Tổng thống Donald Trump hôm 4/5 bất ngờ thể hiện sự cứng rắn với Iran khi tuyên bố phát động chiến dịch “Dự án Tự do” nhằm hộ tống tàu hàng qua eo biển Hormuz. Ông cảnh báo Mỹ sẽ “xử lý kiên quyết” với mọi nỗ lực cản trở chiến dịch.
Hải quân Mỹ sau đó đã điều tàu chiến đi qua eo biển Hormuz, hộ tống hai tàu hàng treo cờ Mỹ rời khỏi vịnh Ba Tư an toàn, đồng thời tuyên bố bắn chìm 6 xuồng cao tốc Iran cũng như bắn hạ loạt tên lửa, máy bay không người lái (drone) nước này.
Iran đã phản ứng lại bằng cách phóng loạt tên lửa và drone vào cơ sở dầu mỏ Fujairah trọng yếu của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), gây hỏa hoạn lớn. Tehran cũng bị cáo buộc tấn công một số tàu thương mại gần eo biển Hormuz.
Hai quan chức Mỹ giấu tên nói với NBC News rằng quyết định phát động chiến dịch “Dự án Tự do” của ông Trump đã khiến các đồng minh ở vùng Vịnh bất ngờ.
Một quan chức Nhà Trắng nói rằng “các đồng minh trong khu vực đã được thông báo từ trước”, nhưng một nhà ngoại giao Trung Đông lại cho hay Mỹ đã không phối hợp với Oman về “Dự án Tự do” cho tới tận sau khi ông Trump đưa ra tuyên bố. “Mỹ đã đưa ra tuyên bố rồi sau đó mới phối hợp với chúng tôi”, nhà ngoại giao này chia sẻ.
Khi Iran phóng ba đợt tên lửa và drone vào UAE, một trong những đồng minh thân cận nhất của Mỹ tại Trung Đông, khiến nước này phải đóng cửa các trường học và loạt chuyến bay bị gián đoạn, ông Trump vẫn cho rằng đây chỉ là đợt tấn công nhỏ và không đưa ra lời chỉ trích nào với Tehran.
Dù giao tranh đã nổ ra, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hôm 5/5 cho hay theo quan điểm của Washington, thỏa thuận ngừng bắn đạt được với Iran ngày 8/4 “chắc chắn vẫn có hiệu lực”. Chỉ vài giờ sau đó, theo Bộ Quốc phòng Mỹ, Iran đã triển khai một đợt tấn công khác.
Arab Saudi đã phản ứng bằng cách thông báo với Washington rằng họ sẽ không cho phép quân đội Mỹ tiếp tục sử dụng căn cứ không quân Prince Sultan hoặc không phận nước này để hỗ trợ chiến dịch “Dự án Tự do”.
“Vấn đề là mọi thứ đang diễn ra quá nhanh trong thời gian thực”, quan chức giấu tên của Arab Saudi nói. Người này nói thêm Arab Saudi “rất ủng hộ các nỗ lực ngoại giao” của Pakistan nhằm làm trung gian cho một thỏa thuận giữa Iran và Mỹ để chấm dứt chiến tranh.
Cuộc điện đàm giữa ông Trump với Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman đã không giải quyết được bất đồng. Trước sự cứng rắn của Riyadh, Tổng thống Mỹ lại đổi ý, quyết định dừng chiến dịch “Dự án Tự do” chỉ sau một ngày phát động, dường như để khôi phục khả năng sử dụng căn cứ ở Arab Saudi cho quân đội Mỹ.
Sự chuyển hướng đột ngột này của ông Trump khiến các nhà phân tích hoài nghi về một chiến lược thống nhất của Mỹ với vấn đề Iran. “Tehran dường như sẵn sàng chấp nhận khả năng lệnh ngừng bắn bị phá vỡ bất cứ lúc nào, nhưng Mỹ thì không”, Mahdi Ghuloom, chuyên gia tại tổ chức tư vấn Quỹ Nghiên cứu Quan sát viên (ORF) Trung Đông, trụ sở ở Dubai, nhận định. “Thế nên, lệnh ngừng bắn hiện nay về cơ bản là quyết định một chiều”.
Theo bình luận viên Yaroslav Trofimov của WSJ, trước thái độ do dự bảo vệ đồng minh của Mỹ, các nước vùng Vịnh đang lo ngại Iran sẽ tin rằng việc tiếp tục leo thang hành động cứng rắn sẽ mang lại lợi ích cho họ, bởi ông Trump dường như quá quyết tâm rút khỏi cuộc chiến đến mức sẽ không quan tâm đến những cuộc tấn công mới từ Tehran nhằm vào các đồng minh với Mỹ trong khu vực.
Kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2, các lãnh đạo Iran thường xuyên nhắc lại câu nói của cựu tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak rằng “những ai lấy nước Mỹ làm áo che thân thực chất đều trần trụi”.
Các nhà ngoại giao cho biết sau khi Tehran tái khởi động những đợt tấn công bằng tên lửa và drone hồi đầu tuần, UAE cùng hàng loạt quốc gia vùng Vịnh khác có lẽ bắt đầu cảm thấy nhận định của ông Mubarak phần nào chính xác.
Dania Thafer, giám đốc tổ chức tư vấn Diễn đàn vùng Vịnh Quốc tế, cho rằng UAE, quốc gia đã hứng chịu 2.838 tên lửa và drone kể từ tháng 2, cùng các nước vùng Vịnh khác đang trở thành nạn nhân do quyết định tấn công Iran của Mỹ và Israel.
“Dưới góc nhìn của các quốc gia vùng Vịnh, có vẻ như Mỹ không ưu tiên an ninh của họ và về cơ bản đã bỏ mặc họ”, Thafer nói. “Nếu Mỹ không đáp trả, phía Iran sẽ kết luận rằng Mỹ không muốn quay lại xung đột và điều này chắc chắn sẽ làm suy yếu khả năng răn đe”.
Theo Jason Greenblatt, cựu đặc phái viên Nhà Trắng tại Trung Đông, trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ vẫn bế tắc, chưa thể khẳng định thái độ kiềm chế của Tổng thống Trump sẽ kéo dài.
“Những đợt tấn công của Iran cho thấy họ đang thăm dò giới hạn. Câu hỏi đặt ra là họ sẽ lấn tới đến mức độ nào trước khi vấp phải phản ứng từ Mỹ”, ông cho hay. “Đây là trò chơi mạo hiểm khi đối đầu một Tổng thống luôn có những kỳ vọng rõ ràng và kiên quyết thực thi chúng”.
Về lâu dài, việc Tổng thống Trump nhân nhượng trước hành động từ Iran bằng cách dừng chiến dịch “Dự án Tự do” sẽ đặt ra câu hỏi liệu các căn cứ của Mỹ trên khắp thế giới là tài sản đảm bảo an ninh hay là một gánh nặng đối với các quốc gia sở tại.
“Nếu trước đây bạn tưởng có thể dùng tiền mua đảm bảo an ninh của Mỹ thì nay bạn sẽ thấy các căn cứ của Mỹ có thể khiến bạn bị vạ lây”, Edward Stringer, cựu trung tướng không quân, nguyên giám đốc tác chiến tại Bộ Quốc phòng Anh, nói.
Đến nay, Iran dường như tự tin rằng thời gian đang ủng hộ họ khi lệnh phong tỏa eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn và càng gây sức ép với chính quyền Trump, họ sẽ càng thu được nhiều nhượng bộ.
“Chúng tôi hiểu rõ Mỹ không thể chịu đựng tình trạng như hiện nay kéo dài, trong khi chúng tôi thậm chí còn chưa bắt đầu”, Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf viết trên X.
Theo chuyên gia Ellie Geranmayeh từ Hội đồng Đối ngoại châu Âu, các lãnh đạo theo đường lối cứng rắn, trưởng thành từ Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hiện nay tin rằng lối hành xử thận trọng của thế hệ đi trước là một sai lầm. Do đó, thay vì tiếp tục chịu đựng lệnh phong tỏa đường biển của Mỹ, họ đã chọn cách leo thang căng thẳng nhưng vẫn giữ ở mức dưới ngưỡng một cuộc chiến tổng lực.
“Luật chơi đã thay đổi. Thời kỳ kiên nhẫn chiến lược đã chấm dứt và Tehran không còn nề hà việc ra đòn trước nữa”, Geranmayeh nhận định. “Đây dường như là giai đoạn thăm dò, khi họ muốn xem việc leo thang căng thẳng có thể giúp thiết lập ranh giới đỏ của riêng mình đến đâu, đồng thời vạch ra giới hạn xem ông Trump sẽ quyết liệt tới mức nào”.
UAE tất nhiên sẽ không chịu ngồi yên. Quốc gia này sở hữu lực lượng không quân hùng hậu, đủ sức đánh sâu vào nội địa Iran, và cũng từng tuyên bố bảo lưu quyền đáp trả trước bất kỳ “hành động gây hấn vô cớ nào từ phía Tehran”. Dù vậy, các nhà ngoại giao cho rằng UAE khó có khả năng đơn phương động binh nếu không được Mỹ hỗ trợ, ít nhất là trong tương lai gần.
“Mọi hành động đều được tính toán kỹ lưỡng về hiệu quả chiến lược. Phản ứng nóng nảy chỉ là cách làm theo bản năng và đó không phải phong cách của UAE”, Mohammed Baharoon, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Công B’Huth tại Dubai, nhận xét.
Iran nhắm vào UAE do nước này ngày càng thắt chặt hợp tác với Israel. Đồng thời, theo Mehran Haghirian, giám đốc nghiên cứu tại tổ chức tư vấn Bourse & Bazaar Foundation, trụ sở tại Anh, Iran cũng đang tìm cách khai thác rạn nứt giữa UAE và Arab Saudi liên quan đến các cuộc chiến tại Yemen và Sudan.
“Mối liên minh với Israel là lý do khiến UAE trở thành quốc gia duy nhất trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh bị Iran nhắm tới”, ông nói.
Theo Hamad Althunayyan, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Kuwait, mối đe dọa chiến lược từ Iran cùng nỗi hoài nghi về dự định tương lai của chính quyền Trump có thể sẽ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tạm gác lại những hiềm khích bấy lâu, ít nhất là trong tương lai gần.
“Những hành động của Iran là phép thử đối với thỏa thuận ngừng bắn, mối đoàn kết của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh và quyết tâm của Mỹ”, ông đánh giá. “Tuy nhiên, các quốc gia vùng Vịnh sẽ không chấp nhận ngồi yên trước những hành vi mà Iran đang cố tình biến thành điều bình thường”.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm nay thông báo đã tấn công và phá hủy nhà kho của công ty KGL ở Mina Abdullah, Kuwait, thêm rằng đây là nơi quân đội Mỹ đặt "trung tâm hậu cần và hỗ trợ quân sự chủ chốt trong khu vực".
Video công bố cùng ngày cho thấy máy bay không người lái (UAV) tự sát kiểu Shahed-136 lao xuống nhà kho đang bốc khói, gây ra vụ nổ lớn.
CNN sau đó phân tích hình ảnh và đối chiếu định vị địa lý, xác nhận video được quay tại khu công nghiệp gần Mina Abdullah, Kuwait. Dữ liệu vệ tinh trên Hệ thống Quản lý Tài nguyên Thông tin về Hỏa hoạn (FIRMS) của NASA cũng cho thấy đám cháy lớn xuất hiện tại khu vực.
KGL hồi năm 2018 thông báo được lục quân Mỹ trao các hợp đồng trị giá nhiều tỷ USD để bảo đảm hậu cần và vận tải cho hàng chục nghìn binh sĩ đồn trú tại Kuwait, Iraq và Jordan. Đây cũng là một trong 5 nhà thầu trong hợp đồng có hiệu lực tháng 6/2023-12/2026, cung cấp dịch vụ vận tải hạng nặng để hỗ trợ lực lượng Mỹ chuyển quân, khí tài và duy trì mạng lưới hậu cần ở Trung Đông.
Trong thông báo hôm nay, IRGC cũng tuyên bố phá hủy trung tâm liên lạc vệ tinh, radar phòng không, tổ hợp Patriot, đồn kiểm soát và bệ phóng pháo phản lực HIMARS của Mỹ tại Kuwait. Ngoài ra, Iran còn tập kích trung tâm chỉ huy, kho phụ tùng và vật tư quân sự, cơ sở cất trữ nhiên liệu của Hạm đội 5 hải quân Mỹ tại Bahrain.
Lực lượng Iran cùng ngày triển khai UAV tấn công căn cứ Muwaffaq Al-Salti ở Jordan, nhắm vào khu vực đóng quân của tiêm kích. "Đòn tập kích đã phá hủy nhà chứa chiến đấu cơ F-15, F-16 và F-35, cũng như một số UAV MQ-9 Reaper của Mỹ", IRGC cho hay.
IRGC cho biết chiến dịch nhằm trả đũa các vụ không kích của Mỹ, kêu gọi Kuwait và Jordan ngừng cho Mỹ đóng quân trên lãnh thổ. "Chúng tôi không khởi xướng cuộc chiến nào, những có ý chí vững chắc và quyết tâm sắt đá để bảo vệ độc lập, toàn vẹn lãnh thổ", thông báo có đoạn.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, chưa bình luận về thông tin.
CENTCOM trước đó cho biết đã tấn công "hàng chục mục tiêu quân sự gần eo biển Hormuz và vùng duyên hải Iran" trong vòng 7 tiếng. Trong số mục tiêu có bãi phóng tên lửa và UAV, cơ sở hải quân và hệ thống phòng thủ ven biển của Iran.
Giao tranh giữa Mỹ và Iran bùng phát trở lại sau vài tuần yên ắng. Căng thẳng trước đó leo thang khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập lộ trình mới ở phía nam eo biển Hormuz, nằm hoàn toàn trong lãnh hải Oman, khuyến khích tàu thương mại chọn phương án này thay vì sử dụng tuyến phía bắc đi qua lãnh hải Iran.
IRGC cáo buộc Mỹ "áp đặt ý chí" lên chính phủ Oman khi tìm cách đưa nhiều tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz theo "tuyến hàng hải trái phép" ở phía nam khu vực. Các tàu hàng đi qua eo biển này đã bị tấn công, kéo theo những đòn tập kích ăn miếng trả miếng giữa Iran và Mỹ.
Ngày 17-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết eo biển Hormuz đã "mở cửa hoàn toàn" cho tàu thương mại trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran (sẽ hết hạn vào ngày 22-4), nhưng các tàu sẽ phải sử dụng tuyến đường theo điều phối, đồng thời cho biết động thái này phù hợp với lệnh ngừng bắn Israel - Lebanon 10 ngày vừa đạt được.
Tổng thống Donald Trump hoan nghênh tin tức này và cảm ơn Tehran, nhưng cho biết lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran "sẽ vẫn có hiệu lực đầy đủ" cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình.
Còn Iran đe dọa sẽ có "các biện pháp cần thiết" nếu lệnh phong tỏa không được dỡ bỏ. Trước các phóng viên, ông Trump thông báo đàm phán về cuộc chiến Iran tiếp tục trong suốt cuối tuần và ông "sắp có tin tốt", đồng thời lại nói lệnh ngừng bắn có thể sẽ không được gia hạn.
Reuters 18-4 đưa tin về một sự kiện dường như xác nhận các tuyên bố đó: Một đoàn tàu chở dầu đang băng qua eo biển Hormuz - sự kiện đi qua eo biển ở quy mô lớn lần đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhắm vào Iran bảy tuần trước.
Nhóm tàu này gồm bốn tàu chở khí hóa lỏng, một số tàu chở sản phẩm từ dầu và hóa chất, đi qua vùng biển phía nam đảo Larak (Iran), cùng nhiều tàu chở dầu khác bám theo từ phía Vịnh Ba Tư, theo dữ liệu từ MarineTraffic.
"Mọi chuyện có vẻ đang diễn ra rất tốt ở Trung Đông với Iran - ông Trump nói với các phóng viên trên chiếc Không lực Một khi đang trên đường trở về Washington từ Phoenix (Arizona) - Chúng tôi sẽ đàm phán suốt cuối tuần. Tôi kỳ vọng mọi thứ sẽ tiến triển tốt đẹp... Điều chính yếu là Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Không thể để Iran có vũ khí hạt nhân, và điều đó quan trọng hơn mọi thứ khác".
Trước đó, Reuters dẫn một nguồn tin Pakistan am hiểu các nỗ lực trung gian cho biết một cuộc gặp giữa Iran và Mỹ có thể đưa ra bản ghi nhớ ban đầu, sau đó là thỏa thuận hòa bình toàn diện trong vòng 60 ngày.
Hiện vướng mắc lớn nhất có vẻ vẫn là chương trình hạt nhân của Tehran, khi Iran tỏ ra cương quyết với quyền phát triển điều mà họ gọi là "chương trình năng lượng hạt nhân dân sự". Ông Trump trong khi đó nói Mỹ sẽ loại bỏ các kho dự trữ uranium đã làm giàu của Iran.
Dễ hiểu lý do Tehran và Washington gặp nhiều trở ngại trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận, bất chấp những cố gắng từ cả hai phía. Khoảng cách về lòng tin khiến thỏa hiệp trở nên cực kỳ thách thức - điều chủ yếu là do Washington gây ra.
Trong không đầy một năm, Mỹ đã hai lần tấn công Iran ở quy mô rất lớn, thủ tiêu lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, hàng chục chỉ huy quân sự hàng đầu và khiến hơn một nghìn dân thường thiệt mạng, chưa kể tổn thất vật chất rất lớn.
Việc cả Mỹ và Iran đều có "lập trường tối đa" khi bước vào đàm phán cũng khiến mọi chuyện rất dễ rơi vào bế tắc.
Họ đã chỉ có thể ngồi lại với nhau sau khi cả hai nhận ra đối phương là không thể bị đánh bại hoàn toàn (dù ở mức bất đối xứng).
Với Mỹ, một khi mục tiêu lật đổ chế độ thần quyền coi như đã thất bại, kéo dài chiến sự trở thành sự tiêu hao vô ích cả về nguồn lực quốc gia lẫn vốn liếng chính trị của chính quyền Trump.
Với Iran, quyền làm giàu uranium gắn liền với vấn đề chủ quyền, năng lực răn đe và lòng tự hào dân tộc. Trong khi đó, eo biển Hormuz, qua cuộc chiến này, chứng tỏ là một tài sản chiến lược thiết yếu, một đòn bẩy địa chính trị mà Tehran sẽ còn có thể sử dụng trong tương lai.
Tuy nhiên, việc hai bên đang đàm phán cho thấy vẫn có một con đường phía trước, để nếu họ không thể đi chung, thì ít ra có thể tránh được đụng độ tương lai.
Con đường đó phải bắt đầu bằng duy trì lệnh ngừng bắn, do quay lại hành động thù địch là bất lợi với cả hai vào lúc này. Trên cơ sở đó, bất cứ một "thỏa thuận lớn" nào (như lời Tổng thống Trump) mới có thể khả thi.
Thay vì chỉ khăng khăng các yêu cầu của mình một cách vô ích, Tehran và Washington nên bắt đầu tiến trình ngoại giao từ những điểm chung, tuy ít ỏi, nhưng thiết yếu: một mối quan hệ ổn định, không đối đầu và cuối cùng là bình thường hóa. Mỗi bên cần từ bỏ giả định họ đang nắm lợi thế.
Dù các nhà lãnh đạo ở cả Washington và Tehran đều đưa ra những tuyên bố chiến thắng rầm rộ hai tuần qua, sự thật là cả hai đều có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho nhau nếu muốn.
Iran là một nước lớn, một nền văn minh lâu đời, và đã tỏ ra có thể chịu đựng được ngay cả khi Mỹ đã nỗ lực quyết liệt và lâu dài nhằm thay đổi chế độ ở Iran.
Hai nước chia sẻ những lợi ích quan trọng: ổn định khu vực, an ninh hàng hải, chống khủng bố và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Chỉ có điều họ hiếm khi, nếu có bao giờ, tìm hiểu các điểm chung này.
Nếu bây giờ họ vẫn không thể làm như thế, tình trạng đối đầu sẽ gây ra thiệt hại cho gần như cả thế giới, nhưng trước hết là cho chính giới lãnh đạo hai nước, với những hậu quả có thể vượt ngoài tầm kiểm soát và dự báo của bất kỳ ai.
Đài Aljazeera hôm qua (27.6) dẫn thông báo từ phía Iran cho hay Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đã tấn công các vị trí liên quan Mỹ ở khu vực. Cùng ngày, Bahrain thông báo bị Iran tấn công, nên đưa ra tuyên bố lên án Tehran.
Xung đột đã bùng phát trở lại giữa Mỹ và Iran khi cả hai bên đều đổ lỗi cho nhau. Việc IRGC tấn công phía Mỹ được Tehran lý giải là nhằm đáp trả việc Washington tối 26.6 tiến hành tập kích một số khu vực phía nam Iran, đồng thời cáo buộc đối phương vi phạm thỏa thuận trong bản ghi nhớ mà hai bên đã ký kết vừa qua. Ngược lại, Washington tuyên bố tập kích Iran vì IRGC ngày 25.6 đã tấn công một tàu hàng trên eo biển Hormuz, vi phạm thỏa thuận giữa hai bên.
Trả lời Thanh Niên hôm qua, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) phân tích: "Đối với khu vực vùng vịnh Ba Tư, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) hoạt động độc lập với chính phủ, nhất là khi "Lãnh đạo tối cao" đương nhiệm Mojtaba Khamenei chưa chính thức được phong Ayatollah (học giả tôn giáo cấp cao nhất trong Hồi giáo dòng Shiite - NV), nên chưa có đủ ảnh hưởng rộng rãi ngay cả trong giới tinh hoa của chế độ".
Theo chuyên gia Schuster, IRGC tiến hành cuộc tấn công nhằm mục đích thử thách Mỹ và chứng minh "sức mạnh" cùng "tính độc lập" của IRGC. Washington buộc phải đáp trả, vì nếu không sẽ làm suy yếu sức nặng lời đe dọa từ Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trước đó, ông Trump từng cảnh báo Iran sẽ gánh chịu hậu quả nếu có "hành vi sai trái". Nhưng chuyên gia Schuster cho rằng Mỹ đã trả đũa một cách "chừng mực" khi việc tấn công đáp trả chỉ giới hạn ở thành phần thuộc chế độ đã khơi mào cuộc tấn công trước đó.
"Tôi tin rằng sự hạn chế đó chủ yếu là để xoa dịu các chính trị gia trong nước Mỹ, những người muốn chấm dứt xung đột. Sự đáp trả của Mỹ dường như chưa nhằm cảnh báo IRGC không tiến hành các cuộc tấn công tiếp theo. Tôi dự đoán IRGC sẽ chờ vài ngày để xem liệu Mỹ có tiến hành các đợt tấn công đáp trả tiếp theo hay không, và nếu không có, họ sẽ tấn công một tàu khác ở một vị trí khác trong Vịnh Ba Tư hoặc eo biển Hormuz", cựu đại tá Schuster dự báo.
Thực tế cho thấy bạo lực bùng phát trở lại dường như chỉ nhằm thể hiện quyền kiểm soát đối với Hormuz. Sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ, hai bên đã có những tuyên bố mâu thuẫn về eo biển này. Nếu như Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định tàu thuyền qua eo biển Hormuz không bị thu phí, thì Tehran lại khẳng định quyền quyết định thuộc về Iran. IRGC ngày 25.6 còn nhấn mạnh dù các tàu đi qua lãnh hải của Iran hay Oman cũng đều cần phải phối hợp đầy đủ với chính quyền Tehran khi vượt eo biển này.
Theo bản ghi nhớ đã ký, việc mở cửa Hormuz tạm thời diễn ra trong 60 ngày để tàu thuyền qua lại, trong khi Mỹ và Iran tiếp tục đàm phán về eo biển này. Vì thế, phía Iran rất cần thể hiện quyền kiểm soát ở Hormuz - vốn mang giá trị đòn bẩy quan trọng cho Tehran trước cuộc đối đầu với Washington. IRGC chắc chắn không muốn mất đi lợi thế có được từ eo biển Hormuz.
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Trump đang đối mặt áp lực ngày càng lớn từ nội bộ Mỹ. Ngày 24.6 vừa qua, các nghị sĩ đảng Cộng hòa tại Thượng viện Mỹ đã bỏ phiếu bác bỏ một nghị quyết hạn chế quyền lực của Tổng thống Trump trong cuộc chiến tranh Iran.
Kết quả vừa nêu diễn ra sau khi Nhà Trắng gây áp lực với các thượng nghị sĩ Cộng hòa, vì Thượng viện Mỹ ngày 23.6 đã bỏ phiếu thông qua với tỷ lệ 50 - 48 thông qua nghị quyết tìm cách giới hạn quyền lực của Tổng thống Trump trong cuộc chiến Iran. Trong cuộc bỏ phiếu ngày 23.6, một số nghị sĩ Cộng hòa đã bỏ phiếu chống lại Tổng thống Trump. Dù đến ngày 24.6, ông Trump thuyết phục thành công một số nghị sĩ Cộng hòa "quay xe" kép, nhưng thực tế vẫn cho thấy vị chủ nhân Nhà Trắng đang phải đối mặt ngay từ những chính trị gia cùng đảng phái. Trước đó, hồi đầu tháng 6, một số hạ nghị sĩ Cộng hòa cũng đã cùng các nghị sĩ Dân chủ bỏ phiếu thông qua nghị quyết yêu cầu ông Trump phải dừng cuộc chiến Iran.
Khi cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ ngày càng gần, Nhà Trắng có thể gặp áp lực lớn hơn, thậm chí chỉ trích từ chính đảng Cộng hòa, đối với cuộc chiến Iran. Việc Nhà Trắng gặp bất lợi về thời gian khiến Iran có thể tận dụng để gây sức ép với Mỹ trong quá trình đàm phán. Đây chính là cơ hội để Tehran, với sự nắm quyền lực thực tế của IRGC, có thể tận dụng để chiếm ưu thế về tương lai eo biển Hormuz.
