Hồi tháng 1, tại một bệnh viện ở Hà Nội, bác sĩ phát hiện ông bị loét dạ dày, sinh thiết xác định lành tính. Không yên tâm, ông đến Bệnh viện Bạch Mai kiểm tra lại sau đó một tháng. Ổ loét không lớn hơn, nhưng sinh thiết lần này cho kết quả ngược lại: ung thư dạ dày giai đoạn một. Hội chẩn tại Bệnh viện K sau đó xác nhận chẩn đoán.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó Trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, giải thích tế bào ung thư có thể đã tồn tại từ lần sinh thiết đầu, nhưng khả năng kim sinh thiết không bấm trúng vị trí chứa tế bào ác tính, dẫn đến âm tính giả.
Vài ngày trước, bác sĩ Nam cũng tiếp nhận bệnh nhân nam 60 tuổi phát hiện ung thư đại tràng giai đoạn muộn, chỉ ba tháng sau khi tầm soát cho kết quả bình thường. Lần khám trước, ông làm siêu âm và xét nghiệm chỉ điểm ung thư tại bệnh viện tư, không có nội soi đại tràng – phương pháp duy nhất có thể phát hiện tổn thương trực tiếp.
“Trường hợp này có thể do tầm soát chưa đầy đủ hoặc thiếu tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa ung bướu, khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị”, bác sĩ Nam nói.
Một phụ nữ 50 tuổi cũng đi chụp nhũ ảnh (siêu âm tuyến vú) định kỳ vào tháng 1/2025, kết quả không có khối u. Lịch hẹn tiếp theo của bà là vào tháng 1 năm sau. Tuy nhiên, đến tháng 9/ 2025 (tức là 8 tháng sau lần khám trước), bà tự sờ thấy một khối cứng ở ngực. Khi đi khám lại, bác sĩ chẩn đoán ung thư vú.
Trong y khoa, hiện tượng bệnh nhân được chẩn đoán mắc ung thư ngay giữa hai kỳ kiểm tra định kỳ, dù kết quả lần khám trước đó hoàn toàn bình thường, được gọi là ung thư ngắt quãng (interval cancer).
Y văn thế giới phân loại nguyên nhân dẫn đến ung thư ngắt quãng thành hai nhóm chính, gồm đặc tính sinh học của khối u và giới hạn của quy trình y khoa. Về mặt sinh học, một số tế bào ung thư có tốc độ nhân đôi nhanh. Tại thời điểm tầm soát, tổn thương mới ở mức vi thể, không thể phát hiện bằng thiết bị chẩn đoán hiện hành, nhưng phát triển thành khối u chỉ vài tháng sau.
Về mặt quy trình, sai sót có thể phát sinh từ giới hạn thiết bị, điển hình như nhũ ảnh bỏ sót tổn thương ở mô vú đặc. Các yếu tố kỹ thuật cũng góp phần tạo ra sai số, như bệnh nhân làm sạch ruột chưa kỹ che khuất polyp trong nội soi đại tràng, hoặc kim sinh thiết không bấm trúng vị trí chứa tế bào ác tính dẫn đến kết quả âm tính giả.
Tỷ lệ ung thư lọt lưới này được ghi nhận qua nhiều nghiên cứu quy mô lớn. Dữ liệu từ Tổ chức Nội soi Tiêu hóa Thế giới (WEO) và tạp chí Gastroenterology cho thấy tỷ lệ ung thư đại trực tràng xuất hiện sau nội soi dao động từ 3-9% tổng số ca mắc mới.
Đối với ung thư vú, nghiên cứu công bố trên The New England Journal of Medicine (NEJM) chỉ ra phụ nữ có mô vú đặc mang rủi ro mắc ung thư ngắt quãng cao hơn đáng kể. Các khối u phát hiện trong khoảng thời gian trống này thường có kích thước lớn và độ ác tính sinh học cao hơn so với u được phát hiện qua tầm soát thông thường.
Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng sai lầm phổ biến nhất là người dân coi tầm soát như “bảo hiểm” trọn đời. Không có phương pháp nào đạt độ chính xác tuyệt đối, và thiết bị y tế cũng có giới hạn sai số. Kết quả xét nghiệm âm tính chỉ phản ánh tình trạng cơ thể tại thời điểm kiểm tra, không đảm bảo tình trạng không mắc bệnh cho đến kỳ khám sau.
“Quy tắc trong phòng chống ung thư hiện nay là cá nhân hóa phương pháp, tần suất tầm soát theo nhóm rủi ro và không phớt lờ các triệu chứng lâm sàng”, ông Tỵ nói.
Để tầm soát hiệu quả mà không hoang phí, các chuyên gia khuyến cáo cần dựa vào độ tuổi, tiền sử gia đình và lối sống. “Không phải cứ làm nhiều xét nghiệm là tốt, mà là thực hiện đúng phương pháp vào đúng thời điểm. Đừng để tấm giấy kết quả ‘lành tính’ trở thành bức màn che mắt bạn trước những nguy cơ thực sự của cơ thể”, bác sĩ Nam nhận định.
Nếu gia đình có tiền sử mắc bệnh hoặc bản thân có các yếu tố nguy cơ (hút thuốc, viêm gan B, béo phì), khoảng cách giữa các lần tầm soát cần ngắn hơn và sử dụng các phương pháp chuyên sâu hơn (như MRI thay vì chỉ siêu âm).
Người bệnh nên chủ động lắng nghe cơ thể khi có bất thường, đi khám lập tức, đừng đợi đến kỳ khám tiếp theo. Như trường hợp cụ ông 70 tuổi may mắn phát hiện ở giai đoạn sớm, bác sĩ chỉ định mổ nội soi, cắt bán phần dạ dày, không cần hóa xạ trị, tiên lượng sống tích cực.
Trao quyết định bổ nhiệm sáng 14/5, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết sau gần 8 tháng được giao quyền điều hành bệnh viện, bác sĩ Việt đã thể hiện bản lĩnh, năng lực quản lý, duy trì đoàn kết nội bộ và từng bước tháo gỡ nhiều khó khăn tồn đọng sau đại dịch Covid-19.
Bác sĩ Việt là Phó giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 3/2024 và Phó giám đốc phụ trách, quản lý, điều hành bệnh viện từ tháng 8/2025 đến nay. Ông tốt nghiệp bác sĩ đa khoa tại Đại học Y Dược TP HCM năm 1997, hoàn thành chuyên khoa 1 và chuyên ngành ngoại lồng ngực trường này, lần lượt là bác sĩ Khoa Cấp cứu, Phòng Kế hoạch tổng hợp và trưởng phòng này tới năm 2024.
Người tiền nhiệm của bác sĩ Việt là PGS.TS.BS Nguyễn Tri Thức, nay giữ nhiệm vụ Thứ trưởng Bộ Y tế.
Bệnh viện Chợ Rẫy hiện có hai phó giám đốc, gồm PGS.TS.BS Lâm Việt Trung và TS.DS Nguyễn Quốc Bình.
Theo Bộ trưởng Lan, Chợ Rẫy là bệnh viện đa khoa hạng đặc biệt trực thuộc Bộ Y tế, với lịch sử hơn 125 năm hình thành và phát triển hiện giữ vai trò trung tâm y tế hàng đầu khu vực phía Nam. Bệnh viện đóng vai trò nòng cốt trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân, đồng thời là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao kỹ thuật uy tín trên cả nước.
Giai đoạn hậu Covid-19, bệnh viện từng đối mặt tình trạng thiếu thuốc, vật tư y tế và áp lực tâm lý lớn đối với nhân viên y tế. Đến nay, nhiều khó khăn đã được tháo gỡ, hoạt động khám chữa bệnh dần ổn định và chuyển sang giai đoạn tập trung phát triển chuyên môn. Bệnh viện là nơi tiếp nhận bệnh nhân nặng, phức tạp, vượt quá khả năng điều trị của các bệnh viện tỉnh thành.
"Bệnh viện phải vươn lên mạnh mẽ hơn nữa, tiếp tục khẳng định thương hiệu về chất lượng chuyên môn, tinh thần phục vụ và điều kiện chăm sóc người bệnh", bà Lan nói.
BS.CK2 Phạm Thanh Việt cho biết nhiệm vụ giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy "là trách nhiệm rất lớn". Ở cương vị mới, ông sẽ đưa bệnh viện tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển kỹ thuật chuyên sâu, hướng đến mô hình bệnh viện thông minh và triển khai hiệu quả các cơ sở mới.
Trong đề án phát triển các trung tâm y tế chuyên sâu khu vực phía Nam, Chợ Rẫy đóng vai trò hạt nhân. Bệnh viện sẽ quản lý thêm cơ sở Bệnh viện Nội tiết Trung ương phía Nam và dự án cơ sở mới từ nguồn vốn ODA Nhật Bản tại khu vực Bình Chánh, nhằm giảm tải cho cơ sở hiện hữu ở trung tâm TP HCM.
Theo Bộ trưởng Lan, việc mở rộng mô hình "chuỗi bệnh viện" đặt ra yêu cầu lớn về nhân lực, quản trị và chuyển đổi số, đòi hỏi ban giám đốc Chợ Rẫy phải xây dựng chiến lược phát triển đồng bộ cho toàn hệ thống.
Bệnh viện Chợ Rẫy quy mô 1.800 giường, hiện có hơn 3.200 giường bệnh, gần 4.300 cán bộ nhân viên, trong đó khoảng 840 bác sĩ, 13 giáo sư và phó giáo sư cùng hàng trăm chuyên gia đầu ngành.
Mỗi ngày bệnh viện đón khoảng 6.000-8.000 lượt bệnh nhân khám ngoại trú. Hôm 6/5 ghi nhận số lượng bệnh cao nhất trong lịch sử với 9.021 lượt. Chợ Rẫy là bệnh viện tuyến cuối ở miền Nam.
Ngày 27/5, Giám đốc Sở Y tế tỉnh An Giang Trần Quang Hiền đã ký quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phần Nha khoa Tuệ Minh (trụ sở chính tại phường Hai Bà Trưng, TP Hà Nội) tổng số tiền 234 triệu đồng do có nhiều vi phạm trong quá trình hoạt động của chi nhánh tại phường Rạch Giá, tỉnh An Giang.
Trước đó, trong đợt kiểm tra vào giữa tháng 4, cơ quan chức năng ghi nhận chi nhánh nha khoa của công ty nói trên hoạt động tại phường Rạch Giá với tên biển hiệu là Nha khoa Quốc tế Tuệ Minh đã triển khai dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh khi chưa được cấp giấy phép hoạt động theo quy định.
Đồng thời, cơ sở này cũng cung cấp các dịch vụ kỹ thuật vượt quá phạm vi chuyên môn được phép và sử dụng nhân sự không có chứng chỉ hành nghề. Ngoài ra, biển hiệu của cơ sở không hiển thị đầy đủ thông tin về hình thức tổ chức và thời gian hoạt động theo quy định của pháp luật.
Đối với sai phạm cung cấp dịch vụ không phép và vượt quá phạm vi chuyên môn, mỗi hành vi vi phạm, cơ sở này bị phạt 90 triệu đồng. Riêng việc sử dụng người hành nghề không có chứng chỉ bị phạt 50 triệu đồng và lỗi về biển hiệu là 4 triệu đồng.
Tổng số tiền phạt hành chính mà cơ sở nha khoa này phải nộp là 234 triệu đồng.
Ngoài việc bị xử phạt vi phạm hành chính, cơ sở nha khoa này cũng bị đình chỉ hoạt động trong thời hạn 18 tháng đối với hành vi cung cấp dịch vụ chưa được cấp phép và bị tước giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh trong 3 tháng đối với hành vi hoạt động vượt phạm vi chuyên môn.
Riêng người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật của cơ sở cũng bị tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề trong thời gian 2 tháng.
Trong nhiều năm qua, các nhà khoa học đã ghi nhận mối liên hệ giữa thiếu ngủ với nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ khác. Tuy nhiên, cơ chế cụ thể giải thích mối liên hệ này vẫn chưa được hiểu đầy đủ.
Một nghiên cứu tổng quan mới đăng trên tạp chí Science cho thấy lời giải có thể nằm ở hệ thống "dọn dẹp" đặc biệt của não bộ, hoạt động mạnh nhất trong khi ngủ.
Theo các nhà nghiên cứu, giấc ngủ giúp điều phối hoạt động hóa học thần kinh, sự co giãn của mạch máu và dòng chảy dịch não tủy nhằm loại bỏ các chất thải có hại tích tụ trong não suốt cả ngày.
Nghiên cứu do GS Maiken Nedergaard, nhà thần kinh học tại Trung tâm Y tế Đại học Rochester (Mỹ), thực hiện cho thấy trong lúc ngủ, não bộ kích hoạt hệ bạch huyết não, một mạng lưới có chức năng thu gom và đào thải các chất thải chuyển hóa.
Ban ngày, các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, serotonin, acetylcholine và norepinephrine hoạt động độc lập để hỗ trợ suy nghĩ, học tập và hành vi. Tuy nhiên, khi con người bước vào giấc ngủ, các chất này bắt đầu hoạt động theo nhịp điệu đồng bộ nhằm thúc đẩy quá trình làm sạch não bộ.
Trong giai đoạn ngủ không REM (một giai đoạn trong giấc ngủ của bạn), đặc biệt là giấc ngủ sâu, các mạch máu nhỏ trong não co giãn nhịp nhàng, giúp dịch não tủy lưu thông hiệu quả hơn. Quá trình này góp phần loại bỏ các protein độc hại như beta-amyloid và tau, hai chất được xem là dấu ấn sinh học quan trọng của bệnh Alzheimer.
Theo GS Nedergaard, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy sự suy giảm khả năng làm sạch của hệ bạch huyết não trong lúc ngủ có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành các bệnh thoái hóa thần kinh.
Việc hiểu rõ cách giấc ngủ điều khiển hoạt động này có thể giúp các nhà khoa học hiểu sâu hơn về quá trình lão hóa não bộ và sự phát triển của chứng sa sút trí tuệ.
Các chuyên gia cho biết mối liên hệ giữa giấc ngủ và sa sút trí tuệ có thể diễn ra theo hai chiều.
TS Steven Allder, chuyên gia thần kinh tại Re Health (Anh), nhận định rằng giấc ngủ bị gián đoạn làm giảm hiệu quả đào thải các chất thải thần kinh trong não.
Theo thời gian, sự tích tụ của các protein độc hại có thể thúc đẩy viêm thần kinh, tổn thương tế bào thần kinh và làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức.
Ngược lại, những thay đổi thần kinh xảy ra ở giai đoạn sớm của bệnh Alzheimer hoặc các dạng sa sút trí tuệ khác cũng có thể làm rối loạn giấc ngủ. Điều này tạo nên một vòng luẩn quẩn, trong đó giấc ngủ kém làm giảm khả năng làm sạch não, còn não bộ bị tổn thương lại khiến chất lượng giấc ngủ ngày càng suy giảm.
Không chỉ liên quan đến sa sút trí tuệ, nhiều nghiên cứu trước đây còn cho thấy thiếu ngủ kéo dài có liên quan đến nguy cơ cao hơn của trầm cảm, bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa và suy giảm chức năng nhận thức.
Một phát hiện đáng chú ý trong nghiên cứu là sự biến thiên nhịp tim khi ngủ có thể phản ánh hiệu quả hoạt động của hệ thống làm sạch não bộ.
Biến thiên nhịp tim là những thay đổi rất nhỏ trong khoảng thời gian giữa các nhịp đập liên tiếp của tim. Theo các nhà khoa học, hiện tượng này dường như được điều khiển bởi cùng nhịp sinh học chậm đang phối hợp hoạt động làm sạch của não trong khi ngủ.
GS Nedergaard cho rằng nếu các nghiên cứu trong tương lai xác nhận mối liên hệ này, biến thiên nhịp tim có thể trở thành một công cụ đơn giản, không xâm lấn và chi phí thấp để nhận diện những người có nguy cơ cao mắc sa sút trí tuệ.
Tuy nhiên, TS Steven Allder lưu ý rằng đây mới chỉ là giả thuyết đầy hứa hẹn. Biến thiên nhịp tim còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như căng thẳng, thuốc điều trị, tình trạng thể lực và các bệnh lý tim mạch, do đó cần thêm nhiều nghiên cứu để xác nhận trước khi ứng dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng những biện pháp giúp cải thiện sức khỏe giấc ngủ cũng có thể góp phần hỗ trợ hoạt động làm sạch của não bộ.
Theo khuyến nghị của GS Nedergaard, mọi người nên duy trì giờ ngủ đều đặn mỗi ngày, ngủ đủ thời lượng cần thiết, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát căng thẳng và hạn chế tiếp xúc với ánh sáng mạnh hoặc các chất kích thích vào buổi tối.
Đặc biệt, giấc ngủ sâu được xem là giai đoạn quan trọng nhất đối với hoạt động của hệ bạch huyết não. Vì vậy, cải thiện chất lượng giấc ngủ không chỉ giúp cơ thể phục hồi năng lượng mà còn có thể là một trong những cách đơn giản nhất để bảo vệ sức khỏe não bộ trong dài hạn.
