít hơn bình thường, kèm theo khô miệng, môi khô, da kém đàn hồi, mệt nhẹ hoặc đau âm ỉ vùng thắt lưng. Một số trường hợp có cảm giác lâm râm vùng hông lưng hoặc tiểu buốt nhẹ do tinh thể khoáng bắt đầu hình thành trong đường tiết niệu.
Ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp hay bệnh thận mạn, thiếu nước còn có thể gây chóng mặt nhẹ khi thay đổi tư thế, táo bón hoặc làm khởi phát suy thận cấp trên nền mạn, khiến chức năng thận suy giảm nhanh hơn.
Bác sĩ Đào khuyến cáo người trưởng thành nên uống trung bình khoảng 30-35 ml nước/kg cân nặng mỗi ngày, tương đương 1,8-2,5 lít, kể cả khi không thấy khát. Người có tiền sử sỏi thận cần uống nhiều hơn để duy trì lượng nước tiểu đạt khoảng 2-2,5 lít mỗi ngày.
Để bảo vệ thận, nên uống nước đều trong ngày, chia nhỏ từng ngụm, không đợi khát mới uống và tránh dồn nhiều nước vào buổi tối. Ưu tiên nước lọc, hạn chế đồ uống nhiều đường, trà đặc hoặc cà phê vì có thể làm tăng bài niệu nhưng không bù đủ nước cho cơ thể.
Ngoài ra, có thể theo dõi màu nước tiểu như một dấu hiệu đơn giản, với màu vàng nhạt là đủ nước, trong khi vàng sậm cho thấy cần bổ sung thêm. Người mắc bệnh thận mạn, lượng nước cần được điều chỉnh theo tình trạng cụ thể và nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý uống quá nhiều hoặc quá ít.
Tại phòng khám Tỳ vị thuộc Bệnh viện Y học cổ truyền Thâm Quyến, nhóm bệnh nhân từ 20 đến 40 tuổi hiện chiếm hơn 60% tổng số ca đến khám. Giáo sư Quách Thiệu Cử, Trưởng khoa, nhận định dạ dày không còn là chứng bệnh đặc trưng của người già. Thay vào đó, giới y khoa ghi nhận sự gia tăng đột biến của các ca "bệnh đường tiêu hóa do cảm xúc". Nhiều người bệnh cầm kết quả nội soi không phát hiện tổn thương thực thể nhưng vẫn liên tục chướng bụng, đau thắt hay tiêu chảy mạn tính.
Như Tiểu Lâm, 26 tuổi, thường xuyên thức khuya chạy dự án, ăn uống qua loa, bỏ bữa sáng và nạp nhiều thức ăn vào đêm muộn. Áp lực công việc đẩy Lâm vào trạng thái lo âu, mất ngủ triền miên. Suốt hơn một năm, cứ mỗi lần làm thêm giờ hoặc căng thẳng, anh lại quặn đau vùng bụng và tiêu chảy. Bệnh nhân tự mua men vi sinh cùng thuốc cầm tiêu chảy để uống nhưng đau ốm vẫn tái diễn.
Trực tiếp thăm khám cho Lâm, GS Cử chẩn đoán anh mắc chứng "Can tỳ bất hòa", hệ quả từ việc tâm trạng bất ổn phá vỡ chức năng vận hóa của tỳ vị. Bác sĩ chỉ định Lâm dùng thuốc Đông y kết hợp thay đổi triệt để lối sống.
Bệnh nhân phải ăn đúng giờ, kiêng đồ uống lạnh, ngủ sớm và tìm cách xả stress. Sau một tháng tuân thủ phác đồ, các triệu chứng của Lâm biến mất. GS Cử chỉ ra rằng, thói quen vừa ăn vừa lướt điện thoại, chuộng đồ uống lạnh cộng hưởng cùng căng thẳng kéo dài đã âm thầm làm suy kiệt sức khỏe tiêu hóa.
Để ngừa bệnh, chuyên gia khuyên người dân ăn đúng giờ, nhai kỹ, ưu tiên thực phẩm ấm nóng nhằm giữ gìn dương khí của dạ dày. Về mặt tinh thần, mọi người cần học cách giải tỏa áp lực, tránh để sự cáu giận hay âu lo tác động xấu đến gan tỳ. Việc cố gắng đi ngủ trước 23h giúp khí huyết phục hồi nhanh chóng, trong khi duy trì đi bộ hay tập khí công hỗ trợ chức năng ruột trơn tru.
Ngoài ra, mỗi cá nhân phải chủ động phòng ngừa lây nhiễm vi khuẩn HP bằng cách rửa tay trước bữa ăn và dùng đũa muỗng riêng. Khi cơ thể phát tín hiệu sớm như chướng bụng hay ợ hơi, người bệnh cần đi khám chuyên khoa để điều trị tận gốc thay vì tự ý dùng thuốc giảm đau hay thực phẩm chức năng.
Tiến sĩ Rohinipriyanka Pondugula, bác sĩ đa khoa tại Ấn Độ, cho biết mía là nguồn năng lượng tự nhiên giàu dưỡng chất, mang lại nhiều lợi ích đáng chú ý cho sức khỏe, đặc biệt là gan và thận.
Nước mía có đặc tính lợi tiểu, giúp tăng sản xuất nước tiểu, từ đó hỗ trợ loại bỏ độc tố và giảm nguy cơ hình thành sỏi thận. Việc sử dụng hợp lý còn giúp giảm cảm giác nóng rát trong các trường hợp nhiễm trùng đường tiết niệu - yếu tố có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, theo Apolo 24/7.
Mía góp phần hỗ trợ chức năng gan bằng cách duy trì cân bằng sản xuất mật, từ đó giúp tiêu hóa và thải độc hiệu quả hơn. Tính kiềm của nước mía giúp trung hòa axit, hỗ trợ quá trình giải độc tự nhiên của gan. Đây cũng là thức uống truyền thống được dùng trong hỗ trợ vàng da nhờ khả năng điều chỉnh bilirubin và bù đắp dinh dưỡng cho cơ thể. Ngoài ra, các chất chống oxy hóa như flavonoid và phenolic trong mía còn giúp bảo vệ tế bào gan trước tổn thương do stress oxy hóa.
Không chỉ tốt cho gan, thận, nước mía còn mang lại nhiều lợi ích khác. Hàm lượng kali giúp điều hòa huyết áp bằng cách cân bằng natri, từ đó góp phần giảm cholesterol xấu và bảo vệ tim mạch, giảm nguy cơ tăng huyết áp và đột quỵ, theo Metropolis.
Các hợp chất chống oxy hóa trong mía cũng được ghi nhận có khả năng giảm nguy cơ một số loại ung thư nhờ ức chế sự hình thành và phát triển của tế bào bất thường.
Bên cạnh đó, nước mía cung cấp năng lượng nhanh từ đường tự nhiên, hỗ trợ tiêu hóa nhờ chất xơ, bổ sung canxi và phốt pho giúp xương chắc khỏe, vitamin C tăng cường miễn dịch và các axit tự nhiên góp phần cải thiện làn da.
Để tận dụng lợi ích mà không ảnh hưởng đến sức khỏe, cần lưu ý:
Ngày 1-4, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) cho biết đã điều trị thành công cho một bệnh nhân bị đột quỵ ở giờ thứ 34. Đây là một trong những trường hợp hiếm gặp được cứu sống thành công.
Cụ thể, bệnh nhân là V.V.H. (50 tuổi, Vĩnh Long) có tiền sử tăng huyết áp, hút thuốc lá, uống rượu và từng xuất hiện các cơn tê tay, nói khó thoáng qua nhưng không đi khám.
Hơn một ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân đột ngột đớ miệng, yếu nửa người phải, không nói được, gia đình nghĩ tình trạng sẽ tự cải thiện nên đưa đến bệnh viện muộn, khi đã sang ngày thứ hai.
Tại bệnh viện khám ghi nhận, người bệnh mất ngôn ngữ toàn bộ, liệt dây thần kinh VII trung ương bên phải, yếu nửa người bên phải 3/5. Kết quả MRI sọ não cho thấy bệnh nhân bị nhồi máu não bán cầu trái do tắc đoạn M1 của động mạch não giữa.
Thông thường, sau 24 giờ kể từ khi khởi phát đột quỵ, hầu hết mô não bị thiếu máu đã hoại tử hoàn toàn. Tuy nhiên để xác định chính xác thể tích vùng não bị tổn thương, bác sĩ đã chỉ định chụp CT trên hệ thống Somatom Force VB30.
Bác sĩ Phan Ngọc Thảo - khoa nội thần kinh - đột quỵ Bệnh viện Gia An 115 - cho hay sau khi chụp CT đánh giá đúng phần não bị tổn thương, bệnh nhân được can thiệp lấy huyết khối cơ học.
Dưới hệ thống DSA, các mảnh huyết khối được lấy ra, tái thông hoàn toàn mạch máu. Dòng máu lập tức được khôi phục, tái nuôi dưỡng mô não.
Sau thủ thuật, bệnh nhân tiếp tục được điều trị nội khoa và phục hồi chức năng; tình trạng yếu tay chân và rối loạn ngôn ngữ cải thiện dần, điểm NIHSS (thang điểm đánh giá mức độ đột quỵ) khi xuất viện chỉ còn 1-2 điểm (ngôn ngữ).
Theo bác sĩ Thảo, cấp cứu đột quỵ nhồi máu não đạt hiệu quả cao nhất trong "thời gian vàng" dưới 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Cửa sổ điều trị có thể mở rộng 6 - 24 giờ với can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học.
Sau mốc này, đa số bệnh nhân đã mất hoàn toàn vùng não có khả năng phục hồi, điều trị thường chỉ còn phục hồi chức năng và phòng ngừa tái phát. Vì vậy việc tái thông mạch thành công ở giờ thứ 34 như trường hợp ông H. này là ít gặp.
Bác sĩ Thảo chia sẻ thêm "thời gian vàng" để điều trị nhồi máu não là trong vòng 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Trong thời gian này, thuốc tiêu sợi huyết có thể được sử dụng để làm tan cục máu đông, khôi phục lưu lượng máu đến vùng não bị ảnh hưởng. Hiệu quả điều trị cao nhất đạt được trong 1 giờ đầu tiên do khả năng cứu được nhiều tế bào thần kinh nhất.
Lấy huyết khối cơ học có thể mở rộng cửa sổ điều trị lên đến 6 - 24 giờ ở những bệnh nhân được chọn lọc, dựa vào hình ảnh học như CT hoặc MRI để đánh giá vùng tranh tối tranh sáng. Sau 24 giờ, chỉ định can thiệp cực kỳ hạn chế và đòi hỏi bằng chứng rõ ràng từ các phương tiện chẩn đoán hình ảnh tiên tiến.
Bác sĩ Thảo khuyến cáo, mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào thần kinh mất đi vĩnh viễn. Do đó ngay khi người bệnh xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần đưa bệnh nhân cấp cứu ở bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt.
Đột quỵ có nhiều yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu (mỡ máu cao), ngưng thở khi ngủ, hút thuốc lá, căng thẳng kéo dài, lạm dụng rượu bia, béo phì, lối sống ít vận động, bệnh tim mạch và tiền sử cơn thiếu máu não thoáng qua.
Việc chủ động tầm soát, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và xử trí kịp thời khi có dấu hiệu nghi ngờ là chìa khóa để giảm thiểu thương tổn não và nâng cao khả năng hồi phục.
