ThS.BS Phạm Thị Mộng Đào, Trưởng khoa Thận Nhân tạo, Bệnh viện Gia An 115, TP HCM, cho biết cơ thể vẫn liên tục mất nước qua hô hấp, da và nước tiểu, ngay cả khi không có cảm giác khát rõ rệt. Khi lượng nước đưa vào không đủ bù lại lượng mất đi, thể tích tuần hoàn giảm, máu trở nên cô đặc, kéo theo lượng máu đến thận giảm.
Trong khi đó, thận vẫn phải đảm nhiệm vai trò lọc chất thải và điều hòa điện giải, buộc cơ quan này tăng tái hấp thu nước để duy trì huyết áp và cân bằng nội môi. Hệ quả là nước tiểu ít hơn, đậm đặc hơn, còn thận phải hoạt động với áp lực cao trong thời gian dài.
Tình trạng thiếu nước kéo dài là yếu tố thuận lợi thúc đẩy hình thành sỏi thận. Khi nước tiểu luôn ở trạng thái cô đặc, nồng độ các khoáng chất như canxi, oxalat, acid uric hay phosphate tăng lên, dễ kết tinh tạo sỏi, đồng thời làm tăng nguy cơ tái phát ở người đã từng mắc bệnh.
Không chỉ vậy, giảm thể tích tuần hoàn kéo dài còn làm giảm tưới máu thận, khiến mức lọc cầu thận suy giảm dần. Người bệnh có thể được ghi nhận creatinin máu tăng, eGFR giảm – những dấu hiệu cho thấy chức năng thận đang bị ảnh hưởng. Nước tiểu ít cũng làm giảm khả năng “rửa trôi” vi khuẩn trong đường tiết niệu, tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu tái diễn và có thể gây tổn thương nhu mô thận nếu kéo dài.
Những biểu hiện ban đầu cho thấy thận đang “làm việc quá tải” do uống ít nước thường khá mờ nhạt nên dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể nhận thấy nước tiểu sẫm màu, mùi đậm, lượng ít hơn bình thường, kèm theo khô miệng, môi khô, da kém đàn hồi, mệt nhẹ hoặc đau âm ỉ vùng thắt lưng. Một số trường hợp có cảm giác lâm râm vùng hông lưng hoặc tiểu buốt nhẹ do tinh thể khoáng bắt đầu hình thành trong đường tiết niệu.
Ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp hay bệnh thận mạn, thiếu nước còn có thể gây chóng mặt nhẹ khi thay đổi tư thế, táo bón hoặc làm khởi phát suy thận cấp trên nền mạn, khiến chức năng thận suy giảm nhanh hơn.
Bác sĩ Đào khuyến cáo người trưởng thành nên uống trung bình khoảng 30-35 ml nước/kg cân nặng mỗi ngày, tương đương 1,8-2,5 lít, kể cả khi không thấy khát. Người có tiền sử sỏi thận cần uống nhiều hơn để duy trì lượng nước tiểu đạt khoảng 2-2,5 lít mỗi ngày.
Để bảo vệ thận, nên uống nước đều trong ngày, chia nhỏ từng ngụm, không đợi khát mới uống và tránh dồn nhiều nước vào buổi tối. Ưu tiên nước lọc, hạn chế đồ uống nhiều đường, trà đặc hoặc cà phê vì có thể làm tăng bài niệu nhưng không bù đủ nước cho cơ thể.
Ngoài ra, có thể theo dõi màu nước tiểu như một dấu hiệu đơn giản, với màu vàng nhạt là đủ nước, trong khi vàng sậm cho thấy cần bổ sung thêm. Người mắc bệnh thận mạn, lượng nước cần được điều chỉnh theo tình trạng cụ thể và nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý uống quá nhiều hoặc quá ít.
Ngày 17/6, UBND phường Đạo Thạnh cho biết 14 bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện Quân y 120, 4 ca ở Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang, còn lại theo dõi tại Trung tâm Y tế Khu vực Mỹ Tho. Hiện tại các bệnh nhân sức khỏe ổn định, tỉnh táo, tiếp xúc tốt, chẩn đoán ban đầu nghi ngộ độc thực phẩm.
Các bệnh nhân này xuất hiện triệu chứng đau bụng, nôn ói, tiêu chảy, sốt, tê tay, mệt mỏi sau khi ăn bánh mì mua tại cơ sở Hồng Ngọc 37 trên đường Lý Thường Kiệt, hôm 16/6. UBND phường Đạo Thạnh tổ chức đoàn kiểm tra liên ngành an toàn thực phẩm đối với cơ sở này, test nhanh hàn the 3 mẫu chả lụa, chả jambon và xúc xích tỏi thịt, kết quả âm tính.
Các mẫu chả lụa, chả jambon và xúc xích tỏi tại cơ sở có nhiều lô, nhiều ngày sản xuất và hạn sử dụng, cơ sở không xác định được mẫu đã sử dụng làm bánh mì trước đó. Đoàn kiểm tra không thể lấy mẫu thực phẩm để gửi kiểm nghiệm tìm nguyên nhân. Ngoài ra, pate dùng làm bánh mì được cơ sở tự sản xuất và bán hết một ngày trước, nên cũng không còn mẫu thực phẩm.
Hiện cơ sở bánh mì Hồng Ngọc đã ngưng hoạt động để chờ kết quả xác minh của ngành chức năng.
Đây là lần thứ ba bánh mì của cơ sở Hồng Ngọc gây ngộ độc cho hàng loạt người ăn. Lần một vào tháng 8/2024 có 149 người ăn bánh mì của cơ sở này bị ngộ độc, chi phí bồi thường 380 triệu đồng. Hai tháng trước, 86 người ăn bánh mì của cơ sở này cũng bị ngộ độc, tiệm bị đình chỉ hoạt động, xử phạt 90 triệu đồng và bồi thường 175 triệu đồng.
Hồng Ngọc là thương hiệu bánh mì lớn có hơn 100 cơ sở kinh doanh ở miền Tây.
Blue Zones (Vùng Xanh) là những khu vực địa lý nơi người dân có tỷ lệ mắc bệnh mãn tính thấp và tuổi thọ trung bình cao vượt trội, với số lượng người sống trên trăm tuổi nhiều nhất hành tinh. 5 Vùng Xanh gồm Ikaria ở Hy Lạp; Barbagia, Sardinia ở Italy; Okinawa ở Nhật Bản; Nicoya ở Costa Rica; và Loma Linda ở Mỹ. Dù có nhiều yếu tố ảnh hưởng, nhưng chế độ ăn uống ưu tiên thực vật và nói không với thực phẩm chế biến sẵn được công nhận là yếu tố then chốt.
Dan Buettner, người sáng lập Blue Zones LLC, chia sẻ trên website cá nhân: "Mọi thứ bắt đầu từ lựa chọn thực phẩm. Hầu hết cư dân Vùng Xanh mà tôi biết đều tiếp cận dễ dàng với rau củ quả địa phương, phần lớn không thuốc trừ sâu và được trồng hữu cơ".
Ông nhấn mạnh rằng họ không chỉ ăn thực phẩm bổ dưỡng mà còn có những công thức nấu ăn lâu đời để biến những nguyên liệu lành mạnh trở nên ngon miệng. "Nếu bạn không thích món mình đang ăn, bạn sẽ không thể duy trì nó lâu dài", Dan nói.
Đậu - "Nền tảng" của những người sống trên 100 tuổi
Sau khi phân tích hơn 150 nghiên cứu về chế độ ăn uống tại các Vùng Xanh trong thế kỷ qua, Dan Buettner đã rút ra một điểm chung quan trọng: Các loại đậu chính là thực phẩm nền tảng trong thực đơn của họ.
Tại Nicoya (Costa Rica), đậu đen xuất hiện trong hầu hết bữa ăn; khắp vùng Địa Trung Hải, đậu lăng, đậu gà và đậu trắng là những lựa chọn phổ biến; còn tại Okinawa (Nhật Bản), đậu nành là thực phẩm thiết yếu.
"Trung bình, những quần thể sống thọ tại các Vùng Xanh ăn lượng đậu nhiều gấp ít nhất 4 lần so với chúng ta", Dan giải thích. Một nghiên cứu thực hiện tại 5 quốc gia do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tài trợ đã chỉ ra rằng: Chỉ cần ăn 20 g đậu mỗi ngày, nguy cơ tử vong trong bất kỳ năm nào của một người sẽ giảm khoảng 8%.
Vì sao đậu bổ dưỡng?
Theo phân tích của các chuyên gia, một hạt đậu điển hình chứa 21% protein và 77% carbohydrate phức hợp. Khác với carbohydrate tinh chế gây tăng đường huyết đột ngột, đậu cung cấp nguồn năng lượng giải phóng chậm và bền vững. Chúng cũng rất ít chất béo và dồi dào chất xơ.
Dan Buettner khẳng định đậu rẻ, dễ chế biến, đa dạng về kết cấu và chứa nhiều chất dinh dưỡng trên mỗi g hơn bất kỳ loại thực phẩm nào khác.
Vì đậu mang lại cảm giác no lâu, chúng có xu hướng giúp bạn loại bỏ bớt những thực phẩm kém lành mạnh ra khỏi khẩu phần. Ngoài ra, hàm lượng chất xơ cao trong đậu còn giúp các lợi khuẩn (probiotics) phát triển mạnh mẽ trong đường ruột.
Cách bổ sung đậu vào thực đơn hàng ngày
Để đạt được mục tiêu ít nhất nửa bát đậu mỗi ngày, chuyên gia đưa ra một số lời khuyên thực tế:
Đa dạng hóa: Luôn dự trữ nhiều loại đậu khác nhau trong tủ bếp (đậu khô hoặc đóng hộp).
Biến tấu kết cấu: Sử dụng đậu xay nhuyễn để làm đặc súp, giúp món ăn vừa có độ ngậy vừa giàu protein.
Thêm vào salad: Rắc thêm các loại đậu đã nấu chín để món salad giàu dinh dưỡng và chắc bụng hơn.
Gia vị là linh hồn: Sử dụng các loại nước sốt, gia vị yêu thích để biến các món đậu trở nên hấp dẫn, hợp khẩu vị gia đình.
Lựa chọn thông minh khi đi ăn ngoài: Ưu tiên các nhà hàng có phục vụ các món từ đậu (như đậu pinto hoặc đậu đen trong ẩm thực Mexico).
Gan đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển hóa và loại bỏ độc tố. Các chức năng này diễn ra liên tục nhưng chịu ảnh hưởng lớn từ chất lượng giấc ngủ và lối sống.
Tiến sĩ Saleh Alqahtani, chuyên gia gan mật tại Trung tâm Y khoa Johns Hopkins (Mỹ), cho biết giấc ngủ đủ và đúng giờ giúp cơ thể tối ưu hóa các quá trình chuyển hóa, từ đó hỗ trợ gan hoạt động hiệu quả hơn.
Theo Tổ chức Giấc ngủ Quốc gia Mỹ (Sleep Foundation), người trưởng thành cần ngủ từ 7 - 9 giờ mỗi đêm để đảm bảo sức khỏe tổng thể. Thiếu ngủ kéo dài có thể làm rối loạn quá trình trao đổi chất và ảnh hưởng đến chức năng gan.
Các chuyên gia nhấn mạnh việc đi ngủ đúng giờ và duy trì lịch ngủ ổn định là một trong những cách đơn giản nhất để hỗ trợ gan một cách tự nhiên.
Một bữa tối quá nhiều chất béo hoặc ăn quá muộn có thể khiến gan phải làm việc nhiều hơn vào ban đêm. Theo tổ chức về gan của Anh British Liver Trust, chế độ ăn cân bằng, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và ăn tối sớm giúp giảm nguy cơ tích tụ mỡ trong gan. Nên ăn tối trước giờ ngủ ít nhất 2 - 3 tiếng, lý tưởng vào khoảng 18 - 19 giờ 30 phút.
Tiến sĩ Philip Newsome, chuyên gia gan mật tại Đại học Birmingham (Anh), cho biết việc kiểm soát chế độ ăn uống - đặc biệt vào buổi tối - có vai trò quan trọng trong phòng ngừa gan nhiễm mỡ và các bệnh lý gan.
Theo Viện Quốc gia về Lạm dụng rượu và Nghiện rượu Mỹ (NIAAA), gan là cơ quan chính xử lý rượu. Việc uống rượu, đặc biệt vào buổi tối, có thể làm tăng gánh nặng cho gan và ảnh hưởng đến quá trình phục hồi trong đêm.
Các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế hoặc tránh hoàn toàn rượu bia để bảo vệ chức năng gan lâu dài.
Ngoài ăn uống và ngủ nghỉ, việc thư giãn cũng đóng vai trò quan trọng. Theo Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA), căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều cơ quan, bao gồm cả hệ tiêu hóa và chuyển hóa.
Các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, thiền hoặc hít thở sâu vào buổi tối có thể giúp giảm stress, từ đó hỗ trợ cơ thể phục hồi tốt hơn.
Các chuyên gia nhấn mạnh gan vốn đã có cơ chế tự thải độc hiệu quả. Không có bằng chứng khoa học cho thấy các phương pháp “detox” nhanh mang lại lợi ích rõ rệt.
Thay vào đó, việc duy trì lối sống lành mạnh - ngủ đủ, ăn uống hợp lý, hạn chế rượu bia và giảm căng thẳng - mới là cách bền vững để bảo vệ gan.
Nói cách khác, buổi tối không cần những phương pháp cầu kỳ. Chỉ cần những thói quen đơn giản nhưng đều đặn cũng đủ giúp cơ thể thư giãn và hỗ trợ gan hoạt động hiệu quả hơn mỗi ngày.
