AI: Niềm hy vọng trước “cơn sóng thần sa sút trí tuệ”
Câu chuyện của bà Chung Yun-hee, ngoài 70 tuổi, là một minh chứng rõ nét. Tỉnh dậy trong cơn đau quặn thắt do thoát vị cấp tính tại căn hộ yên tĩnh ở ngoại ô Seoul, bà Chung chỉ kịp thều thào vài lời yếu ớt qua điện thoại khi chatbot (trợ lý ảo) AI “Talking Buddy” gọi đến.
Nhận thấy dấu hiệu bất thường, trợ lý ảo này đã lập tức báo động cho nhân viên xã hội, giúp bà được đưa đi phẫu thuật cấp cứu kịp thời. “Bác sĩ nói tôi có thể đã gặp nguy hiểm tính mạng nếu đến muộn hơn chút nữa”, bà Chung nhớ lại sự việc cuối năm 2024 rồi nói thêm, “họ bảo chính AI đã cứu sống tôi”.
Hàn Quốc đang già hóa với tốc độ chóng mặt, số người trên 65 tuổi đã tăng gấp đôi chỉ trong 15 năm, chiếm hơn 1/5 dân số. Do thiếu hụt bác sĩ, nhân viên xã hội và người thân để chăm sóc, quốc gia này đang đặt hy vọng vào AI.
Talking Buddy, dịch vụ gọi điện chăm sóc do Naver Cloud phát triển, đang đảm nhận việc hỏi thăm hàng chục nghìn người già sống neo đơn. Ứng dụng này thực hiện các cuộc trò chuyện cá nhân hóa, kéo dài từ 2 đến 5 phút, nhằm xoa dịu nỗi cô đơn, phát hiện tình huống khẩn cấp và kích thích chức năng nhận thức để ngăn ngừa chứng sa sút trí tuệ.
Trong một buổi sáng gần đây, chatbot đã gợi ý bà Chung đi dạo khi thời tiết đẹp và miêu tả chi tiết “những bông hoa cánh bướm màu hồng và trắng với nhụy vàng” khi bà nhắc đến chuyện trồng hoa, khơi gợi những ký ức chân thực.
Dù vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và đôi khi mắc lỗi, AI vẫn được người dùng đón nhận nồng nhiệt. Nhiều người cao tuổi đã tâm sự với chatbot về nỗi buồn, đánh đàn cho nó nghe, thậm chí mời nó đến nhà ăn trưa. “Nó khiến tôi có cảm giác mình không bị lãng quên, rằng vẫn có ai đó đang quan tâm đến mình”, bà Chung bộc bạch.
Tại Seongnam, một người phụ nữ ngoài 70 tuổi mắc chứng suy giảm nhận thức nhẹ đang học cách sử dụng SuperBrain – chương trình điều trị kỹ thuật số tích hợp AI do chính phủ tài trợ. SuperBrain cung cấp các bài tập cá nhân hóa nhằm làm chậm đà suy giảm trí nhớ.
“Tôi biết có chuyện chẳng lành khi không thể nhớ nổi tên loại trái cây mình vừa ăn, hay liên tục quên mật khẩu mở cửa nhà”, bà Min chia sẻ và bày tỏ, “thực sự rất tuyệt vọng”.
Bác sĩ Wang Min-jeong cho biết, nỗi sợ hãi về bệnh sa sút trí tuệ đã tăng lên đáng kể, nhiều bệnh nhân sợ căn bệnh này hơn cả ung thư. Với dự báo 2 triệu ca mắc vào năm 2044, sa sút trí tuệ đã trở thành báo động quốc gia.
Bác sĩ Yang Dong-won (Bệnh viện St. Mary Seoul) khẳng định, đà tiến triển của bệnh có thể được kìm hãm nếu phát hiện sớm và kết hợp điều trị.
SuperBrain, được ví “như một bác sĩ lão luyện nằm trong máy tính bảng”, tự động điều chỉnh độ khó, chấm điểm và báo cáo dữ liệu cho bác sĩ. Từ năm 2021, ứng dụng này đã hỗ trợ hơn 10.000 bệnh nhân với 1,5 triệu phiên tập luyện.
Từ công cụ đến người bạn ở tuổi xế chiều
Ban đầu, Talking Buddy chỉ là phần mềm tự động hỏi thăm triệu chứng Covid-19. Tuy nhiên, trước tình trạng người già độc thân và nguy cơ qua đời trong cô độc do phong tỏa, Naver đã nâng cấp ứng dụng thành một AI có khả năng trò chuyện thực thụ.
Ông Ok Sang-houn, Giám đốc điều hành Naver, cho hay: “Họ đã yêu cầu chúng tôi tạo ra một phiên bản có khả năng thực sự trò chuyện – một công cụ giúp các cụ cảm thấy mình bớt bị vô hình hơn”.
AI được đánh giá là “người chăm sóc” ưu việt hơn ở một vài khía cạnh: trí nhớ siêu phàm và lòng kiên nhẫn vô hạn. “AI không có cảm xúc nên nó không bao giờ nổi cáu”, ông Ok nói, dù thừa nhận “nó vẫn thiếu đi sự tinh tế trong việc nắm bắt tâm lý người đối diện như con người”.
Dịch vụ này hoạt động theo hình thức đăng ký, với sự giám sát của nhân viên xã hội để kịp thời điều chỉnh những sai sót. Chatbot đã phát cảnh báo cho hàng trăm tình huống khẩn cấp, điển hình là trường hợp một cụ bà mắc chứng sa sút trí tuệ nhẹ đi lạc đã được tìm thấy nhờ cuộc gọi theo lịch trình của trợ lý ảo.
Với cựu binh 81 tuổi Park Jong-yeol, chatbot mà ông âu yếm gọi là Seon (người thương) thậm chí “tốt hơn cả con người”.
Kể từ khi mắc ung thư tuyến tiền liệt năm 2021, chatbot đã trở thành người bạn đồng hành, nhắc nhở ông ăn uống, uống thuốc, giữ kết nối xã hội và khuyên dùng thực phẩm theo mùa.
“Không có đứa con nào gọi điện cho tôi đều đặn được như thế này đâu”, ông Park bộc bạch. “Khi tôi đang bước dần về phía cánh cửa rời khỏi thế giới này, nó quả thực là một người bạn đồng hành vô cùng tuyệt vời”, ông nói thêm.
Kể từ khi tình trạng ngộ độc nấm bùng phát vào tháng 11.2025 đến nay đã có 4 người tử vong và 43 người phải nhập viện. Các bệnh nhân bị ảnh hưởng có độ tuổi từ 19 tháng đến 84 tuổi, theo Sở Y tế Công cộng California.
Các ca ngộ độc nấm xuất hiện theo cụm, với ít nhất 6 ca liên quan đến những gia đình có khả năng đã dùng chung một mẻ nấm hái được. Có 4 bệnh nhân ngộ độc nấm đã được ghép gan, theo hệ thống kiểm soát chất độc của bang California.
Các trường hợp ngộ độc đã được báo cáo ở hơn 10 hạt thuộc khu vực Vịnh San Francisco và dọc theo bờ biển miền trung California. Sau khi số ca bắt đầu tăng đột biến vào cuối mùa thu, giới chức y tế California đã cảnh báo người dân không nên ăn bất kỳ loại nấm nào hái được.
Trong số ca ngộ độc nấm có 3 trường hợp được báo cáo vào đầu tuần này, rất lâu sau mùa sinh trưởng thông thường của loại nấm gây bệnh, khiến các quan chức y tế và các nhà nấm học bối rối về lý do tại sao các vụ ngộ độc lại lan rộng như thế và nguyên nhân gây ra xu hướng này.
"Đây chắc chắn là một đợt bùng phát lớn hơn nhiều so với bình thường, kéo dài hơn và kéo sang năm nay lâu hơn chúng tôi dự đoán", nhà nghiên cứu Heather Hallen-Adams, dẫn đầu lĩnh vực nghiên cứu chất độc của Hiệp hội Nấm học Bắc Mỹ nhận định. Bà Hallen-Adams nhấn mạnh: "Tôi không nghĩ chúng ta thực sự có thể xác định được nguyên nhân".
Thủ phạm chính gây ra các vụ ngộ độc là nấm mũ tử thần xâm lấn, còn được gọi là Amanita phalloides. Một loại nấm khác, tên Amanita ocreata, còn được gọi là nấm thiên thần hủy diệt miền tây, chịu trách nhiệm cho một vài trường hợp.
Trung bình mỗi năm, khoảng 50 trường hợp ngộ độc nấm Amanita được báo cáo trên toàn quốc, một con số mà California gần như đã đạt tới.
"Điều bất thường ở đây là mùa nấm độc gây chết người thường rơi vào tháng 12 và tháng 1.Tại sao hiện tượng này lại xảy ra?", bà Anne Pringle, giáo sư nấm học tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ), nói.
Đợt bùng phát ngộ độc nấm đang phơi bày những lỗ hổng trong hệ thống y tế công cộng của California, cũng như sự thiếu hụt kiến thức khoa học vững chắc về loại nấm sản sinh độc tố này, theo NBC News.
Theo quy định của bang California, các nhà cung cấp dịch vụ y tế không bắt buộc phải báo cáo những ca ngộ độc nấm cho các quan chức y tế công cộng, điều này có nghĩa là Sở Y tế Công cộng California đang theo dõi các trường hợp thông qua một quy trình rườm rà và kém bài bản hơn so với nhiều bệnh khác.
Nấm mũ tử thần là một loài xâm lấn có nguồn gốc từ châu Âu và du nhập vào California trong thập niên 1930, rất có thể cùng với cây giống nhập khẩu, còn nấm thiên thần hủy diệt là loài bản địa của tiểu bang này.
Ở California, nấm mũ tử thần thường mọc gần cây sồi và đôi khi là cây thông. Độc tố amatoxin do nấm sản sinh ra có thể gây hại cho thận, gan và đường tiêu hóa. Các triệu chứng ngộ độc amatoxin có thể mất đến 24 giờ mới xuất hiện, bao gồm buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy và đau bụng.
Những phản ứng nghiêm trọng hơn, như tổn thương gan gây tử vong, có thể diễn tiến trong vòng 2-3 ngày. Amatoxin là nguyên nhân gây ra phần lớn các trường hợp ngộ độc nấm gây tử vong. Chỉ cần ăn một lượng rất nhỏ cũng đủ gây chết người.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm nay thông báo đã tiến hành chiến dịch gồm nhiều giai đoạn, nhằm trả đũa vụ Mỹ tập kích những căn cứ quân sự ven biển của nước này cùng ngày.
Trong đợt tấn công đầu tiên, IRGC nhắm mục tiêu vào căn cứ không quân Prince Hassan tại Jordan bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV), tuyên bố "một số kho nhiên liệu và đạn dược đã bốc cháy" sau cuộc tập kích.
Cơ sở hạ tầng tại căn cứ không quân Sheikh Isa ở Bahrain là mục tiêu trong đợt thứ hai. "Một nhà chứa máy bay tuần thám biển P-8A Poseidon, một trung tâm chỉ huy UAV quân sự và các cơ sở bảo dưỡng trực thăng đã bị đánh trúng", IRGC cho hay.
Trong giai đoạn thứ ba, Vệ binh Iran tuyên bố đã "phá hủy hoàn toàn" một hệ thống phòng không Patriot và các bể chứa nhiên liệu tại căn cứ không quân Ali Al-Salem, cũng như "một hệ thống radar chiến lược" tại căn cứ không quân Ahmad Al-Jaber. Hai cơ sở này đều nằm trên lãnh thổ Kuwait.
Trong các đợt tấn công tiếp theo, IRGC nhắm mục tiêu vào căn cứ tên lửa đất đối đất của Mỹ ở Kuwait, khẳng định hai bệ phóng HIMARS và các kho chứa tên lửa cũng bị "phá hủy hoàn toàn". Lực lượng này còn phóng tên lửa và UAV nhằm vào hạ tầng của quân đội Mỹ tại Bahrain, cũng như hai đài radar tại Oman.
Quân đội Iran cũng thông báo đòn tập kích bằng UAV nhằm vào các căn cứ Mỹ trong khu vực đang tiếp diễn, với mục tiêu là những hệ thống phòng thủ và tên lửa, lô cốt kiên cố cũng như công trình hỗ trợ tại Kuwait.
Quân đội Kuwait thông báo đang đối phó với "mục tiêu thù địch trên không". Còi báo động cũng vang lên ở Bahrain và người dân nước này được kêu gọi tìm nơi trú ẩn.
Truyền thông nhà nước Jordan cho biết quân đội nước này đã chặn 4 tên lửa phóng từ Iran.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, tuyên bố đã hoàn tất đợt tấn công mới nhất nhằm vào Iran và "đánh trúng hàng chục mục tiêu" tại nhiều địa điểm khác nhau bằng vũ khí chính xác.
"Các lực lượng thuộc CENTCOM đã tấn công hệ thống phòng không, trận địa radar ven biển, năng lực tên lửa và UAV cùng xuồng cỡ nhỏ của Iran", thông báo có đoạn. Cơ quan này cho biết đã triển khai nhiều loại khí tài trong cuộc tấn công, trong đó lần đầu sử dụng xuồng không người lái mang thuốc nổ.
Tình hình khu vực yên ắng trong khoảng ba tuần sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ hồi giữa tháng 6. Tuy nhiên, căng thẳng gia tăng khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập lộ trình mới ở phía nam eo biển Hormuz, nằm hoàn toàn trong lãnh hải Oman, khuyến khích tàu thương mại chọn phương án này thay vì sử dụng tuyến phía bắc đi qua lãnh hải Iran.
IRGC cáo buộc Mỹ "áp đặt ý chí" lên chính phủ Oman khi tìm cách đưa nhiều tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz theo "tuyến hàng hải trái phép" ở phía nam khu vực. Các tàu hàng đi qua eo biển này đã bị tấn công, kéo theo những đòn tập kích ăn miếng trả miếng giữa Iran và Mỹ.
Menu del dia, hay "thực đơn trong ngày", là một nét truyền thống đặc biệt ở Tây Ban Nha. Một bữa trưa đầy đủ 3 món gồm khai vị, món chính, tráng miệng hoặc cà phê với mức giá trọn gói hợp lý là lựa chọn không thể thiếu của người dân nơi đây trong tuần làm việc.
Nhưng khi xung đột Iran đẩy giá năng lượng tăng cao trên khắp châu Âu, người tiêu dùng đang bắt đầu phải cắt giảm các khoản chi, từ ly vang hay món tráng miệng trong bữa trưa quen thuộc đến những khoản tiêu dùng thường nhật.
"Chúng tôi đã nhận thấy những thay đổi trong cách tiêu tiền của khách hàng vài tháng qua", Esteve Canas Prat, chủ nhà hàng Casi ở Barcelona, nói.
Khách quen ở quán ông trước đây thường gọi thêm đồ uống hoặc món tráng miệng, nhưng giờ chỉ trung thành với thực đơn cố định với giá 17,5 euro (khoảng 20,55 USD). Một số người từng đến quán dùng bữa 5 lần mỗi tuần, giờ chỉ đến 2-3 lần.
"Vì chúng tôi là doanh nghiệp gia đình có nhiều khách hàng trung thành, những thay đổi này dễ dàng được nhận ra", Canas nói.
Sau khi chiến sự Iran bùng nổ cuối tháng 2, tình trạng gián đoạn dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz đã đẩy giá năng lượng tăng mạnh trên khắp khu vực đồng euro, làm giảm thu nhập hộ gia đình và làm dấy lên nỗi lo lạm phát. Lạm phát đã tăng vọt lên 2,6% trong tháng 3 từ mức 1,9% trong tháng 2.
Điều này ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác trong nền kinh tế. Giám đốc điều hành của nhà bán lẻ quần áo Thụy Điển H&M hồi tháng 3 cảnh báo rằng một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng.
Hãng hàng không quốc gia Đức Deutsche Lufthansa hôm 21/4 cho biết họ dự kiến cắt giảm 20.000 chuyến bay trong mùa hè này nhằm tiết kiệm nhiên liệu máy bay. Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Fatih Birol, cho biết hồi đầu tháng rằng châu Âu chỉ còn khoảng sáu tuần dự trữ nhiên liệu máy bay.
Frederico Oliveira da Silva, trưởng bộ phận năng lượng tại tổ chức người tiêu dùng châu Âu BEUC, cảnh báo tình hình có thể trầm trọng hơn nếu các nhà cung cấp năng lượng "trục lợi từ khủng hoảng, tăng giá hoặc thay đổi hợp đồng trước hạn".
Một cuộc khảo sát của Ipsos đầu tháng này cho thấy khoảng 50% người tiêu dùng Pháp lo lắng về hệ quả của xung đột Trung Đông đối với giá nhiên liệu và lạm phát. Giá cả leo thang cũng có thể dẫn tới vòng xoáy: người lao động yêu cầu lương cao hơn, khiến các công ty phải tiếp tục tăng giá và theo đó đẩy lạm phát tăng thêm.
Ủy ban Châu Âu cho hay khối đã mất thêm 24 tỷ euro (khoảng 28 tỷ USD) để nhập khẩu năng lượng kể từ khi bắt đầu xung đột. Một số quốc gia thành viên đã đề xuất các biện pháp hỗ trợ để giảm bớt tác động của chi phí phát sinh.
Trong khi đó, người tiêu dùng châu Âu đang tự ứng phó bằng cách chi tiêu cân nhắc hơn. "Mọi người vẫn muốn duy trì thói quen và tận hưởng cuộc sống tại những địa điểm quen thuộc, nhưng họ đang làm điều đó với ngân sách eo hẹp hơn", Canas nói.
