Nhiều người từng trải qua cảm giác tê râm ran, châm chích hoặc nóng nhẹ ở bàn tay khi ngủ. Triệu chứng này thường xuất hiện khi cơ thể nghỉ ngơi, đặc biệt vào ban đêm, và có xu hướng giảm sau khi thay đổi tư thế. Chính vì tính chất thoáng qua, không gây đau nhiều, tê tay về đêm thường bị bỏ qua. Tuy nhiên, đây có thể là tín hiệu sớm cho thấy hệ thần kinh đang chịu áp lực hoặc bị tổn thương.
Cơ thể hiếm khi phát ra những tín hiệu lặp đi lặp lại mà không có nguyên nhân. Khi triệu chứng xuất hiện thường xuyên, có quy luật hoặc ngày càng rõ rệt, cần được theo dõi nghiêm túc.
Vì sao tê tay thường xuất hiện vào ban đêm?
Thời điểm ban đêm có nhiều yếu tố thuận lợi làm bộc lộ các vấn đề thần kinh tiềm ẩn. Trước hết, tư thế ngủ đóng vai trò quan trọng. Khi ngủ, cổ tay dễ bị gập hoặc đè ép trong thời gian dài, làm tăng áp lực lên các dây thần kinh đi qua vùng này. Đặc biệt, dây thần kinh giữa – chạy qua ống cổ tay – rất dễ bị chèn ép.
Bên cạnh đó, khi cơ thể nghỉ ngơi, cơ bắp giãn ra, lưu lượng máu thay đổi và các chuyển động giảm xuống. Điều này khiến các tín hiệu bất thường từ thần kinh trở nên rõ ràng hơn so với ban ngày. Ngoài ra, ban ngày với nhiều hoạt động liên tục có thể “che lấp” các triệu chứng nhẹ. Khi cơ thể tĩnh lặng vào ban đêm, cảm giác tê trở nên dễ nhận biết hơn.
Những nguyên nhân phổ biến gây tê tay
Tê tay không phải là một bệnh riêng mà là triệu chứng của nhiều tình trạng khác nhau. Nguyên nhân thường được xác định dựa vào vị trí, tần suất và mức độ biểu hiện.
Hội chứng ống cổ tay là nguyên nhân phổ biến nhất, gây tê ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa, rõ hơn vào ban đêm.
Vấn đề cột sống cổ như thoái hóa, thoát vị đĩa đệm có thể chèn ép rễ thần kinh, gây tê lan xuống tay.
Bệnh lý thần kinh ngoại biên (thường gặp ở người tiểu đường) gây tê, châm chích ở tay hoặc chân.
Ngoài ra, một số yếu tố toàn thân như thiếu vitamin B12, rối loạn tuyến giáp, lạm dụng rượu hoặc tác dụng phụ của thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thần kinh và gây triệu chứng tương tự.
Khi nào tê tay trở thành dấu hiệu đáng lo ngại?
Không phải mọi trường hợp tê tay đều nguy hiểm. Nếu chỉ xuất hiện thoáng qua do ngủ sai tư thế, triệu chứng thường tự hết khi thay đổi vị trí. Tuy nhiên, cần chú ý khi tê tay có các đặc điểm sau: Xuất hiện thường xuyên, lặp lại theo chu kỳ; Làm bạn thức giấc vào ban đêm; Tập trung ở một số ngón tay nhất định; Kéo dài lâu hơn hoặc nặng dần theo thời gian…
Đặc biệt, các dấu hiệu đi kèm sau đây cần được đánh giá sớm: Yếu tay, giảm lực nắm; Dễ làm rơi đồ vật; Cảm giác nóng rát hoặc đau; Khó thực hiện các động tác tinh như cài cúc áo…
Đây có thể là dấu hiệu cho thấy dây thần kinh đang bị chèn ép kéo dài hoặc tổn thương tiến triển.
Dây thần kinh có khả năng phục hồi, nhưng chỉ trong một giới hạn nhất định. Khi bị chèn ép hoặc tổn thương kéo dài, chức năng thần kinh sẽ suy giảm dần. Ban đầu, triệu chứng chỉ là tê nhẹ thoáng qua. Sau đó có thể chuyển sang tê kéo dài, mất cảm giác, giảm sức mạnh cơ. Nếu không được điều trị, các cơ ở bàn tay có thể bị teo do không nhận đủ tín hiệu thần kinh.
Ở giai đoạn muộn, việc điều trị trở nên khó khăn hơn và khả năng phục hồi giảm đáng kể. Vì vậy, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời là yếu tố quyết định.
Việc xử lý phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể, tuy nhiên một số biện pháp đơn giản có thể giúp cải thiện triệu chứng:
Điều chỉnh tư thế ngủ: Tránh gập cổ tay hoặc đè lên tay trong thời gian dài; giữ cổ tay ở vị trí trung lập để giảm áp lực lên dây thần kinh.
Sử dụng nẹp cổ tay: Giúp cố định cổ tay khi ngủ, đặc biệt hữu ích với người mắc hội chứng ống cổ tay.
Bổ sung dinh dưỡng hợp lý: Thiếu vitamin B12 là nguyên nhân phổ biến gây tổn thương thần kinh; cần bổ sung qua chế độ ăn hoặc theo chỉ định của bác sĩ.
Kiểm soát bệnh nền: Người mắc tiểu đường cần duy trì đường huyết ổn định để hạn chế tổn thương thần kinh.
Tập luyện, vận động nhẹ nhàng: Các bài tập giãn cơ cổ tay, vai, cổ giúp cải thiện lưu thông máu và giảm chèn ép dây thần kinh.
Khi nào cần đi khám?
Người bệnh nên đến cơ sở y tế khi: Tê tay kéo dài trên vài tuần; Triệu chứng ngày càng nặng; Xuất hiện yếu cơ hoặc giảm vận động; Tê lan rộng hoặc ảnh hưởng sinh hoạt…
Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm như đo dẫn truyền thần kinh để đánh giá mức độ tổn thương và xác định nguyên nhân chính xác.
Tê bì tay chân là vấn đề thường gặp khiến người bệnh có cảm giác đau buốt, tê nhức kéo dài gây mất ngủ và suy giảm sức khỏe, ảnh hưởng đến khả năng vận động và sinh hoạt hằng ngày. Nếu không điều trị kịp thời, tê bì tay chân có thể dẫn đến teo cơ, liệt chi, mất khả năng vận động hoặc rối loạn tiểu tiện thậm chí có thể nguy hiểm đến tính mạng.
Hòn đảo có biệt danh "nơi có mật độ dân số đông nhất thế giới". Các túp lều bám vào vách đá, tạo thành mạng lưới hẻm nhỏ vừa đủ hai người lách qua. Từng tấc đất đều được tận dụng để dựng nhà ở hoặc cơ sở kinh doanh.
Người dân tập trung tại hòn đảo này vì nguồn lợi thủy sản. Vùng nước sâu bao quanh Migingo có lượng lớn cá rô sông Nile. Việc sống tại đảo giúp ngư dân tiết kiệm nhiên liệu và tiếp cận người mua. Mỗi sáng, hơn 100 chiếc thuyền cập bến để giao hàng. Theo Islands, tại các thị trường quốc tế, phile cá rô sông Nile có giá xuất khẩu lên tới 300 USD cho khoảng 0,9 kg.
Migingo vận hành như một thành phố thu nhỏ với nhà hàng, quán bar, hiệu thuốc, thẩm mỹ viện và sòng bạc ngoài trời. Về y tế, hòn đảo có một phòng khám xử lý vết thương nhẹ hoặc xét nghiệm sốt rét, do một y tá phụ trách. Các ca bệnh nặng sẽ được chuyển vào đất liền Kenya. Tuy nhiên, điều kiện vệ sinh tại đây không đảm bảo khi người dân xả rác và nước thải xuống hồ.
Cư dân Migingo đến từ Kenya, Uganda và Tanzania, trong đó người Kenya chiếm khoảng 80%, ngôn ngữ chính là tiếng Swahili.
Daniel Obadha, thợ điện người Kenya, cho biết anh chọn Migingo vì lượng khách lớn từ vùng biên giới giúp kinh doanh thuận lợi, thu nhập cao hơn đất liền. Ngư dân Uganda Eddison Ouma kể anh bám trụ tại đây để đánh cá vì không có lựa chọn nghề nghiệp khác, mỗi năm chỉ về thăm gia đình hai lần.
Theo báo cáo của nền tảng Amusing Planet vào mùa cao điểm một đội ngư dân có thể kiếm tới 300 USD một ngày từ đánh bắt cá rô sông Nile. Những ngư dân cá nhân hoặc hộ gia đình nhỏ cũng có thể được 30-35 USD mỗi ngày, bằng thu nhập trung bình một tháng (thậm chí 2-3 tháng) của nhiều lao động tại các vùng nông thôn đất liền Kenya hay Uganda.
Lịch sử của Migingo gắn liền với những tranh chấp. Trước thập niên 1990, mỏm đá này chìm dưới nước hồ Victoria. Khi nước rút năm 1991, hai ngư dân Kenya tuyên bố quyền sở hữu, nhưng phía Uganda khẳng định công dân của họ định cư đầu tiên. Năm 2016, hai quốc gia lập ủy ban chung để xác định biên giới nhưng không đạt kết quả.
Hiện Kenya và Uganda cùng quản lý hòn đảo. Trên diện tích 2.000 m2, cảnh sát hai nước đều đóng quân. Người dân thường xuyên gặp hai lực lượng cảnh sát cùng đi tuần. Đôi khi họ chĩa súng vào nhau nhưng vào những ngày yên bình, lực lượng an ninh của hai bên và ngư dân lại cùng nhau uống bia, giải trí ở các quán bar.
Bên cạnh tranh chấp chủ quyền, ngư dân trên đảo Migingo còn phải đối phó với hải tặc cướp cá, động cơ thuyền và tình trạng đánh bắt quá mức.
Mới đây, anh Lợi (sống tại xã Phúc Hòa, tỉnh Bắc Ninh) chia sẻ những hình ảnh về một cây vải cổ thụ cao lớn, tán lá sum suê, quả sai trĩu cành, thu hút nhiều lượt tương tác.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, anh Lợi cho biết, cây vải nằm trên địa bàn thôn Thái Hà, xã Phúc Hòa. Từ khi còn nhỏ, anh cùng bạn bè trong làng đã quen thuộc với hình ảnh cây vải sừng sững giữa khu đất của một hộ dân.
Cây cao khoảng 15m, tán xoè rộng ra xung quanh. Thân xù xì, lớn đến mức phải 3-4 người trưởng thành ôm mới xuể. Mỗi mùa quả chín, những chùm vải đỏ hồng sai lúc lỉu từ gốc đến ngọn.
"Năm nay, nhờ hình ảnh được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội và các phương tiện truyền thông, nhiều du khách đã tìm đến để tham quan, chụp ảnh", anh Lợi cho hay.
Hiện nay, chủ nhân của cây vải là gia đình anh Dương Đức Chung, sinh sống tại thôn Thái Hà.
Theo anh Chung, mảnh đất nơi cây vải tọa lạc từng thuộc sở hữu của một gia đình giàu có. Ông bà anh mua lại để lập nghiệp rồi truyền cho con cháu đời sau.
Thời điểm vải chín rộ, mỗi ngày, gia đình anh đón khoảng 200-300 lượt khách tới tham quan, chụp ảnh. Trong số đó, không ít người vượt quãng đường hàng trăm ki-lô-mét từ Đồng Tháp, Lâm Đồng...
"Nhìn những chùm vải sai trĩu quả xuất hiện trên mạng xã hội, nhiều người nghĩ đó là hình ảnh được làm bằng trí tuệ nhân tạo. Họ muốn đến tận nơi để tận mắt chứng kiến và lưu lại những khoảnh khắc đáng nhớ”, anh Chung chia sẻ.
Để cây vải hơn một thế kỷ duy trì sức sống bền bỉ, hàng năm gia đình phải dành nhiều thời gian chăm sóc. Công việc tỉa cành, phun thuốc trừ sâu mất vài ngày mới hoàn thành. Chủ nhân phải leo thang lên những tán cây cao cắt bỏ cành già, tạo độ thông thoáng, giúp cây ra hoa, kết trái đều.
"Để thu hoạch quả trên các cành cao nhất, chúng tôi phải thuê máy cẩu vươn cao khoảng 15-20m mới hái được. Quả vải thơm, ngon, ngọt nên được bán hết sau khi hái", anh cho biết.
Cây vải do một cô dâu của làng đem về trồng
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Bùi Văn Phong (Trưởng thôn Thái Hà), cho biết đến thời điểm hiện tại toàn bộ số quả trên cây vải đã được thu hoạch.
Cây vải có tuổi ước tính hơn 100 năm, thuộc giống u hồng. Trải qua nhiều thế hệ, cây vẫn sinh trưởng tốt, chưa từng mất mùa. Riêng năm nay, cây cho sản lượng khoảng 8 tạ quả.
Theo lời kể của các bậc cao niên, cây vải cổ thụ này gắn với câu chuyện của bà Lý Đông - một người phụ nữ quê Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng) - về làm dâu tại thôn Thái Hà. Khi đó, bà thuê người gánh cây vải giống vượt quãng đường xa mang về trồng trên mảnh đất này.
"Trải qua hơn một thế kỷ, từ một cây giống nhỏ bé, cây vải đã vươn mình cao lớn, tán rộng sum suê, trở thành niềm tự hào của người dân địa phương”, vị trưởng thôn chia sẻ.
Những năm trước, gia chủ tự thu hoạch quả, còn thôn hỗ trợ kinh phí chăm sóc từ 2-3 triệu đồng mỗi năm để gìn giữ cây vải lâu đời.
"Năm nay, địa phương tổ chức đấu giá quyền thu hoạch và một doanh nghiệp ở Bắc Ninh đã trúng đấu giá. Vải trên cây này nổi tiếng ngọt, cùi dày nên được nhiều người ưa chuộng”, ông Phong cho biết.
Trên địa bàn thôn Thái Hà có khoảng 100 hộ trồng vải. Năm nay, do tác động của thời tiết nên sản lượng loại trái cây này của thôn giảm khoảng 60% so với năm ngoái.
Sau khi nấu nướng, nhiều người có thói quen đổ dầu mỡ thừa xuống bồn rửa, sau đó xả thêm nước nóng và nước rửa chén để làm sạch.
Chuyên gia đường ống Travis Arnesen (Mỹ) cho biết mỡ lỏng khi đi vào hệ thống ống nước ngầm gặp nhiệt độ thấp sẽ đông đặc lại. Mỡ bám vào thành ống, làm thu hẹp thiết diện và gây ra tắc nghẽn.
Việc xả nước nóng hay dùng xà phòng chỉ đẩy mỡ đi xa hơn trong hệ thống trước khi chúng nguội và đông cứng. Chuyên gia đường ống John Akhoian nói: "Dầu mỡ là một trong những chất khó làm sạch nhất khỏi hệ thống xả thải. Nếu việc này diễn ra thường xuyên, nước nóng đổ xuống liên tục có thể làm suy yếu hoặc biến dạng cấu trúc ống nhựa".
Theo Live Science, các khối mỡ tích tụ (Fatberg - kết hợp giữa mỡ và tảng băng) là nguyên nhân gây tắc nghẽn hệ thống cống ngầm tại nhiều đô thị. Tháng 9/2017, các công nhân vệ sinh tại khu vực Whitechapel, London (Anh) phát hiện một khối mỡ nặng 130 tấn, dài 250 m chặn một đường cống dưới lòng đất. Khối này hình thành từ mỡ ăn kết hợp với khăn ướt, tã lót và rác thải sinh hoạt.
Thành phố mất 9 tuần để dọn sạch đường ống bằng vòi rồng áp lực cao và xẻng. Bảo tàng London sau đó đã cắt một phần khối mỡ để trưng bày vào năm 2018 nhằm cảnh báo người dân.
Năm 2019, một khối lượng mỡ nặng 40 tấn tiếp tục được phát hiện tại Greenwich (Anh). Đến năm 2021, một khối khác dài 200 m làm tắc cống ngầm tại Canary Wharf. Theo dữ liệu, mỗi năm nước Anh tốn khoảng 100 triệu bảng để giải quyết các vụ tắc nghẽn đường ống xả thải. Tại Mỹ, mỡ thừa cũng là nguyên nhân gây tràn cống vệ sinh, tiêu tốn nhiều triệu USD ngân sách để xử lý.
Để bảo vệ đường ống gia đình, các chuyên gia khuyến cáo áp dụng các quy tắc sau:
Để nguội và vứt bỏ
Với lượng dầu nhỏ, dùng khăn giấy lau sạch chảo rồi vứt vào thùng rác trước khi rửa. Với lượng mỡ lớn, để nguyên trên chảo hoặc rót ra hộp chịu nhiệt cho đến khi đông cứng, sau đó cạo bỏ vào túi rác.
Trữ lạnh
Trút mỡ lỏng vào hộp kín, cất vào tủ lạnh. Khi hộp đầy và mỡ đông đặc, vứt toàn bộ vào thùng rác.
Tái chế
Nếu địa phương có chương trình thu gom dầu ăn đã qua sử dụng, gom vào chai và gửi đi tái chế thành nhiên liệu sinh học.
Rửa chén đúng cách
Chuyên gia Kelly Russum khuyên sau khi gạt bỏ mỡ, rửa chén bằng nước ấm với lượng xà phòng vừa đủ. Ở bước cuối, xả nước nóng trong khoảng 30 giây để cuốn trôi các vệt mỡ bám còn sót lại trên thành ống. Tuyệt đối không dùng nước sôi.
Ngoài dầu mỡ, chuyên gia khuyến cáo không đổ bơ thực vật, các loại sốt nền kem, phô mai tan chảy, nước cốt thịt hay phần bột thừa nhào với nước xuống bồn rửa vì chúng sẽ biến thành keo dính khi gặp nhiệt độ lạnh trong ống.
