Hồi tháng 1, tại một bệnh viện ở Hà Nội, bác sĩ phát hiện ông bị loét dạ dày, sinh thiết xác định lành tính. Không yên tâm, ông đến Bệnh viện Bạch Mai kiểm tra lại sau đó một tháng. Ổ loét không lớn hơn, nhưng sinh thiết lần này cho kết quả ngược lại: ung thư dạ dày giai đoạn một. Hội chẩn tại Bệnh viện K sau đó xác nhận chẩn đoán.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó Trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, giải thích tế bào ung thư có thể đã tồn tại từ lần sinh thiết đầu, nhưng khả năng kim sinh thiết không bấm trúng vị trí chứa tế bào ác tính, dẫn đến âm tính giả.
Vài ngày trước, bác sĩ Nam cũng tiếp nhận bệnh nhân nam 60 tuổi phát hiện ung thư đại tràng giai đoạn muộn, chỉ ba tháng sau khi tầm soát cho kết quả bình thường. Lần khám trước, ông làm siêu âm và xét nghiệm chỉ điểm ung thư tại bệnh viện tư, không có nội soi đại tràng – phương pháp duy nhất có thể phát hiện tổn thương trực tiếp.
“Trường hợp này có thể do tầm soát chưa đầy đủ hoặc thiếu tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa ung bướu, khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị”, bác sĩ Nam nói.
Một phụ nữ 50 tuổi cũng đi chụp nhũ ảnh (siêu âm tuyến vú) định kỳ vào tháng 1/2025, kết quả không có khối u. Lịch hẹn tiếp theo của bà là vào tháng 1 năm sau. Tuy nhiên, đến tháng 9/ 2025 (tức là 8 tháng sau lần khám trước), bà tự sờ thấy một khối cứng ở ngực. Khi đi khám lại, bác sĩ chẩn đoán ung thư vú.
Trong y khoa, hiện tượng bệnh nhân được chẩn đoán mắc ung thư ngay giữa hai kỳ kiểm tra định kỳ, dù kết quả lần khám trước đó hoàn toàn bình thường, được gọi là ung thư ngắt quãng (interval cancer).
Y văn thế giới phân loại nguyên nhân dẫn đến ung thư ngắt quãng thành hai nhóm chính, gồm đặc tính sinh học của khối u và giới hạn của quy trình y khoa. Về mặt sinh học, một số tế bào ung thư có tốc độ nhân đôi nhanh. Tại thời điểm tầm soát, tổn thương mới ở mức vi thể, không thể phát hiện bằng thiết bị chẩn đoán hiện hành, nhưng phát triển thành khối u chỉ vài tháng sau.
Về mặt quy trình, sai sót có thể phát sinh từ giới hạn thiết bị, điển hình như nhũ ảnh bỏ sót tổn thương ở mô vú đặc. Các yếu tố kỹ thuật cũng góp phần tạo ra sai số, như bệnh nhân làm sạch ruột chưa kỹ che khuất polyp trong nội soi đại tràng, hoặc kim sinh thiết không bấm trúng vị trí chứa tế bào ác tính dẫn đến kết quả âm tính giả.
Tỷ lệ ung thư lọt lưới này được ghi nhận qua nhiều nghiên cứu quy mô lớn. Dữ liệu từ Tổ chức Nội soi Tiêu hóa Thế giới (WEO) và tạp chí Gastroenterology cho thấy tỷ lệ ung thư đại trực tràng xuất hiện sau nội soi dao động từ 3-9% tổng số ca mắc mới.
Đối với ung thư vú, nghiên cứu công bố trên The New England Journal of Medicine (NEJM) chỉ ra phụ nữ có mô vú đặc mang rủi ro mắc ung thư ngắt quãng cao hơn đáng kể. Các khối u phát hiện trong khoảng thời gian trống này thường có kích thước lớn và độ ác tính sinh học cao hơn so với u được phát hiện qua tầm soát thông thường.
Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng sai lầm phổ biến nhất là người dân coi tầm soát như “bảo hiểm” trọn đời. Không có phương pháp nào đạt độ chính xác tuyệt đối, và thiết bị y tế cũng có giới hạn sai số. Kết quả xét nghiệm âm tính chỉ phản ánh tình trạng cơ thể tại thời điểm kiểm tra, không đảm bảo tình trạng không mắc bệnh cho đến kỳ khám sau.
“Quy tắc trong phòng chống ung thư hiện nay là cá nhân hóa phương pháp, tần suất tầm soát theo nhóm rủi ro và không phớt lờ các triệu chứng lâm sàng”, ông Tỵ nói.
Để tầm soát hiệu quả mà không hoang phí, các chuyên gia khuyến cáo cần dựa vào độ tuổi, tiền sử gia đình và lối sống. “Không phải cứ làm nhiều xét nghiệm là tốt, mà là thực hiện đúng phương pháp vào đúng thời điểm. Đừng để tấm giấy kết quả ‘lành tính’ trở thành bức màn che mắt bạn trước những nguy cơ thực sự của cơ thể”, bác sĩ Nam nhận định.
Nếu gia đình có tiền sử mắc bệnh hoặc bản thân có các yếu tố nguy cơ (hút thuốc, viêm gan B, béo phì), khoảng cách giữa các lần tầm soát cần ngắn hơn và sử dụng các phương pháp chuyên sâu hơn (như MRI thay vì chỉ siêu âm).
Người bệnh nên chủ động lắng nghe cơ thể khi có bất thường, đi khám lập tức, đừng đợi đến kỳ khám tiếp theo. Như trường hợp cụ ông 70 tuổi may mắn phát hiện ở giai đoạn sớm, bác sĩ chỉ định mổ nội soi, cắt bán phần dạ dày, không cần hóa xạ trị, tiên lượng sống tích cực.
Gần 131.000 hồ sơ được cập nhật từ chương trình khám sức khỏe toàn dân
Ngày 16/6, Sở Y tế TPHCM cho biết, tính đến nay nền tảng "Sức khỏe cộng đồng" của địa phương đã cập nhật dữ liệu sức khỏe của hơn 2,3 triệu người dân. Trong đó, hơn 2,1 triệu hồ sơ là dữ liệu khám sức khỏe của học sinh năm học 2025-2026 và gần 131.000 hồ sơ là dữ liệu của người dân được khám sức khỏe từ ngày 1/1 đến nay.
Đây là những dữ liệu nền tảng đầu tiên, tạo cơ sở để quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời, hỗ trợ công tác dự phòng, phát hiện sớm bệnh tật và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe toàn dân trong tiến trình chuyển đổi số.
Sở Y tế TPHCM đang phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM đẩy nhanh việc hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử của người dân và tích hợp trên ứng dụng Công dân số. Trước mắt, toàn bộ kết quả khám sức khỏe định kỳ sẽ được cập nhật để hình thành dữ liệu sức khỏe ban đầu cho mỗi người dân.
Trong giai đoạn tiếp theo, khi kho dữ liệu của ngành y tế chính thức đi vào vận hành (dự kiến cuối năm 2026), việc kết nối và liên thông giữa hồ sơ sức khỏe điện tử với hồ sơ bệnh án điện tử tại các cơ sở khám, chữa bệnh sẽ được triển khai đồng bộ.
Việc xây dựng và liên thông dữ liệu này không chỉ giúp người dân dễ dàng theo dõi, quản lý thông tin sức khỏe bản thân trên môi trường số, mà còn tạo nền tảng để các cơ sở y tế khai thác, cập nhật và sử dụng dữ liệu một cách liên tục, phục vụ chăm sóc sức khỏe chủ động, phát hiện sớm bệnh tật, nâng cao hiệu quả điều trị, tăng cường y tế dự phòng và thúc đẩy quản trị ngành y tế dựa trên dữ liệu.
Một số địa phương chưa cập nhật đầy đủ số liệu lên phần mềm
Về tiến độ triển khai khám sức khỏe toàn dân, theo ghi nhận, một số địa phương đạt số lượng người dân được khám cao.
Nhiều nơi đã chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể, huy động lực lượng tại chỗ rà soát đối tượng, đẩy mạnh vận động người dân tham gia, đồng thời linh hoạt bố trí địa điểm tổ chức khám và phối hợp chặt chẽ với cơ sở y tế được phân công phụ trách để triển khai hiệu quả.
Cụ thể, dẫn đầu là xã An Nhơn Tây (9.419 người), xã Bà Điểm (7.653 người), phường Tân Tạo (3.548 người). Các xã Hiệp Phước, xã Thạnh An, xã Tân Nhựt, phường Tăng Nhơn Phú, xã Hưng Long và xã Bắc Tân Uyên có số lượng khám đạt 2.100-2.600 trường hợp.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Sở Y tế nhận thấy vẫn còn một số địa phương đã tổ chức khám sức khỏe nhưng chưa cập nhật đầy đủ số liệu lên phần mềm quản lý. Thực tế đối chiếu cho thấy, số lượng người dân đã được khám tại một số địa phương cao hơn số liệu đang ghi nhận trên hệ thống.
Dữ liệu cập nhật chậm không chỉ ảnh hưởng đến công tác theo dõi tiến độ thực hiện mà còn ảnh hưởng đến việc xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử của người dân. Do đó, Sở Y tế đề nghị UBND các địa phương khẩn trương rà soát, đối chiếu số liệu để tổ chức nhập đầy đủ, chính xác và kịp thời kết quả khám sức khỏe của người dân.
Các địa phương cần tiếp tục hoàn thiện danh sách đối tượng, tăng cường công tác truyền thông, vận động người dân tham gia khám sức khỏe; phối hợp chặt chẽ với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phụ trách địa bàn để đẩy nhanh tiến độ thực hiện, bảo đảm hoàn thành chỉ tiêu được giao.
TPHCM đưa Dashboard (bảng điều khiển) quản lý khám sức khỏe về phường, xã, đặc khu
Tiếp nối việc đưa vào vận hành Dashboard quản lý hoạt động khám sức khỏe toàn dân theo thời gian thực trên toàn địa bàn, ngày 15/6, Sở Y tế TPHCM tiếp tục triển khai và đưa vào hoạt động Dashboard quản lý, điều hành công tác khám sức khỏe dành cho cấp phường, xã, đặc khu.
Dashboard này được thiết kế theo hướng phân quyền và quản trị tại chỗ, giúp lãnh đạo địa phương, trạm y tế và các đơn vị liên quan theo dõi sát tiến độ khám sức khỏe của người dân trên địa bàn phụ trách.
Thông qua hệ thống, các địa phương có thể cập nhật số lượng người dân đã được khám, tỷ lệ bao phủ trên địa bàn; theo dõi kết quả khám sức khỏe, cơ cấu nhóm đối tượng tham gia, tình hình phân tầng nguy cơ sức khỏe cũng như tiến độ cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử.
Việc đưa hệ thống Dashboard đến tận cấp cơ sở không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và điều hành chương trình khám sức khỏe toàn dân mà còn tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc tổ chức, giám sát và chăm sóc sức khỏe người dân theo địa bàn dân cư, góp phần thực hiện mục tiêu quản lý sức khỏe toàn dân một cách thực chất, liên tục và bền vững.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết quan niệm cho rằng "đường tự nhiên thì tốt và an toàn cho người tiểu đường" là một hiểu lầm rất phổ biến. Về bản chất khoa học và cơ chế chuyển hóa, cả đường thốt nốt và đường phèn đều tác động trực tiếp đến lượng đường trong máu và không được xem là thực phẩm an toàn hay có thể dùng thoải mái cho người cần kiểm soát đường huyết.
Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên chỉ số đường huyết (GI) và tải lượng đường huyết của từng loại:
Đường phèn thực chất là đường mía được kết tinh lại. Quá trình làm đường phèn chỉ thay đổi trạng thái vật lý, tạo thành khối tinh thể lớn, loại bỏ tạp chất chứ không làm thay đổi cấu trúc hóa học cốt lõi. Chỉ số đường huyết của đường phèn tương đương với đường trắng tinh luyện, rơi vào khoảng 65 (mức trung bình cao).
Khi đi vào hệ tiêu hóa, enzyme trong cơ thể lập tức phân giải đường phèn thành các phân tử glucose và fructose. Lượng glucose này đi thẳng vào máu, làm tăng đường huyết nhanh chóng y hệt như khi tiêu thụ đường cát trắng.
Đường thốt nốt
Đường thốt nốt được cô đặc từ dịch nhựa cây thốt nốt. Đây là loại đường chưa qua tinh chế hoàn toàn, do đó nó giữ lại được một số khoáng chất vi lượng (kali, sắt, kẽm), inulin (một loại chất xơ) và chất chống oxy hóa.
Nhờ có chứa một ít chất xơ và cấu trúc chưa tinh chế, đường thốt nốt có chỉ số GI dao động trong khoảng 35 - 54 (tùy thuộc vào phương pháp chế biến). Đây là mức GI thấp hơn đáng kể so với đường trắng.
Mức GI thấp giúp đường thốt nốt giải phóng glucose vào máu chậm hơn, tránh hiện tượng đường huyết tăng vọt đột ngột. Tuy nhiên, thành phần chính của nó vẫn là sacarozơ (chiếm khoảng 70 - 79%). Tải lượng đường huyết của đường thốt nốt vẫn rất đáng kể; nếu tiêu thụ cùng một trọng lượng, lượng carbohydrate nạp vào cơ thể gần như tương đương với đường trắng.
Việc chuyển từ đường trắng sang đường thốt nốt có thể mang lại lợi ích nhỏ về mặt vi chất dinh dưỡng và tốc độ hấp thu đường chậm hơn, nhưng không làm thay đổi bản chất chuyển hóa cốt lõi.
"Cả đường thốt nốt và đường phèn đều là những nguồn cung cấp đường nhanh và cần được giới hạn nghiêm ngặt. Khái niệm có nguồn gốc tự nhiên không đồng nghĩa với không gây tăng đường huyết", bác sĩ Châu Thị Anh nhấn mạnh.
Bất kỳ lượng đường thốt nốt hay đường phèn nào nạp vào cũng phải được tính toán chặt chẽ vào tổng lượng carbohydrate tiêu thụ trong ngày. Việc lạm dụng vì nghĩ chúng "lành tính" sẽ dẫn đến vượt ngưỡng dung nạp carbohydrate, gây tăng đường huyết kéo dài.
Nếu thực sự cần vị ngọt trong các món ăn mà không muốn làm tăng đường huyết hay phá vỡ các chỉ số chuyển hóa, các chất tạo ngọt không sinh năng lượng mới là giải pháp tối ưu.
Ví dụ: Chiết xuất cỏ ngọt (Stevia): GI = 0; đường la hán quả: GI = 0; erythritol (Rượu đường): GI = 0... phần lớn được bài tiết qua nước tiểu mà không chuyển hóa thành năng lượng.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, lựa chọn món ăn sáng phù hợp có thể giúp “giải nhiệt từ bên trong”. Một trong những gợi ý đáng chú ý là cháo cá rau đắng - món quen thuộc của người Việt nhưng lại hội tụ nhiều yếu tố tốt cho sức khỏe trong mùa nắng nóng.
Trong thời tiết oi bức, bữa sáng nên ưu tiên các món “nhẹ, giàu nước và dễ tiêu” để giúp cơ thể thích nghi với nhiệt độ cao. Các món dạng cháo được đánh giá cao vì vừa bổ sung nước, vừa không gây áp lực lên hệ tiêu hóa, theo NDTV (Ấn Độ).
Cháo cá rau đắng là sự kết hợp giữa protein dễ hấp thu từ cá và chất xơ từ rau xanh. Đặc biệt, rau đắng có vị thanh mát, thường được xem là loại rau giúp “làm dịu cơ thể” trong những ngày nóng.
Theo Rupali Datta, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng Ấn Độ, các loại rau có vị đắng tự nhiên thường hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn và giúp cơ thể cảm thấy “nhẹ” hơn trong điều kiện nhiệt độ cao. Bà cho rằng việc kết hợp rau xanh với các món ăn mềm như cháo là lựa chọn lý tưởng cho bữa sáng mùa nắng nóng.
Bên cạnh đó, cá là nguồn protein ít chất béo, dễ tiêu hơn so với thịt đỏ. Điều này giúp cơ thể hấp thu dinh dưỡng hiệu quả mà không gây cảm giác đầy bụng hay khó chịu - vấn đề thường gặp trong thời tiết nóng.
Theo Anju Sood, chuyên gia dinh dưỡng tại Ấn Độ, trong mùa nắng nóng, cơ thể cần được bổ sung nước không chỉ qua đồ uống mà còn từ thực phẩm. Các món ăn dạng lỏng như cháo giúp bù nước, hỗ trợ cân bằng điện giải và duy trì năng lượng ổn định suốt buổi sáng.
Quan điểm này cũng được nhiều chuyên gia dinh dưỡng châu Á đồng thuận, khi cho rằng bữa sáng quá nhiều dầu mỡ hoặc khô cứng có thể khiến cơ thể “sinh nhiệt”, làm tăng cảm giác mệt mỏi và uể oải.
Để món cháo cá rau đắng thực sự trở thành “món giải nhiệt”, các chuyên gia khuyến nghị:
Ngoài ra, nên hạn chế tiêu, ớt hoặc gia vị cay vì có thể làm cơ thể sinh nhiệt nhiều hơn trong mùa nóng.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng, không cần tìm kiếm những thực phẩm đắt tiền hay cầu kỳ, nhiều món ăn truyền thống đã sẵn phù hợp với điều kiện khí hậu. Cháo cá rau đắng là ví dụ điển hình khi vừa dễ nấu, vừa đáp ứng tiêu chí “mát - nhẹ - đủ chất”.
Chỉ cần một tô cháo vào buổi sáng, bạn không chỉ bắt đầu ngày mới nhẹ nhàng hơn mà còn giúp cơ thể thích nghi tốt với nắng nóng, hạn chế mệt mỏi và duy trì sức khỏe lâu dài.
