Sau nhiều tuần giao tranh ác liệt từ khi Mỹ – Israel phát động không kích nhằm vào Iran cuối tháng 2, Washington và Tehran đầu tháng 4 đồng ý ngừng bắn và bắt đầu đàm phán tìm giải pháp lâu dài. Nhưng trong lúc Iran phát tín hiệu sẵn sàng thương lượng, một lực cản đáng chú ý cũng nổi lên trong nội bộ nước này. Đó là Jebhe-ye Paydari, thế lực bảo thủ có quan điểm “siêu cứng rắn”.
Sau khi vòng đàm phán thứ nhất giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, Pakistan thất bại, nghị sĩ Mahmoud Nabavian, thành viên phe Paydari, đã công khai chỉ trích quá trình thương lượng về chương trình hạt nhân là “sai lầm chiến lược”. Ông kêu gọi loại Ngoại trưởng Abbas Araghchi khỏi nhóm đàm phán.
Hamidreza Azizi, nhà nghiên cứu tại Viện Đức về Các vấn đề Quốc tế và An ninh, trụ sở ở Berlin, cho rằng sự trỗi dậy của phe bảo thủ Paydari không chỉ phản ánh bất đồng về chính sách đối ngoại, mà còn là cuộc cạnh tranh ảnh hưởng tại Iran sau khi Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei bị hạ sát, phần nào lý giải vì sao tiến trình hòa đàm Mỹ – Iran đến nay vẫn bế tắc.
“Họ coi việc chống lại Mỹ và Israel là một cuộc chiến bất tận”, Azizi nói. “Họ tin rằng một nhà nước Hồi giáo dòng Shiite cần tiếp tục tồn tại cho đến tận thế và khá cực đoan khi nói đến hệ tư tưởng tôn giáo đó”.
Phong trào ‘siêu cách mạng’ của Iran
Jebhe-ye Paydari, tức là Mặt trận Kiên định, hình thành với quan điểm bảo vệ tuyệt đối các giá trị của Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Các thành viên của phe này thường tự xem mình là những người bảo vệ “tinh thần cách mạng” trước nguy cơ Iran bị ảnh hưởng bởi phương Tây.
Phe bảo thủ từ lâu đã đóng vai trò chi phối trong hệ thống chính trị Iran, nhưng Paydari vẫn được xem là lực lượng quyết liệt hơn cả. Paydari phản đối gần như mọi hình thức ôn hòa với Mỹ, cho rằng đàm phán không đơn thuần là ngoại giao, mà còn là sự nhượng bộ về ý thức hệ.
Một lý do khiến Paydari phản đối đối thoại với Mỹ là dựa trên chuyện từng xảy ra với Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA), thỏa thuận hạt nhân được Iran ký với nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga, Mỹ và Đức) năm 2015 sau quá trình đàm phán kéo dài.
JCPOA từng được xem là đột phá lớn giúp Iran được giảm bớt lệnh cấm vận để đổi lấy việc hạn chế chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump năm 2018 đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận và tái áp đặt các lệnh trừng phạt, động thái khiến nhiều phe phái ở Tehran cho rằng Washington là đối tác đàm phán “không đáng tin cậy”.
“Mỹ nhận ra họ không mất gì khi hạ sát các lãnh đạo, chỉ huy và người thân yêu của chúng ta”, một bài viết trên Raja News, cơ quan truyền thông Iran ủng hộ Paydari, chỉ trích nỗ lực đàm phán. “Họ hiểu rằng ngay cả khi làm vậy, vẫn có những người ở đây muốn thương lượng và bắt tay với các đại diện Mỹ”.
Theo nghị sĩ cứng rắn Nabavian, sự hiện diện của những người từng tham gia đàm phán JCPOA, trong đó có Ngoại trưởng Araghchi, vào tiến trình ngoại giao hiện nay khiến Iran “không có hy vọng đạt thỏa thuận có lợi”.
Cạnh tranh ảnh hưởng
Cũng như nhiều thế lực khác, Paydari được cho là đang tìm cách mở rộng ảnh hưởng trên chính trường Iran, khi Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei kế nhiệm đang tìm cách củng cố quyền lực. Phe này hiện có nhiều thành viên nổi bật, đã xây dựng vị thế đáng kể tại Iran trong nhiều năm qua.
Một trong những thành viên của Paydari là Saeed Jalili, cựu ứng viên tổng thống Iran từng nhận khoảng 13 triệu phiếu trong cuộc bầu cử năm 2024. Em trai ông, Vahid Jalili, là quan chức cấp cao tại Đài truyền hình quốc gia Iran IRIB.
Ngoài chính trị và truyền thông, Paydari còn có hậu thuẫn từ giới giáo sĩ bảo thủ. Lãnh tụ tinh thần trước đây của Paydari là giáo chủ Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi nổi tiếng với quan điểm cứng rắn. Người kế nhiệm là Mahdi Mirbaqiri, từng được coi là ứng viên tiềm năng cho vị trí Lãnh tụ Tối cao Iran.
Theo chuyên gia Azizi, Mirbaqiri có tư tưởng “mang màu sắc tận thế” và tin rằng đối đầu quy mô lớn với phương Tây là điều tất yếu. Những tư tưởng như vậy giúp Paydari thu hút được một bộ phận thanh niên bảo thủ Iran, đặc biệt sau nhiều tháng xung đột với Mỹ và Israel.
“Họ tìm cách xây dựng hình ảnh là hiện thân cho lý tưởng mà Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei từng đề ra, nhằm tạo ra một thế hệ cách mạng trẻ tuổi, mộ đạo và đủ khả năng tiếp nối di sản của Cộng hòa Hồi giáo”, ông Azizi nói.
Phe Paydari gần đây đang đẩy mạnh gây áp lực lên chính quyền Iran. Tại Tehran, hàng nghìn người ủng hộ phe này đã tham gia các cuộc tuần hành phản đối đàm phán với Mỹ. Các bài phát biểu tại những cuộc tụ tập thường nhấn mạnh rằng Iran chỉ có thể đạt thỏa thuận có lợi nếu tiếp tục duy trì lập trường cứng rắn.
Trên truyền thông nhà nước và mạng xã hội, nhiều người thuộc phe Paydari liên tục công kích đội ngũ đàm phán của Tehran. Họ cáo buộc các nhà đàm phán, trong đó có Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cũng như Ngoại trưởng Araghchi, là “thiếu trung thành” với Cộng hòa Hồi giáo và vượt qua “lằn ranh đỏ” mà Lãnh tụ Tối cao đề ra.
Một số nghị sĩ có quan hệ với nhóm này còn từ chối ký tuyên bố ủng hộ phái đoàn đàm phán của Iran. Các động thái đó được cho là lý do khiến Tổng thống Trump gần đây mô tả giới lãnh đạo Iran là “rạn nứt” và “hỗn loạn”.
Giới phân tích nhận định Paydari chưa đủ mạnh để chi phối toàn bộ chính sách của Tehran. Theo Mohammad Ali Shabani, biên tập viên trang Amwaj.media chuyên theo dõi tình hình Iran và Trung Đông, phe cứng rắn đang đối mặt phản ứng ngược, khi đàm phán rơi vào bế tắc và Mỹ áp lệnh phong tỏa cảng biển, khiến nền kinh tế dựa vào xuất khẩu dầu của Iran gặp nhiều khó khăn.
“Họ gây nhiều ồn ào và bị cho là tiếp tay để Israel và Mỹ khắc họa Iran như một đất nước đang rơi vào chia rẽ nội bộ sâu sắc. Nhóm cực đoan này đang vấp phải phản ứng từ mọi phía và ngày càng bị cô lập”, ông Shabani nói.
Shabani cho rằng các phe bảo thủ ở Iran không phản đối đạt thỏa thuận với Mỹ, mà chỉ muốn chính họ là bên đứng ra đạt được thỏa thuận đó nhằm gia tăng ảnh hưởng và tái cấu trúc quyền lực trong nước.
“Họ cho rằng nếu tiếp tục đối đầu, Iran có thể buộc Mỹ phải nhượng bộ và sau đó áp đặt các điều kiện của mình”, ông Shabani nói. “Không ai ở Iran phản đối một thỏa thuận. Vấn đề nằm ở chiến thuật để đạt được thỏa thuận đó và ai sẽ là người đứng ra thực hiện”.
Kế hoạch xây dựng khách sạn, căn hộ, biệt thự và bến du thuyền được cho là có liên hệ với Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump, và Ivanka Trump, con gái lãnh đạo Mỹ.
Một công ty đầu tư liên quan đến ông Kushner đã được chính quyền Albania cấp quy chế "nhà đầu tư đặc biệt". Dự án gồm hai phần: bất động sản ven biển tại vùng đầm phá Narta vốn là khu bảo tồn động vật hoang dã và một khu nghỉ dưỡng nhỏ hơn trên đảo Sazan không người ở gần đó, vốn từng là căn cứ quân sự.
Trong cuộc phỏng vấn tuần này với chương trình podcast của David Senra, Ivanka cho biết gia đình phát hiện địa điểm này một cách tình cờ. "Chúng tôi đi thuyền cùng bạn bè và dừng lại để bơi. Đó là cách chúng tôi tìm thấy nơi này. Chúng tôi bơi vào đảo, rồi cứ thế đi bộ chân trần lên đỉnh đồi và bị nơi này cuốn hút", cô kể lại.
Albania sở hữu khoảng 450 km bờ biển, phần lớn chưa được phát triển trong nhiều thập kỷ. Chính phủ Albania cho rằng dự án có thể tạo bước chuyển mình cho quốc gia Đông Âu, trong giai đoạn nước này muốn gia nhập thị trường du lịch cao cấp và thúc đẩy tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu (EU).
Tuy nhiên, dự án ở miền nam Albania đang vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ các nhóm bảo vệ môi trường và những người chỉ trích Thủ tướng Edi Rama.
Các nhóm phản đối lo ngại những đoạn bờ biển nguyên sơ của nước này sẽ rơi vào tay các nhà đầu tư quyền lực. Dự án được triển khai trong khu bảo tồn thiên nhiên, là một trong những vùng đa dạng sinh học giá trị nhất Albania. Đây là điểm dừng chân quan trọng của các loài chim di cư dọc bờ biển Adriatic.
Từ cuối tháng 5, máy xúc và nhiều thiết bị hạng nặng đã xuất hiện tại khu vực để mở đường, đào cát, dọn đất giữa rừng thông và dựng hàng rào. Phản ứng từ dư luận gia tăng sau khi xuất hiện video cho thấy một nhà hoạt động bị nhân viên an ninh tư nhân kéo lê khi biểu tình tại khu vực.
Người biểu tình tại thủ đô Tirana thời gian qua còn mang theo các mô hình chim hồng hạc bằng bìa cứng, loài chim di cư được bảo vệ trong khu vực này, để kêu gọi bảo vệ hệ sinh thái. Một nhóm môi trường địa phương cáo buộc những khu sinh quyển được bảo vệ lâu nay đang bị "phá hủy không thể đảo ngược".
Những người phản đối dự án cho rằng Albania cần rút kinh nghiệm từ trường hợp đầu tư tương tự tại Serbia. Tháng 11/2025, quốc hội Serbia thông qua đạo luật đặc biệt nhằm mở đường xây dựng tổ hợp nghỉ dưỡng hạng sang tại thủ đô Belgrade, thay thế khu phức hợp quân sự từng bị đánh bom trong chiến tranh Nam Tư. Dự án nhận vốn từ một công ty đầu tư cũng liên quan Jared Kushner.
Chỉ một tháng sau, công tố viên chống tội phạm có tổ chức Serbia truy tố 4 người, trong đó có một bộ trưởng, với cáo buộc lạm dụng chức vụ và làm giả tài liệu để hỗ trợ dự án. Ông Kushner sau đó đã rút khỏi kế hoạch đầu tư trị giá hàng triệu USD.
Chính phủ Albania cho biết phần đất dành cho dự án thuộc sở hữu tư nhân. Tuy nhiên, đã xuất hiện một số tranh cãi về tính hợp pháp của quá trình tư nhân hóa khu đất, dạng tranh chấp pháp lý phổ biến tại nước này. Cơ quan chống tham nhũng Albania xác nhận đã mở điều tra liên quan dự án nhưng chưa công bố chi tiết.
Thủ tướng Edi Rama vẫn ủng hộ dự án, cho rằng đây là bước đi phù hợp với tham vọng đưa Albania trở thành điểm đến du lịch toàn cầu.
"Albania không nên là quốc gia sợ hãi một dự án phi thường như thế này, nơi các đối tác đặc biệt cùng đầu tư 4 tỷ euro (hơn 4,6 tỷ USD)", ông nói. "Chừng nào tôi còn tại vị, khoản đầu tư này sẽ không bị cản trở".
Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc ngày 1-4, nghi phạm Li Xiong - sinh tại Trung Quốc - đã bị áp giải về nước trên một chuyến bay của Hãng China Southern, sau khi bị bắt giữ tại Campuchia.
Hình ảnh do Đài CCTV công bố cho thấy Li bị còng tay và được lực lượng chức năng hộ tống ngay khi hạ cánh.
Tân Hoa xã dẫn lời Bộ Công an Trung Quốc cho biết Li Xiong là nhân vật chủ chốt trong một tổ chức đánh bạc và lừa đảo xuyên biên giới quy mô lớn. Người này từng giữ chức Chủ tịch Huione Group, một công ty thuộc Tập đoàn Prince Group - doanh nghiệp đang bị Mỹ cáo buộc liên quan đến các hoạt động tội phạm tài chính và lừa đảo.
Đáng chú ý, Li Xiong được xác định là "thành viên cốt lõi" trong mạng lưới của Trần Chí (Chen Zhi) - nhà sáng lập Prince Group, người đã bị Mỹ truy tố và cũng bị dẫn độ từ Campuchia về Trung Quốc hồi tháng 1.
Cả hai từng được cấp quốc tịch Campuchia, song sau đó đã bị thu hồi.
Bộ Nội vụ Campuchia cho biết việc bắt giữ và trục xuất Li Xiong được thực hiện theo đề nghị của phía Trung Quốc, sau cuộc điều tra chung kéo dài nhiều tháng giữa hai nước.
Vụ dẫn độ diễn ra trong bối cảnh Campuchia ngày càng bị coi là điểm nóng của các hoạt động lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á.
Các tổ chức tội phạm bị cáo buộc đã sử dụng sòng bạc, khách sạn và các khu phức hợp kiên cố làm căn cứ để thực hiện các chiêu trò lừa đảo tinh vi, từ giả danh tình cảm đến dụ dỗ đầu tư tiền mã hóa, nhắm vào nạn nhân trên toàn cầu.
Theo Liên hợp quốc, các đường dây này có thể thu lợi hàng chục tỉ USD mỗi năm, với hàng chục nghìn người tham gia, trong đó có cả nạn nhân bị buôn người và cưỡng bức lao động.
Mỹ trước đó cũng cáo buộc Tập đoàn Prince Group là vỏ bọc cho một trong những tổ chức tội phạm xuyên quốc gia lớn nhất châu Á. Mạng lưới chống tội phạm tài chính FinCEN của Mỹ cho biết Huione Group đã rửa ít nhất 4 tỉ USD tiền giao dịch bất hợp pháp trong giai đoạn 2021 - 2025.
Chỉ một ngày trước khi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời do Pakistan làm trung gian dự kiến hết hạn vào ngày 22.4, triển vọng đối thoại giữa Mỹ và Iran vẫn phủ bóng bất định, theo Reuters.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21.4 tuyên bố Iran "sẽ phải đàm phán, nếu không sẽ gặp những vấn đề chưa từng có", đồng thời nhấn mạnh Washington không thể chấp nhận việc Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông khẳng định Mỹ "không có lựa chọn nào khác" ngoài việc gây sức ép để buộc Iran phải thay đổi.
Song, phía Iran phản ứng cứng rắn. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 21.4 tuyên bố Tehran "không chấp nhận đàm phán dưới bóng đe dọa", cáo buộc Mỹ tìm cách biến bàn đàm phán thành "bàn đầu hàng". Tổng thống Masoud Pezeshkian cũng chỉ trích cách tiếp cận "mâu thuẫn và thiếu tính xây dựng" của Mỹ, cho rằng mục tiêu thực chất là buộc Iran nhượng bộ.
Trên thực địa, Mỹ duy trì phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz và các cảng Iran, đồng thời gia tăng hiện diện quân sự, theo NBC News. Trong khi đó, Tehran cảnh báo sẵn sàng "tung ra các quân bài mới trên chiến trường" nếu bị gây áp lực. Thiếu tướng Ali Abdollahi, Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran, ngày 21.4 tuyên bố Tehran có thể đưa ra "phản ứng ngay lập tức và dứt khoát" trước mọi hành động thù địch, đồng thời khẳng định nước này vẫn nắm ưu thế, bao gồm khả năng kiểm soát Hormuz, theo Hãng tin Tasnim.
Trong bối cảnh đó, Pakistan đã tăng cường vận động ngoại giao và chuẩn bị cho vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ - Iran, dự kiến diễn ra ngày 22.4 với sự tham gia của phái đoàn Mỹ do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu. Tuy nhiên, tính đến chiều 21.4, truyền thông nhà nước Iran cho biết "không có phái đoàn nào" rời nước này đến Pakistan, theo The Guardian.
Ngay cả khi các bên ngồi lại, triển vọng đạt đột phá vẫn hạn chế. Các vấn đề cần giải quyết giữa các bên kéo dài từ chương trình hạt nhân, lệnh trừng phạt, bồi thường hậu xung đột đến vai trò của Iran tại khu vực và kiểm soát eo biển Hormuz. Mỗi vấn đề đều gắn với lợi ích cốt lõi, khiến khả năng thỏa hiệp trở nên khó khăn, theo Al Jazeera.
Giáo sư Mohamad Elmasry từ Viện Nghiên cứu sau đại học Doha nhận định quan hệ Mỹ - Iran đang ở trạng thái "rất bấp bênh". Trả lời Al Jazeera, ông cho rằng Washington từng có cơ hội giảm leo thang, nhưng việc gia tăng áp lực, đặc biệt liên quan eo biển Hormuz, đã khiến căng thẳng vượt khỏi quỹ đạo kiểm soát.
Một điểm đáng chú ý là trọng tâm đàm phán đang dịch chuyển. Nếu trước đây các cuộc thương lượng tập trung vào tên lửa và mạng lưới lực lượng quân sự thân Iran ở khu vực, thì nay các vấn đề như mức độ làm giàu uranium và vai trò của Tehran tại eo biển Hormuz ngày càng chiếm ưu thế, theo Reuters.
Sự thay đổi này khiến các quốc gia vùng Vịnh lo ngại. Là những bên chịu tác động trực tiếp từ xung đột, họ lại gần như đứng ngoài tiến trình đàm phán. Một số quan chức cảnh báo việc ưu tiên ổn định năng lượng toàn cầu có thể dẫn đến việc "ngầm chấp nhận" ảnh hưởng của Iran tại Hormuz, trong khi các rủi ro an ninh khác chưa được xử lý.
Reuters dẫn lời các nhà phân tích cho rằng vấn đề không phải là bên nào kiểm soát eo biển, mà là ai thiết lập luật chơi tại đây. Điều này phản ánh xu hướng dịch chuyển rộng hơn trong trật tự khu vực, từ các chuẩn mực quốc tế sang các thỏa thuận dựa trên sức mạnh. Các nhà phân tích của Citic Securities (Trung Quốc) nhận định "thời điểm Hormuz" có thể trở thành bước ngoặt đối với vai trò thống trị toàn cầu của Mỹ.
Trong bối cảnh giằng co Mỹ - Iran hiện nay, một kịch bản ngày càng rõ là các bên chỉ đạt được một thỏa thuận tạm thời "đủ để quản lý khủng hoảng", thay vì giải quyết tận gốc xung đột, theo CNBC dẫn lời nhà kinh tế học Cornelia Meyer là Giám đốc điều hành Meyer Resources - công ty chuyên tư vấn về năng lượng và chiến lược.
