Ngày 17-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết eo biển Hormuz đã “mở cửa hoàn toàn” cho tàu thương mại trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran (sẽ hết hạn vào ngày 22-4), nhưng các tàu sẽ phải sử dụng tuyến đường theo điều phối, đồng thời cho biết động thái này phù hợp với lệnh ngừng bắn Israel – Lebanon 10 ngày vừa đạt được.
Tổng thống Donald Trump hoan nghênh tin tức này và cảm ơn Tehran, nhưng cho biết lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran “sẽ vẫn có hiệu lực đầy đủ” cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình.
Còn Iran đe dọa sẽ có “các biện pháp cần thiết” nếu lệnh phong tỏa không được dỡ bỏ. Trước các phóng viên, ông Trump thông báo đàm phán về cuộc chiến Iran tiếp tục trong suốt cuối tuần và ông “sắp có tin tốt”, đồng thời lại nói lệnh ngừng bắn có thể sẽ không được gia hạn.
Reuters 18-4 đưa tin về một sự kiện dường như xác nhận các tuyên bố đó: Một đoàn tàu chở dầu đang băng qua eo biển Hormuz – sự kiện đi qua eo biển ở quy mô lớn lần đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhắm vào Iran bảy tuần trước.
Nhóm tàu này gồm bốn tàu chở khí hóa lỏng, một số tàu chở sản phẩm từ dầu và hóa chất, đi qua vùng biển phía nam đảo Larak (Iran), cùng nhiều tàu chở dầu khác bám theo từ phía Vịnh Ba Tư, theo dữ liệu từ MarineTraffic.
“Mọi chuyện có vẻ đang diễn ra rất tốt ở Trung Đông với Iran – ông Trump nói với các phóng viên trên chiếc Không lực Một khi đang trên đường trở về Washington từ Phoenix (Arizona) – Chúng tôi sẽ đàm phán suốt cuối tuần. Tôi kỳ vọng mọi thứ sẽ tiến triển tốt đẹp… Điều chính yếu là Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Không thể để Iran có vũ khí hạt nhân, và điều đó quan trọng hơn mọi thứ khác”.
Trước đó, Reuters dẫn một nguồn tin Pakistan am hiểu các nỗ lực trung gian cho biết một cuộc gặp giữa Iran và Mỹ có thể đưa ra bản ghi nhớ ban đầu, sau đó là thỏa thuận hòa bình toàn diện trong vòng 60 ngày.
Hiện vướng mắc lớn nhất có vẻ vẫn là chương trình hạt nhân của Tehran, khi Iran tỏ ra cương quyết với quyền phát triển điều mà họ gọi là “chương trình năng lượng hạt nhân dân sự”. Ông Trump trong khi đó nói Mỹ sẽ loại bỏ các kho dự trữ uranium đã làm giàu của Iran.
Dễ hiểu lý do Tehran và Washington gặp nhiều trở ngại trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận, bất chấp những cố gắng từ cả hai phía. Khoảng cách về lòng tin khiến thỏa hiệp trở nên cực kỳ thách thức – điều chủ yếu là do Washington gây ra.
Trong không đầy một năm, Mỹ đã hai lần tấn công Iran ở quy mô rất lớn, thủ tiêu lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, hàng chục chỉ huy quân sự hàng đầu và khiến hơn một nghìn dân thường thiệt mạng, chưa kể tổn thất vật chất rất lớn.
Việc cả Mỹ và Iran đều có “lập trường tối đa” khi bước vào đàm phán cũng khiến mọi chuyện rất dễ rơi vào bế tắc.
Họ đã chỉ có thể ngồi lại với nhau sau khi cả hai nhận ra đối phương là không thể bị đánh bại hoàn toàn (dù ở mức bất đối xứng).
Với Mỹ, một khi mục tiêu lật đổ chế độ thần quyền coi như đã thất bại, kéo dài chiến sự trở thành sự tiêu hao vô ích cả về nguồn lực quốc gia lẫn vốn liếng chính trị của chính quyền Trump.
Với Iran, quyền làm giàu uranium gắn liền với vấn đề chủ quyền, năng lực răn đe và lòng tự hào dân tộc. Trong khi đó, eo biển Hormuz, qua cuộc chiến này, chứng tỏ là một tài sản chiến lược thiết yếu, một đòn bẩy địa chính trị mà Tehran sẽ còn có thể sử dụng trong tương lai.
Tuy nhiên, việc hai bên đang đàm phán cho thấy vẫn có một con đường phía trước, để nếu họ không thể đi chung, thì ít ra có thể tránh được đụng độ tương lai.
Con đường đó phải bắt đầu bằng duy trì lệnh ngừng bắn, do quay lại hành động thù địch là bất lợi với cả hai vào lúc này. Trên cơ sở đó, bất cứ một “thỏa thuận lớn” nào (như lời Tổng thống Trump) mới có thể khả thi.
Thay vì chỉ khăng khăng các yêu cầu của mình một cách vô ích, Tehran và Washington nên bắt đầu tiến trình ngoại giao từ những điểm chung, tuy ít ỏi, nhưng thiết yếu: một mối quan hệ ổn định, không đối đầu và cuối cùng là bình thường hóa. Mỗi bên cần từ bỏ giả định họ đang nắm lợi thế.
Dù các nhà lãnh đạo ở cả Washington và Tehran đều đưa ra những tuyên bố chiến thắng rầm rộ hai tuần qua, sự thật là cả hai đều có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho nhau nếu muốn.
Iran là một nước lớn, một nền văn minh lâu đời, và đã tỏ ra có thể chịu đựng được ngay cả khi Mỹ đã nỗ lực quyết liệt và lâu dài nhằm thay đổi chế độ ở Iran.
Hai nước chia sẻ những lợi ích quan trọng: ổn định khu vực, an ninh hàng hải, chống khủng bố và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Chỉ có điều họ hiếm khi, nếu có bao giờ, tìm hiểu các điểm chung này.
Nếu bây giờ họ vẫn không thể làm như thế, tình trạng đối đầu sẽ gây ra thiệt hại cho gần như cả thế giới, nhưng trước hết là cho chính giới lãnh đạo hai nước, với những hậu quả có thể vượt ngoài tầm kiểm soát và dự báo của bất kỳ ai.
Theo Hãng tin AFP, quân đội Hàn Quốc cho biết Triều Tiên đã phóng nhiều vật thể bay, trong đó có ít nhất một tên lửa đạn đạo tầm ngắn, về phía Biển Hoàng Hải vào khoảng 13h ngày 26-5 (giờ địa phương), từ khu vực gần thành phố Chongju (tỉnh Bắc Pyongan, Triều Tiên).
Theo Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc (JCS), các vật thể bay được khoảng 80km. Seoul cho biết đang phân tích đặc tính kỹ thuật, đồng thời tăng cường giám sát và cảnh giác trước khả năng Bình Nhưỡng tiếp tục phóng thêm.
Hàn Quốc, Mỹ và Nhật Bản cũng đang duy trì "trạng thái sẵn sàng cao độ" và chia sẻ chặt chẽ thông tin tình báo.
Cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cũng kêu gọi Triều Tiên đáp lại các đề xuất hòa bình và nỗ lực giảm căng thẳng từ Seoul. Hàn Quốc cho biết vẫn theo đuổi mục tiêu phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên theo hướng tiếp cận từng bước và thực tế, phối hợp với cộng đồng quốc tế.
Đáng chú ý, đây là vụ phóng tên lửa đầu tiên được ghi nhận của Triều Tiên sau 37 ngày, đồng thời là lần thử tên lửa thứ 8 của nước này trong năm 2026.
Hồi tháng 4, Triều Tiên tuyên bố thử nghiệm nhiều tên lửa đạn đạo tầm ngắn nhằm "xác minh đặc tính và sức mạnh của đầu đạn bom chùm". Trước đó nước này cũng thông báo thử đầu đạn bom chùm mới gắn trên tên lửa đạn đạo cùng một loại vũ khí điện từ.
Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un hồi tháng 3 cũng khẳng định vị thế cường quốc hạt nhân của nước này là "không thể đảo ngược", đồng thời cho rằng việc mở rộng năng lực "răn đe hạt nhân tự vệ" là cần thiết để bảo đảm an ninh quốc gia.
Dù chịu các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc liên quan chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo từ năm 2006, Triều Tiên vẫn tăng tốc phát triển kho vũ khí dưới thời ông Kim Jong Un, vấp phải phản đối từ Hàn - Nhật - Mỹ.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm 14/4 trả lời đài truyền hình ZDF của Đức rằng đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, những người đã góp phần thúc đẩy đàm phán với Nga nhằm chấm dứt chiến sự ở Ukraine, hiện "liên tục tham gia các cuộc đối thoại với Iran".
Ông mô tả hai đặc phái viên Mỹ "thực tế", song cho rằng nếu không có áp lực mạnh mẽ hơn từ phía Mỹ, Nga sẽ mất động lực để "đàm phán nghiêm túc".
"Mỹ không có thời gian dành cho Ukraine nữa. Nếu Mỹ không gây áp lực lên Nga và chỉ tham gia vào một cuộc đối thoại mềm mỏng, Moskva sẽ không còn dè chừng nữa", ông Zelensky nói.
Các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn dắt nhằm chấm dứt xung đột ở Ukraine đã rơi vào bế tắc kể từ khi chiến sự tại Iran bùng phát ngày 28/2. Các nhà đàm phán Nga - Ukraine chưa gặp lại nhau kể từ cuộc thảo luận hồi tháng 2 tại Geneva, Thụy Sĩ.
Ông Zelensky cũng bày tỏ lo ngại về việc cung cấp vũ khí từ Mỹ cho Ukraine. "Nếu chiến sự ở Trung Đông tiếp diễn, Ukraine sẽ nhận được ít vũ khí hơn. Điều này đặc biệt nghiêm trọng, nhất là đối với các trang thiết bị phòng không", ông cho hay.
Tại cuộc họp báo khi thăm Na Uy sau đó, ông Zelensky nhấn mạnh tình hình thiếu hụt tên lửa đánh chặn PAC-3 cũng như PAC-2. Loại vũ khí này chủ yếu được mua thông qua chương trình PURL, được khởi động năm ngoái, cho phép Ukraine tiếp nhận thiết bị của Mỹ bằng nguồn tài trợ từ các nước châu Âu.
"Ngay từ đầu cuộc chiến ở Trung Đông, chúng tôi đã nhận thấy sẽ có những thách thức. Việc cung cấp vũ khí diễn ra chậm chạp", ông Zelensky nói, đồng thời thừa nhận đây là "tình thế rất khó khăn đối với chúng tôi".
Trong chuyến thăm này, ông Zelensky và Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store đã ký "tuyên bố chung về tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh". Chính phủ Na Uy cho biết hai nước mong muốn "tạo điều kiện thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn giữa các ngành công nghiệp quốc phòng Na Uy và Ukraine", đồng thời "các máy bay không người lái của Ukraine từ bây giờ sẽ được sản xuất tại Na Uy".
Trước đó cùng ngày, ông Zelensky đã dẫn đầu phái đoàn chính phủ tới Berlin, gặp Thủ tướng Đức Friedrich Merz và các bộ trưởng để thảo luận về cuộc chiến với Nga, hiện đã bước sang năm thứ năm. Hai nước cũng công bố thiết lập quan hệ đối tác chiến lược tập trung vào lĩnh vực quốc phòng.
Viết trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tuyên bố eo biển Hormuz sẽ mở cửa đối với tàu thuyền của mọi quốc gia, ngoại trừ Iran, đồng thời cho biết ông đã đạt được các thỏa thuận đầu tư “khổng lồ” với các nước Vùng Vịnh.
“Eo biển Hormuz mở cửa cho tất cả hoạt động vận tải hàng hải ngoại trừ Iran", ông tuyên bố.
"Do đó, chúng tôi sẽ áp dụng một cuộc phong tỏa toàn diện, nhưng chỉ đối với các tàu đi đến hoặc rời khỏi các cảng của Iran, hoặc chở bất kỳ loại hàng hóa nào liên quan đến Iran", ông cho biết.
Ông Trump cũng cho hay, các thỏa thuận thương mại và đầu tư với các quốc gia Vùng Vịnh sẽ thay thế mức phí 20% đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz mà ông từng đề xuất 1 ngày trước đó.
Ông viết tiếp: “Sau các cuộc trao đổi hết sức hiệu quả với lãnh đạo Trung Đông, tôi đã quyết định thay thế khoản phí 20% cho Mỹ bằng các thỏa thuận thương mại và đầu tư mà các quốc gia Vùng Vịnh sẽ thực hiện tại Mỹ. Các khoản đầu tư đó sẽ cực kỳ lớn, đồng thời cũng mang lại lợi ích to lớn cho chính họ và tương lai của họ".
"Như mọi người đều biết, chúng ta đã có lượng đầu tư bằng đồng USD vào Mỹ lớn nhất từ trước đến nay, nhưng những khoản đầu tư mới này sẽ còn làm con số đó tăng cao hơn nữa. Chúng ta sẽ chứng kiến các nhà máy, cơ sở sản xuất và thiết bị đổ vào nước Mỹ với quy mô chưa từng có, tạo thêm hàng triệu việc làm có thu nhập cao cho người lao động Mỹ", ông nói thêm.
Ông Trump khẳng định: “Nước Mỹ đang chiến thắng trở lại, chiến thắng theo cách chưa từng có", đồng thời nhấn mạnh lại mục tiêu rằng "Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân".
Iran trước đó nhiều lần khẳng định không có ý định phát triển chương trình vũ khí hạt nhân, nhưng nói rằng họ có quyền theo đuổi chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình.
Mặt khác, người phát ngôn Lục quân Iran đã cảnh báo Mỹ rằng, không một hành động khiêu khích nào của Washington có thể buộc Tehran mở lại eo biển Hormuz, sau khi Iran quyết định đóng tuyến hàng hải chiến lược này vì cho rằng Mỹ vi phạm các thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được.
Phát biểu trước một cuộc mít tinh công khai hôm 14/7, Chuẩn tướng Mohammad Akrami-Nia tuyên bố: “Như chúng tôi đã tuyên bố trước đây, eo biển Hormuz sẽ không bao giờ được mở lại thông qua chiến sự, thù địch hay các hành động khiêu khích của Mỹ".
Tháng trước, hai bên đã ký một Biên bản ghi nhớ (MoU) nhằm chấm dứt vòng xoáy đối đầu bắt nguồn từ đợt tấn công ngày 28/2. Theo thỏa thuận tạm thời này, Iran đồng ý cho phép tàu thuyền quá cảnh qua eo biển Hormuz mà không phải nộp phí trong thời hạn 60 ngày.
Để thực hiện cam kết trong MoU, Tehran đã thiết lập một tuyến hàng hải đặc biệt cho các tàu đi qua eo biển, đồng thời cảnh báo các tàu không được sử dụng những tuyến đường mà Iran coi là bất hợp pháp.
Tuy nhiên, theo phía Iran, Mỹ đã tìm cách hộ tống tàu thuyền đi qua một hành lang hàng hải mà Tehran không công nhận, khiến Iran quyết định đóng tuyến vận tải đó cho đến khi Washington chấm dứt sự can thiệp vào hoạt động hàng hải trong khu vực.
Ông Akrami-Nia khẳng định: “Cách duy nhất để mở lại eo biển Hormuz là Mỹ phải tôn trọng quyền lợi của dân tộc Iran và tuân thủ các điều khoản trong biên bản ghi nhớ chấm dứt chiến sự".
Vị tướng Iran cũng trấn an người dân: “Nhân dân Iran có thể yên tâm rằng các lực lượng vũ trang, đặc biệt là Lục quân, sẽ chiến đấu đến hơi thở cuối cùng và sẽ không nhượng bộ dù chỉ một chút đối với các quyền lợi của dân tộc Iran tại eo biển Hormuz".
