Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 12/5 lên đường công du Trung Quốc và dự kiến hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình vào ngày 14/5. Sự kiện thu hút nhiều chú ý, bởi đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai và là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ đến Bắc Kinh từ năm 2017.
Hai lãnh đạo dự kiến trao đổi về các vấn đề như thuế quan, Đài Loan, cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo (AI) và khoáng sản chiến lược. Chiến sự Iran, vấn đề mới phát sinh từ cuối tháng 2, cũng sẽ được đưa ra thảo luận, bởi cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đều bị ảnh hưởng.
Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đều sẽ kỳ vọng cuộc gặp sẽ mang lại kết quả có lợi, bởi những nội dung mà hai lãnh đạo thảo luận có thể tác động tới quỹ đạo quan hệ Mỹ – Trung và trật tự quốc tế trong thập kỷ tới, theo cây viết Anthony Zurcher và Laura Bicker của BBC.
Chiến sự Iran
Cuộc chiến do Mỹ – Israel phát động nhằm vào Iran đã bước sang tháng thứ ba, đẩy giá năng lượng tăng cao, tạo ra hệ lụy với cả khu vực Trung Đông lẫn kinh tế thế giới. Hai bên đã ngừng bắn từ đầu tháng 4, nhưng đến nay vẫn chưa thể tìm được giải pháp hòa bình.
Trung Quốc là bên mua đáng kể dầu thô từ Iran và tận dụng nguồn cung giá rẻ này để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nên bất cứ sự gián đoạn nào cũng có thể gây tác động tiêu cực tới Bắc Kinh. Trong khi đó, chiến sự kéo dài làm dấy lên lo ngại về giá nhiên liệu tại Mỹ và nguy cơ lún sâu hơn vào một cuộc xung đột mới tại Trung Đông. Do đó, hai bên đều có động lực để tìm kiếm một giải pháp ổn định cho cuộc khủng hoảng.
Trung Quốc đã thể hiện vai trò trung gian bằng cách phối hợp với Pakistan thúc đẩy kế hoạch ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz. Chuyến thăm Bắc Kinh tuần trước của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi được xem là tín hiệu cho thấy ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc tại Trung Đông.
“Tôi nghĩ Mỹ hiểu rằng Trung Quốc sẽ phải đóng một vai trò nào đó nếu họ muốn đưa Iran trở lại bàn đàm phán”, Ali Wyne, chuyên gia về quan hệ Mỹ – Trung tại tổ chức nghiên cứu về xung đột ICG, trụ sở Bỉ, nhận định.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gần đây đã bày tỏ hy vọng Trung Quốc sẽ gây sức ép với Iran về vấn đề Hormuz. Ông Trump cũng có thể thuyết phục Trung Quốc không chặn một nghị quyết Hội đồng Bảo an lên án việc Iran tấn công tàu thuyền di chuyển qua Hormuz, sau khi Bắc Kinh đã phủ quyết một văn kiện tương tự.
Vấn đề Đài Loan
Đài Loan từ lâu đã là nguồn cơn khiến quan hệ Mỹ – Trung căng thẳng. Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một tỉnh chờ thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết. Mỹ cam kết tôn trọng nguyên tắc “Một Trung Quốc”, nhưng tiếp tục duy trì quan hệ với Đài Loan và cung cấp cho hòn đảo các loại khí tài hiện đại.
Chính quyền ông Trump thời gian qua tiếp tục phát đi những tín hiệu không nhất quán. Washington cuối năm ngoái công bố thương vụ bán vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Bắc, khiến Bắc Kinh phản ứng gay gắt. Nhưng ông Trump nhiều lần tránh cam kết rõ ràng về việc bảo vệ Đài Loan nếu xảy ra xung đột, cáo buộc Đài Bắc lấy đi ngành công nghiệp bán dẫn của Mỹ.
Trên thực địa, Trung Quốc vẫn tiếp tục gây sức ép với Đài Loan bằng các hoạt động triển khai máy bay và tàu chiến tuần tra gần như hàng ngày. Ông Rubio tuần trước nhấn mạnh Mỹ không muốn xảy ra “những sự kiện gây mất ổn định” tại khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương.
“Một khả năng là Trung Quốc và Mỹ có thể theo đuổi chiến lược ‘kiềm chế lẫn nhau’, chẳng hạn Mỹ giảm số lượng các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, đổi lại Trung Quốc giảm các cuộc tập trận quân sự nhằm vào hòn đảo”, giáo sư Zhao Minghao, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Đại học Phúc Đán, nói với AP.
Trong hầu hết năm 2025, Mỹ và Trung Quốc đã tiệm cận một cuộc chiến thuế quan mới, có thể làm rung chuyển kinh tế toàn cầu. Tổng thống Trump liên tục tăng rồi giảm thuế suất với Trung Quốc, có lúc vượt 100%. Trung Quốc đáp trả tương ứng, hạn chế xuất khẩu đất hiếm, dừng mua nông sản Mỹ, giáng đòn trực tiếp vào nông dân tại những bang từng bỏ phiếu bầu ông Trump.
Căng thẳng thương mại đã hạ nhiệt sau khi ông Trump và ông Tập gặp tại Hàn Quốc hồi tháng 10/2025, nhưng hai bên vẫn tồn tại nhiều bất đồng. Ông Trump dự kiến thúc đẩy Trung Quốc mua thêm nông sản Mỹ, trong khi Bắc Kinh muốn Washington giảm điều tra thương mại và hạn chế dùng thuế quan để gây sức ép.
“Chiến lược của Trung Quốc là thúc đẩy sự ổn định bằng cách trả đũa”, giáo sư Zhao nói. “Hai lãnh đạo lần này có thể đạt một thỏa thuận thương mại toàn diện, nhưng không đồng nghĩa thương chiến kết thúc và sẽ có các điều kiện đi kèm”.
Một nội dung khác được quan tâm là cạnh tranh công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực AI và chip bán dẫn. Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào AI, robot hình người và các ngành công nghệ cao, coi đây là động lực tăng trưởng then chốt trong tương lai.
Tuy nhiên, nhiều công nghệ cốt lõi mà Trung Quốc cần vẫn phụ thuộc vào chip từ Mỹ. Điều này khiến Washington có thêm công cụ kiềm chế đối thủ. Mỹ thời gian qua liên tục siết xuất khẩu chip sang Trung Quốc với lý do an ninh quốc gia, đồng thời cáo buộc các công ty Trung Quốc sao chép hoặc đánh cắp công nghệ AI.
Trong khi đó, Trung Quốc nắm trong tay lợi thế quan trọng là đất hiếm, kiểm soát khoảng 90% năng lực tinh chế, tách lọc và sản xuất loại nguyên liệu thiết yếu đối với điện thoại thông minh, pin xe điện và ngành quốc phòng. Điều này tạo ra khả năng mặc cả đáng kể cho Trung Quốc trong bất cứ cuộc đàm phán nào.
“Một cuộc chiến tranh lạnh về AI đang dần hình thành”, Yingyi Ma, nhà nghiên cứu về Trung Quốc của Viện Brookings, nhận định. “Nhà Trắng cáo buộc Trung Quốc đánh cắp AI của Mỹ ở ‘quy mô công nghiệp’, trong khi Bắc Kinh được cho là đã tìm cách ngăn Meta thâu tóm Manus, một startup AI do người Trung Quốc sáng lập nhưng hiện đặt trụ sở tại Singapore. Cuộc cạnh tranh sâu xa hơn không nằm ở việc bên nào sao chép mô hình của bên nào, mà là cuộc đua giành nhân tài có khả năng xây dựng thế hệ AI tiếp theo”.
Nhiều chuyên gia không kỳ vọng sẽ có đột phá lớn về các vấn đề nêu trên khi lãnh đạo Mỹ – Trung gặp mặt.
“Hai phía đều có đồng thuận rằng sự ổn định trong quan hệ là điều quan trọng”, theo ông Levin. “Nếu vượt qua câu chuyện về ổn định, vấn đề ‘tiếp theo sẽ là gì’ trong quan hệ song phương sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều. Vì thế, kết quả khả dĩ nhất từ cuộc gặp này là sẽ không có nhiều thay đổi đáng kể”.
Theo Ryan Hass, chuyên gia về Trung Quốc thuộc Viện Brookings, nếu chuyến thăm diễn ra suôn sẻ và ông Trump cảm thấy mình được tiếp đón một cách tôn trọng, quan hệ Mỹ – Trung sẽ tiếp tục trong trạng thái yên ắng nhưng đầy dè chừng.
“Ngược lại, nếu phải rời đi với cảm giác bị thiếu tôn trọng hoặc bị xem nhẹ, Tổng thống Trump có thể sẽ thay đổi lập trường”, ông Hass nói.
Theo Hãng tin AFP, Mỹ là nước chủ nhà G20 năm nay. Tổng thống Donald Trump đã cam kết sẽ tổ chức một hội nghị thượng đỉnh quy mô lớn vào tháng 12 tại bang Florida.
"Mọi thành viên G20 sẽ được mời tham dự các cuộc họp cấp bộ trưởng và hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo" - một quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump cho biết.
Tuy nhiên khi được một phóng viên hỏi trực tiếp, ông Trump dường như không biết về lời mời này. Ông nói: "Tôi không biết liệu ông Putin có đến hay không. Thành thật mà nói, tôi nghĩ ông ấy sẽ đến".
Ông Trump bày tỏ ủng hộ việc mời người đồng cấp Nga, Tổng thống Mỹ cho rằng: "Nếu ông ấy đến, điều đó có lẽ sẽ rất hữu ích".
Theo AFP, lời mời này đánh dấu sự nới lỏng đáng kể áp lực quốc tế đối với ông Putin kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022.
Ông Trump cũng chỉ trích cựu Tổng thống Barack Obama vì đã loại Nga khỏi nhóm G8 sau sự kiện Nga sáp nhập Crimea năm 2014.
"Tổng thống Putin đã rất bị xúc phạm vì điều đó - và điều đó là có lý" - ông Trump nói.
Phía Nga, Thứ trưởng Ngoại giao Alexander Pankin xác nhận Matxcơva đã nhận được lời mời "ở cấp cao nhất" tham dự hội nghị thượng đỉnh diễn ra ngày 14 đến 15-12 tại Miami.
Tuy nhiên Điện Kremlin cho biết Tổng thống Putin vẫn chưa đưa ra quyết định về việc tham dự hội nghị.
Tổng thống Putin đã không tham dự hội nghị G20 nào kể từ năm 2019, ban đầu do đại dịch COVID-19 và sau đó là do chiến sự tại Ukraine.
Năm 2023, Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã ban hành lệnh bắt giữ ông Putin liên quan đến cuộc chiến tại Ukraine, khiến nhà lãnh đạo hạn chế công du tới các quốc gia có nghĩa vụ thi hành lệnh này. Tuy nhiên Mỹ không phải là thành viên của ICC.
"Tôi nhấn mạnh rằng đề xuất của chúng tôi, mà Tổng thống Nga đã nhiều lần đề cập - về việc vận chuyển vật liệu này đến Nga theo một chuỗi các bước được các bên chấp nhận, để cuối cùng vật liệu này có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu cho các lò phản ứng của Iran - vẫn đang được xem xét, và chúng tôi không rút lại đề xuất đó”, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Sergey Ryabkov nói với các phóng viên hôm 27/5.
“Nhưng chúng tôi không áp đặt bất cứ điều gì lên bất cứ ai. Chúng tôi chỉ đơn giản coi ý tưởng của mình là khá hợp lý. Điều đó xuất phát từ kinh nghiệm mà chúng tôi đã có khi Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA) có hiệu lực," nhà ngoại giao Nga cho biết, đề cập đến thỏa thuận hạt nhân Iran.
Trả lời câu hỏi về số phận có thể xảy ra đối với uranium làm giàu cao của Iran, ông Ryabkov nhấn mạnh Nga biết rằng các cuộc thảo luận đang diễn ra, cũng như "nhiều suy đoán và ý tưởng do các bên khác nhau đưa ra”.
"Tóm lại, chúng tôi xuất phát từ giả định rằng nếu đạt được thỏa thuận đang được thảo luận, kế hoạch hành động về uranium được làm giàu cao ở Iran sẽ được xây dựng chi tiết hơn trong tương lai”, ông Ryabkov nói thêm.
Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với đài PBS rằng Washington không có kế hoạch nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran nếu Tehran từ bỏ kho uranium làm giàu của nước này.
Khi được hỏi liệu một thỏa thuận đạt được có đồng nghĩa với việc Iran sẽ từ bỏ uranium làm giàu ở cấp độ cao để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt hay không, ông nói: "Không, hoàn toàn không. Không phải để dỡ bỏ lệnh trừng phạt”.
"Họ sẽ từ bỏ uranium làm giàu cao của họ không phải để được dỡ bỏ lệnh trừng phạt", ông Trump nói thêm.
Trước đó, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga vẫn để ngỏ đề xuất chuyển giao uranium làm giàu của Iran sang Nga, và Moscow vẫn coi đây là một lựa chọn khả thi để giảm leo thang căng thẳng.
Theo Tổng thống Putin, Moscow sẵn sàng lưu trữ uranium làm giàu của Iran, tương tự thỏa thuận năm 2015 - một mô hình ban đầu được tất cả các bên chấp nhận trước khi Mỹ thay đổi lập trường.
Theo Tổng thống Putin, Mỹ, Iran và Israel ban đầu đã đồng ý với ý tưởng này. Tuy nhiên, cả Washington và Tehran sau đó đều đưa ra lập trường cứng rắn hơn. Mỹ yêu cầu uranium của Iran chỉ được đưa đến lãnh thổ nước này, trong khi Tehran đề xuất thành lập một liên danh Nga - Iran trên lãnh thổ của mình để pha loãng uranium. Cuối cùng, tình hình đã rơi vào bế tắc.
Một trong những điều kiện mà Mỹ đưa ra nhằm chấm dứt cuộc xung đột với Iran là Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát đối với uranium làm giàu cao. Washington lo ngại Tehran có thể sử dụng số uranium làm giàu này để chế tạo vũ khí hạt nhân - một ngưỡng mà Mỹ coi là “lằn ranh đỏ”.
Iran hiện nắm giữ hơn 400kg uranium được làm giàu đến 60%, theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Mức uranium dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân thường yêu cầu độ làm giàu từ 90% trở lên.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã viện dẫn năng lực hạt nhân của Iran là một trong những lý do chính để phát động chiến dịch quân sự chống lại Tehran.
Tổng thống Trump đã vạch ra kế hoạch tiêu hủy uranium làm giàu của Iran, nói rằng số vật liệu này sẽ được vận chuyển đến Mỹ, xử lý tại chỗ hoặc đưa đến một địa điểm khác.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
Iran đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc từ Mỹ rằng họ đang phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran khẳng định họ có quyền phát triển chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình.
Thông tin trên do các quan chức quốc phòng chia sẻ trên Đài CBS News, với điều kiện không tiết lộ danh tính khi thảo luận về các vấn đề an ninh quốc gia của Mỹ.
Các quan chức cho biết tàu khu trục USS Truxtun và USS Mason - được trực thăng Apache cùng các máy bay khác hỗ trợ - đã đối mặt với hàng loạt mối đe dọa trong suốt hành trình.
Iran đã triển khai các tàu nhỏ, tên lửa và thiết bị không người lái (drone) trong cuộc tấn công liên tục nhằm vào hai tàu này.
Bất chấp cường độ tấn công, không có tàu Mỹ nào bị trúng đạn.
Các quan chức quân sự cho biết các biện pháp phòng thủ - được lực lượng trên không hỗ trợ - đã giúp đánh chặn hoặc ngăn chặn thành công mọi mối đe dọa. Họ thông tin không có quả đạn nào được phía Iran phóng đi có thể tiếp cận các tàu.
Trước đó Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ hỗ trợ "dẫn đường" cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh hàng trăm tàu chở dầu và tàu thương mại khác đã bị mắc kẹt tại vịnh Ba Tư trong nhiều tháng, góp phần đẩy giá dầu thế giới tăng cao.
Hôm 4-5, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các tàu khu trục Mỹ đã đi qua eo biển trong khuôn khổ sáng kiến mang tên "Dự án Tự do". Tuy nhiên quân đội Mỹ không nêu rõ những tàu nào hoặc có bao nhiêu tàu tham gia hoạt động này.
CENTCOM thông tin thêm hai tàu thương mại treo cờ Mỹ đã đi qua eo biển thành công, và quân đội Mỹ đã liên hệ với hàng chục chủ tàu khác nhằm khuyến khích lưu thông.
Đô đốc Brad Cooper, Chỉ huy CENTCOM, nói rằng Iran đã tiến hành cuộc tấn công nhằm vào tàu hải quân và tàu thương mại Mỹ đi qua eo biển, buộc Mỹ phải tiêu diệt một số tàu nhỏ của Iran.
Trong khi đó truyền thông Iran phủ nhận việc các tàu của họ bị phá hủy và cho rằng không có tàu thương mại nào đi qua eo biển gần đây. Iran đã cảnh báo rằng lực lượng Mỹ sẽ bị tấn công nếu tiến vào eo biển Hormuz.
