Lầu Năm Góc ngày 22/4 phát đi thông báo gây bất ngờ về việc Bộ trưởng Hải quân John Phelan sẽ rời nhiệm sở “ngay lập tức”. Dù cơ quan này không đưa ra lý do cụ thể, theo các nguồn thạo tin, đây là kết cục tất yếu của một chuỗi mâu thuẫn âm ỉ và những cuộc đối đầu trực diện tại Lầu Năm Góc.
Bộ trưởng Hải quân là quan chức dân sự đứng đầu Bộ Hải quân Mỹ, chịu trách nhiệm về hành chính, nhân sự, ngân sách và mua sắm, không điều hành tác chiến trực tiếp.
Phelan từng được Tổng thống Donald Trump ca ngợi là hiện thân của “tinh thần táo bạo và tài năng kiểu Mỹ”, nhưng nhiệm kỳ của ông lại kết thúc trong ồn ào chỉ sau hơn một năm nắm chức vụ.
5 quan chức am hiểu vấn đề từ Lầu Năm Góc tiết lộ ông Phelan đã bị ép từ chức sau những xung đột nảy lửa lặp đi lặp lại với cả Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thứ trưởng Steve Feinberg. Trọng tâm của mối rạn nứt nằm ở tầm nhìn phát triển chiến hạm mới lớp Trump dành cho hải quân Mỹ. Trong khi Phelan kiên trì với ý tưởng xây dựng những con tàu khổng lồ tốn kém hàng tỷ USD, giới lãnh đạo Lầu Năm Góc lại muốn chuyển hướng sang các tàu mặt nước không người lái nhỏ gọn, có giá thành rẻ và linh hoạt hơn.
Những con tàu khổng lồ như vậy sẽ khiến Bộ Quốc phòng tiêu tốn hàng tỷ USD chỉ riêng cho khâu phát triển, chúng “hoàn toàn không phù hợp với định hướng mà ông Hegseth và Feinberg mong muốn”, một nguồn tin cho hay.
Tình trạng lệch pha về chiến lược này nghiêm trọng đến mức Thứ trưởng Feinberg đã trực tiếp tước quyền kiểm soát nhiều chương trình đóng tàu then chốt khỏi tay Bộ trưởng Phelan. Đây là một dấu hiệu bất thường, cho thấy giới lãnh đạo cao nhất của Bộ Quốc phòng đang can thiệp sâu vào các kế hoạch mua sắm vốn thuộc thẩm quyền của quân chủng hải quân.
Ba quan chức Mỹ giấu tên cho hay chính quyền ngày càng thất vọng khi văn phòng của Phelan không thể vực dậy ngành đóng tàu. Một người còn nói thêm rằng nhiều chương trình của hải quân đang bị đình trệ và Phelan đã không tạo ra được chuyển biến hay bước tiến rõ rệt nào kể từ khi nhậm chức.
Hunter Stires, người từng là cố vấn cao cấp của hải quân trong cả chính quyền tổng thống Joe Biden và chính quyền Trump, nhận định Phelan còn mắc sai lầm nghiêm trọng khi tỏ ý sẵn sàng để các chiến hạm Mỹ được đóng tại nước ngoài.
“Những phát biểu Phelan đưa ra đã trực tiếp làm suy yếu chiến lược mà chính quyền Trump đang theo đuổi là thu hút những hãng đóng tàu hàng đầu của các nước đồng minh đầu tư vào hiện đại hóa và mở rộng nhà xưởng ngay tại Mỹ”, ông nói.
Căng thẳng không chỉ dừng lại ở các dự án khí tài mà còn lan sang cả vấn đề nhân sự và kỷ luật quân đội. Giữa ông Hegseth và Phelan từng nảy sinh tranh cãi gay gắt khi Bộ trưởng Quốc phòng yêu cầu xem xét hình thức truy cứu trách nhiệm đối với thượng nghị sĩ Mark Kelly, vì Kelly xuất hiện trong một video kêu gọi quân nhân không tuân theo các mệnh lệnh mà ông cho là “phi pháp”. Việc Phelan thiếu quyết đoán trong việc xử lý vấn đề này càng khiến ông dần mất đi chỗ đứng.
Phelan cũng mất đi những nhân sự chủ chốt trong những tháng gần đây. Hồi tháng 10 năm ngoái, Bộ trưởng Hegseth đã sa thải Jon Harrison, chánh văn phòng đầy quyền lực của Phelan. Harrison từng là người tìm cách cải tổ sâu rộng các văn phòng chính sách và ngân sách thuộc lực lượng hải quân.
Cách quản lý của Phelan bị coi là “xa rời thực tế”, khiến cả Feinberg và Hegseth đều thất vọng, theo một nguồn tin.
Việc Bộ trưởng Phelan phải rời ghế diễn ra giữa lúc Mỹ đang thực hiện chiến dịch quân sự tại Iran và một tuần trước khi Bộ trưởng Hegseth chuẩn bị điều trần về đề xuất ngân sách 1,5 nghìn tỷ USD do Lầu Năm Góc đưa ra, trong đó có các khoản tăng cường đáng kể cho những chương trình then chốt của hải quân.
Theo báo Washington Post, ông Hegseth gần đây đang dẫn đầu một cuộc thanh lọc đối với các cấp bậc cao nhất trong quân đội. Những vụ bãi nhiệm gây xôn xao thường diễn ra mà không có lời giải thích rõ ràng, nhắm vào các tướng lĩnh và đô đốc đứng đầu mọi quân chủng trừ thủy quân lục chiến, cho đến một số luật sư quân đội và cả người đứng đầu lực lượng tuyên úy của lục quân.
Mâu thuẫn giữa Phelan với Hegseth và Feinberg nằm trong một chuỗi những vụ lục đục nội bộ diễn ra trên diện rộng suốt quãng thời gian kể từ khi Bộ trưởng Hegseth lãnh đạo Lầu Năm Góc. Ông Hegseth cũng từng nhiều lần va chạm với Bộ trưởng Lục quân Dan Driscoll liên quan đến việc Bộ trưởng Quốc phòng sa thải một số tướng lĩnh và chặn đường thăng tiến đối với những người khác.
Trong một tuyên bố hồi đầu tháng, Parnell khẳng định Bộ trưởng Hegseth “vẫn duy trì mối quan hệ làm việc tốt đẹp với bộ trưởng của mọi quân chủng”. Tuy nhiên, nhiều quan chức nói rằng thực tế không phải như vậy.
“Họ đã tìm cách loại bỏ ông Driscoll và Phelan từ lâu rồi”, Washington Post ngày 22/4 dẫn lời một quan chức Mỹ am hiểu vấn đề cho hay.
Dù căng thẳng nội bộ đã kéo dài nhiều tháng, thời điểm Phelan rời đi vẫn khiến không ít quan chức quốc phòng bất ngờ. Họ nói rằng ông vừa tới Đồi Capitol vào chiều 22/4 để gặp gỡ các nghị sĩ đảng Cộng hòa trong Ủy ban Quân vụ Thượng viện, chỉ vài giờ trước khi thông tin ông từ chức được công bố.
Theo báo Kyiv Post ngày 18-7, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đã hoan nghênh những phát biểu mới nhất của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về quan hệ Warsaw - Kiev, cho thấy hai bên đều sẵn sàng hàn gắn quan hệ ngoại giao sau nhiều tuần căng thẳng vì những bất đồng trong quá khứ.
"Chúng tôi sẵn sàng đối thoại một cách nghiêm túc và thiện chí về cả những vấn đề đang gắn kết lẫn chia rẽ chúng ta hiện nay", ông Tusk viết trên mạng xã hội X.
Phản hồi của Thủ tướng Ba Lan được đưa ra sau cuộc họp với các quan chức Ukraine do ông Zelensky chủ trì vào ngày 17-7 để bàn về quan hệ song phương.
Theo Hãng tin Reuters, tại cuộc họp, nhà lãnh đạo Ukraine nhấn mạnh việc cải thiện quan hệ là vô cùng quan trọng, trong bối cảnh Ba Lan đã hỗ trợ rất lớn cho Kiev kể từ khi xung đột với Nga nổ ra năm 2022.
Ông cũng khẳng định việc bảo vệ độc lập của Ukraine trực tiếp góp phần đảm bảo an ninh cho Ba Lan.
"Các ưu tiên đã rõ ràng: Tất cả chúng ta ở châu Âu đều cần một mối quan hệ láng giềng tốt đẹp, bình đẳng và đôi bên cùng có lợi dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau", ông Zelensky viết trên X sau cuộc họp.
Để thu hẹp khoảng cách ngoại giao, ông đã vạch ra một lộ trình gồm 5 điểm nhằm giải quyết các tranh chấp lịch sử nhạy cảm và cải thiện quan hệ song phương.
Trước hết, hai bên sẽ triển khai các biện pháp cụ thể qua kênh ngoại giao để giải quyết ngay những điểm nóng đang gây căng thẳng giữa Kiev và Warsaw.
Ukraine cũng sẽ minh bạch kho lưu trữ bằng cách mở các hồ sơ do Cơ quan An ninh (SBU) và Cơ quan Tình báo đối ngoại nắm giữ, liên quan đến những sự kiện bi thảm tại vùng Volyn hồi thế kỷ 20.
Đồng thời Kiev sẽ cấp một số lượng lớn giấy phép cho công tác tìm kiếm, khai quật hài cốt và mở rộng hợp tác với các chuyên gia Ba Lan.
Bên cạnh nỗ lực cấp nhà nước, hai bên sẽ áp dụng những hình thức mới nhằm mở rộng giao lưu, gắn kết lịch sử và đối thoại văn hóa giữa người dân.
Cuối cùng, Ukraine sẽ tăng cường ngân sách và năng lực cho Viện Tưởng niệm quốc gia để cơ quan này đại diện và bảo vệ hiệu quả hơn quan điểm lịch sử của đất nước.
Quan hệ song phương giữa hai nước từng sa sút vào tháng 5 vừa qua, sau khi ông Zelensky quyết định đặt tên cho một đơn vị quân đội theo "tên các anh hùng Quân đội khởi nghĩa Ukraine (UPA)".
Động thái trên đã vấp phải làn sóng chỉ trích mạnh mẽ tại Ba Lan, do những bất đồng lịch sử về vai trò của lực lượng UPA trong thảm kịch đối với thường dân Ba Lan tại vùng Volyn thời Thế chiến 2.
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki sau đó đã tước bỏ Huân chương Đại bàng trắng (phần thưởng cao quý nhất của Ba Lan) từng trao cho ông Zelensky vào năm 2023.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 25/5, Tổng thống Donald Trump một lần nữa chỉ trích các nghị sĩ Mỹ vì phản ứng dữ dội trước các thông tin cho rằng một thỏa thuận được đề xuất với Iran chứa đựng những nhượng bộ lớn từ phía Washington.
Tổng thống Trump tuyên bố thỏa thuận mà Mỹ đạt được với Iran sẽ phải là một thỏa thuận “tuyệt vời và có ý nghĩa”, nếu không “sẽ không có bất kỳ thỏa thuận nào”.
“Thỏa thuận với Iran hoặc sẽ là một thỏa thuận tuyệt vời và có ý nghĩa, hoặc sẽ không có thỏa thuận nào cả. Nó sẽ hoàn toàn trái ngược với thảm họa JCPOA do chính quyền ông Obama đàm phán, vốn là con đường trực tiếp và công khai dẫn đến vũ khí hạt nhân cho Iran”, ông Trump viết, đề cập đến thỏa thuận năm 2015, được gọi là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA), nhằm hạn chế việc làm giàu uranium của Iran để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
Ông Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận vào năm 2018, phàn nàn rằng thỏa thuận chỉ giới hạn các hoạt động hạt nhân của Iran trong một khoảng thời gian cố định. Ông tuyên bố thỏa thuận mới sẽ vượt trội hơn nhiều, nhưng không nói rõ là như thế nào.
Trong một bài đăng khác trên mạng xã hội, Tổng thống Trump cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận tuyệt vời với Iran, các cuộc tấn công sẽ được nối lại với quy mô và sức mạnh lớn chưa từng có.
“Các cuộc đàm phán với Cộng hòa Hồi giáo Iran đang diễn ra rất tốt đẹp! Hoặc sẽ là một thỏa thuận vĩ đại cho tất cả các bên, hoặc sẽ không có thỏa thuận nào - quay trở lại chiến trường và tiếng súng, nhưng với quy mô còn lớn hơn và mạnh mẽ hơn bao giờ hết - và không ai muốn điều đó!”, Tổng thống Trump tuyên bố.
Tổng thống Mỹ cho biết ông đã trao đổi với các nhà lãnh đạo của Ả rập Xê út, Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan hôm 23/5 rằng “ít nhất tất cả các quốc gia này phải đồng thời ký kết Hiệp định Abraham” sau khi thỏa thuận với Iran được ký kết, bình thường hóa quan hệ với Israel.
Ông Trump gợi ý rằng đây sẽ là phần thưởng “sau tất cả những nỗ lực mà Mỹ đã bỏ ra để cố gắng ghép nối bức tranh phức tạp này lại với nhau”.
“Có thể một hoặc hai nước có lý do để không tham gia, và điều đó sẽ được chấp nhận, nhưng hầu hết các nước nên sẵn sàng, tự nguyện và có khả năng biến thỏa thuận với Iran thành một sự kiện mang tính lịch sử hơn nhiều so với lẽ ra nó phải là như vậy”, ông Trump cho biết thêm.
Tổng thống Trump tuyên bố ông “chính thức yêu cầu tất cả các quốc gia ngay lập tức ký Hiệp định Abraham”, và nếu Iran ký thỏa thuận với ông trên cương vị Tổng thống Mỹ, “thì sẽ là một vinh dự nếu họ cũng trở thành một phần của liên minh toàn cầu vô song này”.
“Trung Đông sẽ đoàn kết, hùng mạnh và có sức mạnh kinh tế vượt trội, có lẽ hơn bất kỳ khu vực nào khác trên thế giới! Thông qua bài viết này, tôi yêu cầu các đại diện của mình bắt đầu và hoàn tất quá trình đưa các quốc gia này gia nhập Hiệp định Abraham vốn đã mang tính lịch sử”, ông Trump nhấn mạnh.
Hiệp định Abraham là các thỏa thuận được ký trong nhiệm kỳ trước của Tổng thống Trump, theo đó UAE và Bahrain bình thường hóa quan hệ với Israel. Mở rộng Hiệp định Abraham để bao gồm các quốc gia Ả rập khác, là một trong những mục tiêu đối ngoại hàng đầu của chính quyền Tổng thống Trump.
Iran đã tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu của Mỹ và Israel tại Vùng Vịnh nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Động thái này làm dấy lên nguy cơ xung đột lan rộng khắp Trung Đông.
Iran tuyên bố không đầu hàng
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 25/5 tuyên bố sau khi thất bại trên mặt trận quân sự, các đối thủ của Iran đang tập trung nỗ lực vào chiến tranh kinh tế.
“Iran sẽ không đầu hàng trước áp lực và yêu cầu quá mức trong bất kỳ hoàn cảnh nào”, ông Pezeshkian nhấn mạnh.
Tổng thống Iran nói rằng các nhà đàm phán của nước này sẽ đảm bảo việc khôi phục hoàn toàn các quyền của quốc gia thông qua tiến trình ngoại giao.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 24/5 cho biết, một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột với Iran có thể sẽ thành hình "ngay hôm nay”. Tuy nhiên, không lâu sau đó, Tổng thống Trump cho biết, ông đã chỉ đạo đoàn đàm phán của Mỹ không vội ký thỏa thuận với Iran vì “thời gian đang đứng về phía chúng ta”.
Các nguồn tin cho hay, theo dự thảo thỏa thuận đình chiến giữa Mỹ và Iran, 2 bên sẽ gia hạn ngừng bắn 60 ngày. Trong thời gian này, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, Iran sẽ có thể tự do bán dầu và các cuộc đàm phán sẽ được tiến hành nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.
Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran và ban hành một số lệnh miễn trừ trừng phạt để cho phép Iran tự do bán dầu.
Bản dự thảo thỏa thuận cũng bao gồm các cam kết từ phía Iran về việc không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân, đồng thời tiến hành đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium và loại bỏ kho dự trữ uranium đã được làm giàu ở cấp độ cao của nước này.
"Tiền đồn ở al-Nukhaib chỉ là cơ sở duy nhất bị phát hiện tới nay", nghị sĩ Iraq Hassan Fadaam cho biết hôm 17/5, đề cập đến căn cứ mà Wall Street Journal nhắc đến trước đó 8 ngày.
New York Times cùng ngày dẫn lời các quan chức Iraq giấu tên xác nhận sự tồn tại của căn cứ thứ hai ở khu vực sa mạc phía tây, song không cung cấp vị trí cụ thể. Một quan chức địa phương nói rằng Israel đã bí mật xây dựng căn cứ bí mật trên lãnh thổ Iraq từ cuối năm 2024 để chuẩn bị cho xung đột trong tương lai.
Cơ sở của Israel gần thị trấn al-Nukhaib suýt bị lộ hồi đầu tháng 3 khi Awad al-Shammari, người chăn cừu 29 tuổi, phát hiện hoạt động bất thường và báo cáo cho bộ chỉ huy quân sự trong khu vực về "binh sĩ, trực thăng và lều trại tập trung quanh một đường băng".
3 nhân chứng nói xe của al-Shammari bị một trực thăng truy đuổi và liên tục nã đạn tới khi phương tiện dừng lại. Amir al-Shammari, em họ của Awad al-Shammari, cho biết đã tìm người thân trong hai ngày trước khi gặp những người chứng kiến cái chết của anh.
"Họ thông báo rằng một xe bán tải bị cháy rụi giống hệt xe của Awad, nhưng không ai dám tiếp cận. Khi đến nơi, chúng tôi thấy chiếc xe và thi thể cháy rụi bên trong", Amir kể lại.
Một ngày sau khi Amir al-Shammari thông báo về hoạt động quân sự, Bộ chỉ huy Tác chiến Liên hợp của quân đội Iraq điều động đơn vị trinh sát tới hiện trường. Khi tới nơi, đơn vị này bị tấn công và phải rút lui sau khi một binh sĩ thiệt mạng, hai người bị thương và hai xe cơ giới bị phá hủy.
Các quan chức an ninh Iraq cố gắng tìm hiểu chuyện gì đã xảy ra. Nỗ lực của họ liên tục bị cản trở bởi các chỉ huy quân sự, những người nói rằng đây không phải vấn đề nghiêm trọng, theo hai quan chức cấp cao.
Bộ chỉ huy Tác chiến Liên hợp quân đội Iraq cũng công khai thông báo binh sĩ nước này bị "lực lượng nước ngoài" tấn công và khiến nại lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
Tướng Abdul-Amir Yarallah, Tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Iraq, đã gọi cho đại diện quân đội Mỹ. "Quân đội Mỹ tuyên bố đây không phải là lực lượng của họ. Do đó, chúng tôi nhận định đây là quân đội Israel", tướng Ali al-Hamdani, lãnh đạo Bộ tư lệnh Tây Euphrates, cho biết.
Căn cứ Israel ở al-Nukhaib không còn hoạt động, chưa rõ tình trạng của cơ sở còn lại.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chưa bình luận về thông tin trên.
Thông tin về các tiền đồn Israel tại Iraq hé lộ cách mà nước này có thể không kích đối thủ Iran ở cách xa 1.600 km. Căn cứ tại Iraq cho phép các đơn vị Israel áp sát chiến trường hơn, rút ngắn thời gian phản ứng và bổ sung phương án xâm nhập lãnh thổ đối phương.
Ramzy Mardini, người sáng lập công ty tư vấn rủi ro Geopol Labs có trụ sở tại Trung Đông, cho rằng những tiền đồn này đặt ra nguy cơ lớn đối với vị thế cân bằng của Iraq, vốn đã lung lay trong xung đột.
"Hợp tác với Mỹ hiện nay có thể bị Iran coi là liên minh với Israel. Nếu xung đột tiếp diễn, điều này có thể trở thành lý do để Iran can thiệp quân sự trực tiếp hơn nữa vào Iraq, cũng như là cớ để các nhóm dân quân do Tehran hậu thuẫn từ chối giải giáp", ông nói.
