Lầu Năm Góc ngày 22/4 phát đi thông báo gây bất ngờ về việc Bộ trưởng Hải quân John Phelan sẽ rời nhiệm sở “ngay lập tức”. Dù cơ quan này không đưa ra lý do cụ thể, theo các nguồn thạo tin, đây là kết cục tất yếu của một chuỗi mâu thuẫn âm ỉ và những cuộc đối đầu trực diện tại Lầu Năm Góc.
Bộ trưởng Hải quân là quan chức dân sự đứng đầu Bộ Hải quân Mỹ, chịu trách nhiệm về hành chính, nhân sự, ngân sách và mua sắm, không điều hành tác chiến trực tiếp.
Phelan từng được Tổng thống Donald Trump ca ngợi là hiện thân của “tinh thần táo bạo và tài năng kiểu Mỹ”, nhưng nhiệm kỳ của ông lại kết thúc trong ồn ào chỉ sau hơn một năm nắm chức vụ.
5 quan chức am hiểu vấn đề từ Lầu Năm Góc tiết lộ ông Phelan đã bị ép từ chức sau những xung đột nảy lửa lặp đi lặp lại với cả Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thứ trưởng Steve Feinberg. Trọng tâm của mối rạn nứt nằm ở tầm nhìn phát triển chiến hạm mới lớp Trump dành cho hải quân Mỹ. Trong khi Phelan kiên trì với ý tưởng xây dựng những con tàu khổng lồ tốn kém hàng tỷ USD, giới lãnh đạo Lầu Năm Góc lại muốn chuyển hướng sang các tàu mặt nước không người lái nhỏ gọn, có giá thành rẻ và linh hoạt hơn.
Những con tàu khổng lồ như vậy sẽ khiến Bộ Quốc phòng tiêu tốn hàng tỷ USD chỉ riêng cho khâu phát triển, chúng “hoàn toàn không phù hợp với định hướng mà ông Hegseth và Feinberg mong muốn”, một nguồn tin cho hay.
Tình trạng lệch pha về chiến lược này nghiêm trọng đến mức Thứ trưởng Feinberg đã trực tiếp tước quyền kiểm soát nhiều chương trình đóng tàu then chốt khỏi tay Bộ trưởng Phelan. Đây là một dấu hiệu bất thường, cho thấy giới lãnh đạo cao nhất của Bộ Quốc phòng đang can thiệp sâu vào các kế hoạch mua sắm vốn thuộc thẩm quyền của quân chủng hải quân.
Ba quan chức Mỹ giấu tên cho hay chính quyền ngày càng thất vọng khi văn phòng của Phelan không thể vực dậy ngành đóng tàu. Một người còn nói thêm rằng nhiều chương trình của hải quân đang bị đình trệ và Phelan đã không tạo ra được chuyển biến hay bước tiến rõ rệt nào kể từ khi nhậm chức.
Hunter Stires, người từng là cố vấn cao cấp của hải quân trong cả chính quyền tổng thống Joe Biden và chính quyền Trump, nhận định Phelan còn mắc sai lầm nghiêm trọng khi tỏ ý sẵn sàng để các chiến hạm Mỹ được đóng tại nước ngoài.
“Những phát biểu Phelan đưa ra đã trực tiếp làm suy yếu chiến lược mà chính quyền Trump đang theo đuổi là thu hút những hãng đóng tàu hàng đầu của các nước đồng minh đầu tư vào hiện đại hóa và mở rộng nhà xưởng ngay tại Mỹ”, ông nói.
Căng thẳng không chỉ dừng lại ở các dự án khí tài mà còn lan sang cả vấn đề nhân sự và kỷ luật quân đội. Giữa ông Hegseth và Phelan từng nảy sinh tranh cãi gay gắt khi Bộ trưởng Quốc phòng yêu cầu xem xét hình thức truy cứu trách nhiệm đối với thượng nghị sĩ Mark Kelly, vì Kelly xuất hiện trong một video kêu gọi quân nhân không tuân theo các mệnh lệnh mà ông cho là “phi pháp”. Việc Phelan thiếu quyết đoán trong việc xử lý vấn đề này càng khiến ông dần mất đi chỗ đứng.
Phelan cũng mất đi những nhân sự chủ chốt trong những tháng gần đây. Hồi tháng 10 năm ngoái, Bộ trưởng Hegseth đã sa thải Jon Harrison, chánh văn phòng đầy quyền lực của Phelan. Harrison từng là người tìm cách cải tổ sâu rộng các văn phòng chính sách và ngân sách thuộc lực lượng hải quân.
Cách quản lý của Phelan bị coi là “xa rời thực tế”, khiến cả Feinberg và Hegseth đều thất vọng, theo một nguồn tin.
Việc Bộ trưởng Phelan phải rời ghế diễn ra giữa lúc Mỹ đang thực hiện chiến dịch quân sự tại Iran và một tuần trước khi Bộ trưởng Hegseth chuẩn bị điều trần về đề xuất ngân sách 1,5 nghìn tỷ USD do Lầu Năm Góc đưa ra, trong đó có các khoản tăng cường đáng kể cho những chương trình then chốt của hải quân.
Theo báo Washington Post, ông Hegseth gần đây đang dẫn đầu một cuộc thanh lọc đối với các cấp bậc cao nhất trong quân đội. Những vụ bãi nhiệm gây xôn xao thường diễn ra mà không có lời giải thích rõ ràng, nhắm vào các tướng lĩnh và đô đốc đứng đầu mọi quân chủng trừ thủy quân lục chiến, cho đến một số luật sư quân đội và cả người đứng đầu lực lượng tuyên úy của lục quân.
Mâu thuẫn giữa Phelan với Hegseth và Feinberg nằm trong một chuỗi những vụ lục đục nội bộ diễn ra trên diện rộng suốt quãng thời gian kể từ khi Bộ trưởng Hegseth lãnh đạo Lầu Năm Góc. Ông Hegseth cũng từng nhiều lần va chạm với Bộ trưởng Lục quân Dan Driscoll liên quan đến việc Bộ trưởng Quốc phòng sa thải một số tướng lĩnh và chặn đường thăng tiến đối với những người khác.
Trong một tuyên bố hồi đầu tháng, Parnell khẳng định Bộ trưởng Hegseth “vẫn duy trì mối quan hệ làm việc tốt đẹp với bộ trưởng của mọi quân chủng”. Tuy nhiên, nhiều quan chức nói rằng thực tế không phải như vậy.
“Họ đã tìm cách loại bỏ ông Driscoll và Phelan từ lâu rồi”, Washington Post ngày 22/4 dẫn lời một quan chức Mỹ am hiểu vấn đề cho hay.
Dù căng thẳng nội bộ đã kéo dài nhiều tháng, thời điểm Phelan rời đi vẫn khiến không ít quan chức quốc phòng bất ngờ. Họ nói rằng ông vừa tới Đồi Capitol vào chiều 22/4 để gặp gỡ các nghị sĩ đảng Cộng hòa trong Ủy ban Quân vụ Thượng viện, chỉ vài giờ trước khi thông tin ông từ chức được công bố.
Kế hoạch xây dựng tháp Trump (Trump Tower) tại thành phố Gold Coast của Úc đã chính thức bị hủy bỏ chỉ sau ba tháng kể từ khi công bố.
Phía nhà phát triển dự án cho rằng hình ảnh thương hiệu "độc hại" của Tổng thống Mỹ cùng cuộc chiến tại Iran là nguyên nhân khiến thỏa thuận đổ vỡ.
Ông David Young, Giám đốc điều hành Tập đoàn bất động sản Altus, cho biết xung đột tại Iran đã khiến thương hiệu của ông Trump ngày càng khó vận hành tại Úc.
"Có thể nói rằng với cuộc chiến tại Iran và nhiều yếu tố khác, thương hiệu ông Trump đang trở nên độc hại tại Úc.
Cách đây một thời gian, chúng tôi nhận ra đã đến lúc phải chia tay. Đây không phải là vấn đề không thực hiện nghĩa vụ hợp đồng. Chúng tôi vẫn còn nhiều lựa chọn thương hiệu cao cấp khác và dự án vẫn đang được triển khai", ông Young nhận định.
Tập đoàn Trump sau đó bác bỏ lập luận này, khẳng định chính nhà đầu tư mới là bên không đáp ứng được các nghĩa vụ tài chính cơ bản.
Giám đốc điều hành Tập đoàn Trump Kimberly Benza phát biểu: "Sau nhiều tháng đàm phán với hết lời hứa này đến lời hứa khác cho một dự án ước tính trị giá 1 tỉ USD, Tập đoàn Altus đã không thể đáp ứng những nghĩa vụ tài chính cơ bản nhất ngay khi ký kết thỏa thuận".
"Việc ông Young cố tình đổ lỗi cho các sự kiện toàn cầu về việc chúng tôi chấm dứt thỏa thuận thực chất chỉ là mưu đồ nhằm đánh lạc hướng dư luận khỏi những sai phạm và thất bại của chính ông ta", bà nhấn mạnh.
Tập đoàn của gia đình ông Trump khẳng định vẫn mong đợi tìm kiếm các cơ hội dự án tiềm năng khác tại Úc.
Trong khi đó, Thị trưởng thành phố Gold Coast Tom Tate nhận định sự đổ vỡ này bắt nguồn từ các cuộc thương lượng về lợi nhuận hơn là yếu tố chính trị.
Chia sẻ với Đài ABC Gold Coast, ông Tate cho biết: "Phía Tập đoàn Trump đòi hỏi cao hơn về mặt tài chính cho thương hiệu của họ, bao gồm chi phí vận hành và tỉ lệ lợi nhuận.
Khi dự án được công bố lần đầu, ông Eric Trump - con trai của Tổng thống Mỹ Donald Trump - từng khẳng định đây là bước tiến chính thức đầu tiên của tập đoàn vào thị trường Úc, mang lại "uy tín và sức hút của một thương hiệu xa xỉ đẳng cấp thế giới".
Dự án đã gây chia rẽ trong cộng đồng địa phương ngay từ đầu. Các bản kiến nghị phản đối đã thu hút hơn 120.000 chữ ký, áp đảo so với khoảng 3.500 chữ ký ủng hộ.
Viết trên mạng xã hội X ngày 21.4, ông Qalibaf cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump vi phạm thỏa thuận ngừng bắn khi thực hiện phong tỏa, với mục đích “biến bàn đàm phán thành nơi Iran phải đầu hàng hoặc lấy cớ để Mỹ tiếp diễn xung đột”.
"Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới những lời đe dọa. Trong 2 tuần qua, chúng tôi đã chuẩn bị để tung ra những quân bài mới trên chiến trường", ông viết. Lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran sẽ kết thúc ngày 22.4, song hiện chưa có dấu hiệu cho thấy hai bên sẵn sàng gia hạn.
Vào ngày 19.4, chỉ huy Không quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Majid Mousavi, nói trong video đăng trên mạng xã hội rằng vào thời điểm ngừng bắn, Iran đang bổ sung kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) với tốc độ nhanh hơn cả trước khi xung đột với Mỹ - Israel.
Ông Mousavi còn tuyên bố rằng: “Không như Iran, kẻ thù không có khả năng bổ sung đạn dược trong thời gian ngừng bắn”. Mỹ và Israel không phản hồi các tuyên bố này, theo The Jerusalem Post.
Trong khi đó, Tổng thống Trump tự tin rằng Iran sẽ ngồi vào bàn đàm phán, đồng thời cảnh báo về những hậu quả nếu điều này không diễn ra. "Họ sẽ đàm phán thôi. Nếu không làm như vậy, họ sẽ gặp phải những vấn đề chưa từng có trước đây", ông nói hôm 20.4.
Trang Axios dẫn các nguồn thạo tin tiết lộ Phó tổng thống Mỹ JD Vance sẽ đến thủ đô Islamabad, Pakistan ngày 21.4 để đàm phán với Iran, dù Tehran chưa xác nhận tham dự.
Một nguồn tin cho biết phái đoàn Iran đang chờ quyết định từ Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei. Đồng thời, IRGC - lực lượng quân sự có sức ảnh hưởng chính trị lớn tại Iran - được cho là giữ lập trường cứng rắn rằng sẽ không đàm phán nếu Mỹ không chấm dứt phong tỏa.
Sau cuộc họp của Hội đồng Quốc phòng Tối cao Romania ngày 29/5, Tổng thống Romania Nicusor Dan thông báo Romania đã quyết định đóng cửa Tổng lãnh sự quán Nga tại thành phố Constanta, đồng thời tuyên bố Tổng lãnh sự là người không được chào đón.
"Trong tình huống này, Tổng lãnh sự Nga tại Constanta đã bị tuyên bố là người không được chào đón, và Tổng lãnh sự quán Nga tại Constanta sẽ bị đóng cửa", Tổng thống Romania cho biết.
Trước đó, Bộ Quốc phòng Romania xác nhận một máy bay không người lái (UAV) đã rơi trúng một tòa nhà chung cư ở Galati. Romania đổ lỗi cho Nga về vụ việc này.
Bộ Ngoại giao Romania cũng tuyên bố triệu tập Đại sứ Nga để thông báo về các biện pháp ngoại giao sẽ được thực hiện sau vụ UAV xâm phạm không phận.
Hãng thông tấn nhà nước TASS dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết Moscow sẽ nhanh chóng đáp trả quyết định của Romania về việc đóng cửa Tổng lãnh sự quán Nga tại Constanta.
NATO, EU và các nhà lãnh đạo phương Tây đã chỉ trích Nga sau khi cáo buộc UAV nghi của Moscow lao vào một tòa chung cư ở vùng Galati của Romania vào rạng sáng 29/5. Vụ việc khiến 2 người bị thương và gây ra một vụ cháy gần biên giới Ukraine.
Galati, nằm ở phía đông Romania, chỉ cách biên giới 3 nước Moldova, Romania và Ukraine 10km, gần phía nam tỉnh Odesa.
Bộ Quốc phòng Romania cho biết vụ việc xảy ra trong đêm khi Nga tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào cơ sở hạ tầng của Ukraine gần biên giới.
Romania cáo buộc "máy bay không người lái của Nga" đã xâm phạm không phận, bị radar theo dõi và cuối cùng rơi xuống tòa nhà chung cư, gây ra vụ cháy trước khi được lực lượng cứu hỏa khống chế.
“Vụ việc này cho thấy mức độ leo thang nghiêm trọng từ phía Nga”, Bộ Quốc phòng Romania cảnh báo, đồng thời nói thêm rằng Romania đã thông báo cho NATO và yêu cầu đẩy nhanh việc triển khai các biện pháp đối phó máy bay không người lái.
Người phát ngôn NATO Allison Hart lên án hành động của Moscow, nói rằng Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã liên lạc với chính quyền Romania. NATO tuyên bố sẽ tiếp tục tăng cường phòng thủ nhằm đối phó với các mối đe dọa từ máy bay không người lái dọc theo sườn phía đông của liên minh.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết cuộc chiến của Nga đã “vượt qua một lằn ranh nữa”, cam kết đoàn kết với Romania và có phản ứng cứng rắn hơn. Bà lên án vụ xâm phạm không phận bằng máy bay không người lái vào khu vực đông dân cư ở Romania, một quốc gia thành viên của Liên minh châu Âu, và bày tỏ sự đoàn kết với người dân Romania.
Giới chức Romania cho biết vụ việc này đánh dấu lần đầu tiên một máy bay không người lái tấn công trực tiếp một tòa nhà dân cư trong lãnh thổ Romania, mặc dù đã có một số vụ xâm phạm không phận trước đó kể từ khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự tại Ukraine vào năm 2022.
