Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, khác với bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần thường khó nhận diện. Đó có thể chỉ là những câu nói lặp đi lặp lại như “anh chẳng làm được gì ra hồn”, “đàn ông gì mà yếu vậy”, hay những so sánh, mỉa mai kéo dài hoặc sự lạnh nhạt.
Những lời tưởng chừng “bình thường” lúc nóng giận nhưng nếu lặp lại lâu ngày có thể gây tổn thương sâu sắc. Khi ấy người đàn ông dần mất cảm giác được tôn trọng và không còn thấy an toàn trong chính ngôi nhà của mình.
Nhiều người đàn ông vẫn đi làm và sinh hoạt bình thường, nhưng khi về nhà lại sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài, nói gì cũng bị bắt bẻ, làm gì cũng bị chê, thậm chí trong những khoảnh khắc gần gũi cũng bị mỉa mai. Lâu dần, họ trở nên ít nói, mất ngủ, ngại giao tiếp, né tránh về nhà, đồng thời giảm ham muốn, khó duy trì sự cương hoặc tránh né quan hệ.
Những biểu hiện này dễ bị hiểu lầm là “yếu sinh lý”, trong khi thực chất có thể là hệ quả của tổn thương tâm lý kéo dài.
Báo cáo của Chính phủ gửi Quốc hội về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025 cho thấy tổng số vụ bạo lực gia đình giảm, nhưng số nam giới là nạn nhân tăng. Điều này khiến nhiều người phải nhìn lại một định kiến đã tồn tại từ lâu, rằng đàn ông thường được mặc định là người mạnh hơn, chịu đựng tốt hơn, nên ít khi được nhìn như một nạn nhân.
Thực tế, không ít người đàn ông không bị đánh đập, không có xô xát, nhưng mỗi ngày phải chịu những lời chê bai, hạ thấp từ chính bạn đời. Những tổn thương này âm thầm bào mòn lòng tự trọng, kéo theo suy giảm tâm lý và cuối cùng ảnh hưởng đến cả sinh lý.
Các nghiên cứu cho thấy nam giới là nạn nhân của bạo lực tinh thần thường đối mặt với trầm cảm, stress và lòng tự trọng thấp. Khi một người liên tục bị đánh giá, bị hạ thấp giá trị, họ sẽ khó duy trì trạng thái thư giãn và tự tin – yếu tố quan trọng cho đời sống tình dục.
“Nói cách khác, khi tinh thần luôn ở trạng thái phòng thủ, sinh lý cũng khó vận hành bình thường”, bác sĩ Duy phân tích.
Một nghiên cứu trên The Journal of Sexual Medicine cho thấy nam giới bị trầm cảm có nguy cơ rối loạn cương cao hơn đáng kể, và ngược lại, người có rối loạn cương cũng dễ rơi vào trầm cảm. Trong bối cảnh bị bạo lực tinh thần, vòng xoắn này càng dễ hình thành, bởi càng bị chê bai càng tự ti, càng tự ti càng dễ gặp trục trặc, và khi trục trặc xảy ra lại càng cảm thấy thất bại.
Đó là lý do vì sao có những người đàn ông ban đầu không hề có vấn đề sinh lý rõ rệt, nhưng sau một thời gian dài sống trong môi trường nhiều xúc phạm và áp lực cảm xúc, cơ thể bắt đầu “đi xuống”. Khi ấy, nếu chỉ nhìn vào triệu chứng sinh lý mà bỏ qua bối cảnh tâm lý, rất dễ điều trị không trúng gốc.
Nhiều người đàn ông không tìm đến bác sĩ vì “yếu”, mà vì cảm thấy mệt mỏi, thu mình, không còn muốn trò chuyện hay gần gũi với bạn đời. Tình dục lúc này không còn là sự kết nối mà trở thành áp lực, thậm chí là nỗi sợ.
Theo bác sĩ Duy, khi nam giới có biểu hiện giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc né tránh gần gũi trong bối cảnh bị xúc phạm, kiểm soát kéo dài, cần được đánh giá toàn diện. Không nên quy chụp là vấn đề “bản lĩnh” hay xem nhẹ như chuyện riêng trong gia đình.
Chỉ điều trị triệu chứng sinh lý mà bỏ qua yếu tố tâm lý thường không mang lại hiệu quả bền vững. Đôi khi, điều cần can thiệp trước không phải thuốc hay hormone, mà là những tổn thương tinh thần đang âm thầm kéo cơ thể đi xuống.
Theo Tổ chức chuyên về cholesterol và bệnh tim mạch của Anh- Heart UK - phần lớn người mắc cholesterol cao không nhận ra vì tình trạng này thường không gây triệu chứng rõ rệt.
Dù cholesterol cần thiết cho hoạt động của tế bào, điều quan trọng là phải phân biệt giữa cholesterol “tốt” và “xấu”. Khi mức LDL (cholesterol xấu) tăng cao, nó có thể tích tụ trong thành động mạch, gây tắc nghẽn và làm tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ.
Cholesterol cao có thể do yếu tố di truyền, nhưng cũng thường liên quan đến lối sống như ăn uống không lành mạnh, ít vận động, hút thuốc và uống rượu.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết có thể giảm cholesterol cao bằng cách cắt giảm đồ béo, đặc biệt là chất béo bão hòa. Thay vào đó, nên sử dụng chất béo không bão hòa.
5 món nên ăn nhiều hơn
NHS khuyến nghị để giảm cholesterol xấu một cách tự nhiên, nên tập trung vào:
3 món nên kiêng hoặc hạn chế
Ngoài chế độ ăn, các chuyên gia khuyên nên nướng, hấp, áp chảo hoặc luộc thực phẩm thay vì chiên rán. NHS cũng khuyến nghị các biện pháp sau:
Tập thể dục: Đặt mục tiêu ít nhất 150 phút mỗi tuần với các hoạt động như bơi lội, đạp xe hoặc đi bộ nhanh.
Ngừng hút thuốc: Hút thuốc có thể làm tăng cholesterol và tăng nguy cơ đau tim, ung thư.
Hạn chế rượu, bia.
Kiểm tra nhãn thực phẩm để kiểm tra hàm lượng chất béo.
Cá từ lâu được xem là nguồn thực phẩm lành mạnh trong bữa ăn. Loại thực phẩm này cung cấp protein chất lượng cao, vitamin, khoáng chất và axit béo omega-3 có lợi cho tim mạch.
Theo Viện Nghiên cứu Ung thư Mỹ (AICR), việc ăn cá với lượng vừa phải có thể góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa món cá nào cũng nên ăn thường xuyên.
Với một số cách chế biến cá dưới đây, nguy cơ không nằm ở con cá, mà đến từ ký sinh trùng, cách bảo quản, chế biến hoặc các chất ô nhiễm có thể tích tụ trong quá trình xử lý.
Cá sống làm gỏi
Gỏi cá là món ăn được nhiều người ưa thích vì vị tươi, ngọt và cảm giác lạ miệng. Tuy nhiên, các món làm từ cá sống, đặc biệt là cá nước ngọt sống hoặc tái, có thể tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ký sinh trùng.
Một trong những nguy cơ được nhắc đến nhiều là sán lá gan. Khi cá bị nhiễm ký sinh trùng nhưng không được nấu chín, ấu trùng có thể đi vào cơ thể người. Theo thời gian, chúng có thể gây viêm kéo dài tại đường mật.
Các nghiên cứu tại khu vực Đông Bắc Thái Lan, nơi món koi plaa làm từ cá nước ngọt sống từng phổ biến, cho thấy nhiễm sán lá gan có liên quan đến nguy cơ ung thư đường mật. Đây là dạng ung thư nguy hiểm, thường được phát hiện muộn và có tiên lượng xấu.
Điều đáng lo là người ăn có thể nhiễm ký sinh trùng từ khi còn trẻ, nhưng bệnh lý ác tính chỉ xuất hiện sau nhiều năm hoặc vài thập kỷ. Vì vậy, để bảo vệ sức khỏe, người dân nên hạn chế ăn gỏi cá, cá tái, đặc biệt là cá nước ngọt chưa được nấu chín kỹ.
Cá ướp muối
Cá ướp muối, cá khô hoặc một số dạng cá lên men là món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình.
Tuy nhiên, nếu ăn thường xuyên, đặc biệt với các sản phẩm được chế biến thủ công, nhiều muối, không kiểm soát được quy trình bảo quản, nguy cơ sức khỏe có thể tăng lên.
Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp cá ướp muối kiểu Trung Quốc vào nhóm chất gây ung thư cho người. Nguy cơ chủ yếu liên quan đến quá trình ướp muối, phơi khô, lên men trong thời gian ngắn.
Trong quá trình này, protein trong cá có thể bị phân hủy thành các amin. Khi phản ứng với nitrit, các amin này có thể hình thành nitrosamine - nhóm hợp chất được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ ung thư.
IARC xác định cá ướp muối kiểu Trung Quốc có liên quan đến ung thư vòm họng ở người. Mối liên hệ với ung thư dạ dày hiện được ghi nhận ở mức bằng chứng hạn chế.
Điều này không có nghĩa phải loại bỏ hoàn toàn cá ướp muối khỏi bữa ăn. Tuy nhiên, người dân không nên dùng thường xuyên, cần ăn với lượng nhỏ, tránh các sản phẩm quá mặn, có mùi lạ, ẩm mốc hoặc không rõ nguồn gốc.
Cá hun khói
Cá hun khói có hương vị đậm, thơm và thường được dùng như món ăn kèm hoặc món nhắm. Tuy nhiên, quá trình hun khói có thể tạo ra một số hợp chất không có lợi cho sức khỏe nếu tiêu thụ nhiều.
Khi gỗ cháy không hoàn toàn trong quá trình hun khói, các hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs) có thể hình thành. Một số chất trong nhóm này được phân loại là chất gây ung thư ở người.
Ngoài ra, quá trình xử lý nhiệt cũng có thể tạo ra nitrosamine và amin dị vòng. Đây là những hợp chất từng được nhắc đến trong nhiều nghiên cứu liên quan đến nguy cơ ung thư khi thực phẩm được chế biến ở nhiệt độ cao hoặc qua khói trong thời gian dài.
Vì vậy, cá hun khói chỉ nên được dùng với khẩu phần nhỏ, không ăn thường xuyên. Người tiêu dùng cũng nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được sản xuất theo quy trình an toàn.
Ăn cá thế nào để an toàn?
Các chuyên gia khuyến cáo, cá vẫn là thực phẩm tốt cho sức khỏe nếu được lựa chọn và chế biến đúng cách. Thay vì ăn cá sống, cá ướp muối hoặc cá hun khói thường xuyên, người dân nên ưu tiên cá tươi, được nấu chín bằng các phương pháp lành mạnh như hấp, luộc, kho nhạt hoặc nướng ở nhiệt độ phù hợp.
Bên cạnh đó, nên đa dạng nguồn đạm trong bữa ăn, kết hợp cá với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thực phẩm quá mặn, quá cháy hoặc chế biến sẵn.
Theo ThS.BS Bùi Thị Duyên, Phó trưởng Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Quân y 175, thời điểm ăn uống quan trọng không kém chất lượng bữa ăn. Cơ thể vận hành theo nhịp sinh học, trong đó khả năng chuyển hóa năng lượng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày.
Vào buổi tối, độ nhạy insulin giảm, cơ thể xử lý glucose kém hiệu quả. Nếu ăn muộn, đặc biệt là nhiều tinh bột hoặc chất béo, phần năng lượng dư thừa dễ chuyển thành mỡ tích trữ.
Nghiên cứu trên Cell Metabolism cho thấy người ăn muộn sẽ giảm cân kém hiệu quả hơn dù cùng chế độ ăn. Nghiên cứu khác trên Obesity cũng ghi nhận việc tiêu thụ nhiều năng lượng vào buổi tối làm tăng đề kháng insulin và nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Không chỉ ảnh hưởng cân nặng, ăn tối muộn còn tác động xấu đến hệ tiêu hóa và giấc ngủ. Ăn sát giờ ngủ khiến dạ dày vẫn phải hoạt động khi cơ thể nghỉ ngơi, làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày - thực quản, đầy bụng và khó ngủ. Theo American Journal of Gastroenterology, ăn trong vòng 3 giờ trước khi ngủ làm tăng đáng kể nguy cơ trào ngược.
Về lâu dài, thói quen ăn muộn còn liên quan đến nhiều bệnh mạn tính. Báo cáo của Endocrine Society cho thấy ăn muộn có thể làm tăng đường huyết, giảm khả năng đốt mỡ, từ đó góp phần gây hội chứng chuyển hóa, đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch.
Bác sĩ khuyến cáo nên ăn trước giờ ngủ ít nhất 2-3 giờ. Tránh bữa tối quá nhiều năng lượng, đặc biệt là đồ chiên, nhiều đường. Hạn chế ăn sau 22h.
