Tại nhiều bệnh viện từ tuyến trung ương đến địa phương, hệ thống máy chạy thận đang phải hoạt động gần như hết công suất nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ số lượng người bệnh ngày càng tăng.
Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn, tương đương khoảng 10-13% dân số trưởng thành. Hàng chục nghìn người bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối và cần điều trị thay thế thận bằng chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận.
Trong khi đó, trên toàn quốc mới chỉ có khoảng 45.000-50.000 người được điều trị lọc máu. Điều này cho thấy nhu cầu điều trị thay thế thận trong thời gian tới sẽ còn tiếp tục gia tăng.
Đặc biệt, đối với những người phải lọc máu chu kỳ, chi phí điều trị có thể dao động từ 9,6-22,5 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều hộ gia đình, đặc biệt là hộ cận nghèo, phải dành phần lớn thu nhập để duy trì việc điều trị.
Không chỉ hao mòn sức khỏe, kinh tế mà sự gia tăng bệnh nhân còn khiến quá tải hệ thống y tế. Nhiều bệnh viện trên cả nước thường xuyên rơi vào tình trạng chạy hết công suất vẫn không đủ.
Ghi nhận của Tuổi Trẻ sáng 24-6 tại khoa thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM), các phòng lọc thận nhân tạo luôn trong tình trạng kín bệnh nhân, hệ thống máy thận nhân tạo hoạt động gần hết công suất.
Sau khi hoàn thành một ca lọc máu kéo dài khoảng bốn giờ, giường bệnh và máy thận nhân tạo lại nhanh chóng được chuẩn bị để tiếp nhận người bệnh tiếp theo.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Minh Tuấn – Trưởng khoa thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy – cho biết khoa hiện quản lý 427 bệnh nhân lọc máu định kỳ với 74 máy chạy thận nhân tạo. Mỗi ngày khoa thực hiện khoảng 220 lượt chạy thận định kỳ và từ 50-75 ca lọc máu cấp cứu, tổng cộng gần 300 lượt lọc máu/ngày.
Dù đã được bổ sung 25 máy từ năm 2024, nhu cầu điều trị vẫn tiếp tục tăng nhanh. Trung bình mỗi máy phải thực hiện khoảng 4 ca/ngày, một số máy phục vụ cấp cứu có thể vận hành tới 5 ca/ngày.
Tình trạng quá tải cũng diễn ra tại nhiều cơ sở y tế khác. Trung tâm thận tiết niệu và lọc máu của Bệnh viện Bạch Mai hiện có khoảng 160-180 bệnh nhân điều trị nội trú, mỗi ngày tiếp nhận thêm 30-40 ca mới. Trung tâm cũng phải hoạt động hết công suất để đáp ứng nhu cầu điều trị của bệnh nhân.
Tại Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc (Phú Thọ), 17 máy chạy thận đang phục vụ 120-125 bệnh nhân. Để đáp ứng nhu cầu, bệnh viện phải tổ chức 4 ca chạy thận mỗi ngày, có ngày lên tới 5 ca. Ca đầu tiên bắt đầu từ 5h sáng và ca cuối kết thúc khoảng 22h30.
Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) đang quản lý khoảng 250 bệnh nhân chạy thận chu kỳ với 50 máy chạy thận nhân tạo. Khoa duy trì 3 ca điều trị mỗi ngày, hoạt động liên tục cả cuối tuần nhưng vẫn không còn khả năng tiếp nhận thêm bệnh nhân chạy thận định kỳ.
TS Nguyễn Minh Quân, Phó trưởng khoa nội thận – lọc máu Bệnh viện Thống Nhất, cho biết tình trạng quá tải hiện là thực trạng chung của nhiều trung tâm lọc máu tại các bệnh viện tuyến cuối.
Điều này khiến cả bệnh nhân lẫn nhân viên y tế chịu nhiều áp lực. Người bệnh phải dậy từ rất sớm hoặc trở về nhà vào đêm muộn, ở trọ hay thậm chí loay hoay tìm bệnh viện để chạy thận. Trong khi đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng cũng phải làm việc với cường độ cao. Nhiều người không tìm được cơ sở y tế gần nhà, phải “chạy cấp cứu” hoặc ở trọ tại các địa phương khác để lọc máu, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống.
Trước áp lực ngày càng lớn, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp để giảm tải cho hệ thống điều trị.
Bác sĩ Quân cho rằng trước hết cần tăng cường đầu tư máy móc, nhân lực và mở rộng năng lực lọc máu tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến khu vực và tuyến huyện. Việc phát triển các trung tâm chạy thận theo khu vực, chuẩn hóa quy trình và đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp người bệnh được điều trị gần nơi sinh sống, giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối.
Bên cạnh chạy thận nhân tạo cần đẩy mạnh các phương pháp điều trị thay thế thận khác như lọc màng bụng và ghép thận nhằm giảm sự phụ thuộc vào hệ thống máy chạy thận. Trong đó việc tăng cường vận động hiến tạng từ người chết não có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng nguồn thận ghép.
Về lâu dài, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh thận mạn. Việc đầu tư cho hệ thống điều trị, nâng cao năng lực tuyến cơ sở và đẩy mạnh tầm soát sớm không chỉ giúp giảm tải cho các bệnh viện lớn mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng chục nghìn người bệnh suy thận trên cả nước.
Ngày 28-4, PGS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho hay trong quá trình tổ chức lại mạng lưới y tế TP sau khi chuyển đổi các trung tâm y tế thành trạm y tế phù hợp, nhiều cơ sở hạ tầng hiện hữu đã được ngành y tế rà soát, sắp xếp lại theo hướng sử dụng hiệu quả, đúng nhu cầu và phục vụ trực tiếp người dân.
Tiếp nối Bệnh viện Tai Mũi Họng được giao tiếp nhận cơ sở của Trung tâm Y tế khu vực Nhiêu Lộc (quận 3 cũ), Bệnh viện Nhân dân 115 sẽ được giao tiếp nhận cơ sở của Trung tâm Y tế khu vực Hòa Hưng (tức cơ sở Bệnh viện quận 10 cũ trước đây), nhằm phát triển các mô hình điều trị chuyên sâu, đặc biệt hướng đến xây dựng hệ thống chăm sóc toàn diện cho người bệnh đột quỵ.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho hay Bệnh viện Nhân dân 115 là bệnh viện đa khoa hạng I, tuyến cuối của TP, có thế mạnh hàng đầu trong lĩnh vực: cấp cứu, hồi sức, thần kinh và điều trị đột quỵ. Đây cũng là một trong những trung tâm đột quỵ lớn của cả nước, tiếp nhận và điều trị số lượng lớn người bệnh mỗi năm.
Bệnh viện này hiện cũng đang triển khai dự án xây mới khu điều trị nội trú chuyên sâu 500 giường, từng bước phát triển thành trung tâm y tế chuyên sâu theo định hướng của lãnh đạo TP và ngành y tế.
Trong thời gian thi công, bệnh viện sẽ phải di dời, sắp xếp lại nhiều khoa lâm sàng, phát sinh nhu cầu lớn về khu điều trị tạm thời cho hàng trăm người bệnh nội trú.
Vì vậy việc tiếp nhận cơ sở Hòa Hưng có ý nghĩa thiết thực, vừa tạo thêm không gian điều trị, vừa giúp bệnh viện tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư khu tạm, đồng thời bảo đảm hoạt động khám chữa bệnh liên tục cho người dân.
Đặc biệt, cơ sở Hòa Hưng cách Bệnh viện Nhân dân 115 chỉ khoảng 180 mét, rất thuận lợi cho việc kết nối nhân lực, vận chuyển người bệnh, liên thông cận lâm sàng và điều hành chuyên môn giữa hai cơ sở.
Hiện công trình sửa chữa, nâng cấp đang được khẩn trương triển khai và dự kiến đưa vào hoạt động vào dịp Quốc khánh 2-9-2026.
Nghiên cứu mới của ĐH Y khoa và Khoa học Sức khỏe RCSI tại Dublin, Ireland, cho thấy những bằng chứng tiền lâm sàng đầu tiên về hiệu quả của vaccine mRNA trong điều trị ung thư nguyên bào thần kinh. Đây là dạng ung thư ác tính phát triển từ các tế bào thần kinh chưa trưởng thành và là một trong những bệnh ung thư nguy hiểm nhất ở trẻ em. Kết quả vừa được công bố trên tạp chí Molecular Therapy Oncology.
Nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Olga Piskareva dẫn đầu đã phát triển vaccine mRNA sử dụng các chuỗi peptide làm chất dẫn truyền để tác động lên khối u nguyên bào thần kinh. Kết quả cho thấy vaccine giúp hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư, làm chậm sự phát triển của khối u thêm 10-11 ngày trong mô hình tiền lâm sàng, đồng thời thu nhỏ kích thước khối u tới 70%.
Ung thư nguyên bào thần kinh là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư ở trẻ em, chiếm khoảng 15% số ca tử vong liên quan đến ung thư ở nhóm tuổi này. Tại Ireland, mỗi năm ghi nhận 5-10 ca mắc mới, trong đó khoảng 80% bệnh nhân không đáp ứng tốt với các phác đồ điều trị hiện nay.
Theo tiến sĩ Piskareva, công nghệ vaccine mRNA này hoạt động tương tự các mảnh ghép Lego, cho phép các nhà khoa học kết hợp linh hoạt nhiều thành phần để cá thể hóa vaccine cho từng bệnh nhân với độ chính xác cao.
"Chúng tôi mới ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển vaccine mRNA, nhưng cột mốc đầu tiên đã mang lại kết quả tích cực", chuyên gia nói.
Để tạo ra vaccine, nhóm nghiên cứu sử dụng các hạt nano peptide tự lắp ráp siêu nhỏ, được thiết kế để nhắm trúng đích Glypican 2 (GPC2) - loại protein xuất hiện trên bề mặt tế bào ung thư nguyên bào thần kinh. Do GPC2 cũng có mặt ở một số loại ung thư khác, phương pháp này được kỳ vọng có thể mở rộng ứng dụng sang nhiều dạng khối u.
Ung thư nguyên bào thần kinh tái phát sau điều trị ban đầu đặc biệt khó chữa do tế bào ung thư thường kháng thuốc. Các nhà khoa học kỳ vọng chiến lược mới này có thể mở ra hướng điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhi trong tương lai.
Thầy giáo và các bạn đưa V. đến trạm y tế gần đó. V. được chẩn đoán rối loạn tri giác chưa rõ nguyên nhân, xử trí thở oxy, dịch truyền, chuyển Bệnh viện Nhi đồng Thành phố.
Ngày 26.5, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) cho biết, trẻ lơ mơ sốt cao 40 độ C, môi khô mắt trũng, thở nhanh 38 lần/phút, đầu chi tím, mạch nhẹ khó bắt, huyết áp khó đo... Trẻ được xử trí đặt nội khí quản giúp thở, truyền dịch chống sốc, đo huyết áp động mạch xâm lấn, áp lực tĩnh mạch trung tâm, điều chỉnh đường huyết, điện giải, chườm lạnh trẻ.
Xét nghiệm máu trẻ có biểu hiện toan chuyển hóa nặng, lactate máu tăng cao 5,5 mmol/mL tổn thương gan, thận. Bác sĩ chẩn đoán sốc nhiệt nặng. Trẻ cần truyền đến 12 lít dung dịch điện giải mới cải thiện được huyết động, kèm thuốc vận mạch adrenalin liều thấp, lọc máu liên tục, điều trị kháng sinh, truyền máu...
Kết quả sau gần 3 tuần điều trị, tình trạng của V. cải thiện dần, được cai máy thở, tỉnh táo, chức năng gan, thận, tụy đều trở về bình thường. Đây là trường hợp sốc nhiệt nặng biến chứng ly giải cơ và tổn thương đa cơ quan, được điều trị tích cực, phối hợp các chuyên khoa hồi sức, tiêu hóa gan mật, thận nội tiết, đặc biệt vai trò lọc máu liên tục sớm giúp cứu sống trẻ.
Qua trường hợp này, bác sĩ Tiến lưu ý đến quý phụ huynh, thầy cô giáo biết cách đề phòng trẻ để không bị sốc nhiệt - say nắng trong mùa hè:
Vui chơi hay tập luyện trong môi trường thoáng mát. Khi cần phải cho trẻ tập luyện ngoài trời nắng thì trước đó vài ngày nên có thời gian cho trẻ ra nắng để cơ thể trẻ quen dần với tác động của nắng nóng.
Cho trẻ mặc quần áo nhẹ, mỏng, rộng, ngắn tay, màu sáng, đội nón rộng vành sẽ giúp trẻ bớt nóng, có thể bôi kem chống nắng loại dùng an toàn cho trẻ em.
Cho trẻ uống thêm nhiều nước khi trẻ học và luyện tập trong môi trường nóng bức. Tránh cho trẻ tập luyện quá sức ở ngoài trời nắng nóng. Nếu trẻ cảm thấy khó chịu, cho trẻ ngừng ngay việc tập luyện và vào chỗ có bóng mát nghỉ ngơi.
Nếu trẻ phải thường xuyên tập luyện, học tập ngoài nắng thì giới hạn mỗi lần tập 20 - 25 phút, tối đa 45 - 60 phút/ngày và nên cho trẻ giải lao sau một khoảng thời gian, cho trẻ vào chỗ có bóng mát nghỉ ngơi và uống nước.
Nhà trường thiết kế sân chơi, tập luyện thể thao thoáng mát có mái che. Khi đi chơi picnic vào mùa hè nắng nóng cần chuẩn bị: nước uống, nón rộng vành, kính mát, kem chống nắng, quần áo thoáng mát, đồ ăn an toàn (trái cây), quạt mini, khăn mát, túi y tế… Không để con trên xe hơi một mình đóng kín không máy lạnh.
