Tôi năm nay 49 tuổi. Hồi đầu năm, tôi được nhận vào làm Trưởng phòng truyền thông cho một công ty khởi nghiệp công nghệ. Vấn đề là chỉ hơn một năm trước, tôi từng rơi vào cảm giác tuyệt vọng khi bị sa thải khỏi công ty nơi mình đã cống hiến suốt nhiều năm, trong thời điểm đầu đã hai thứ tóc. Ngày nhận quyết định nghỉ việc, tôi sốc vì lần đầu tiên cảm nhận rõ ràng sự tàn nhẫn của thị trường lao động với người trung niên.
Sau hơn 20 năm làm việc, trải qua đủ những chiến dịch lớn nhỏ, những giai đoạn công ty tăng trưởng mạnh rồi suy thoái, tôi từng tin kinh nghiệm là tài sản lớn nhất của mình. Nhưng rồi, tôi nhận ra ở thời đại này, kinh nghiệm nếu không đi cùng khả năng thích nghi rất dễ trở thành thứ lỗi thời. Người thay thế tôi trẻ hơn, lương thấp hơn và nhanh hơn trong việc cập nhật xu hướng mới. Công ty không sai. Họ cần hiệu quả và tốc độ. Nhưng điều khiến tôi chạnh lòng là cảm giác mình bị đẩy ra bên lề chỉ sau một thời gian ngắn trở nên “không còn hợp thời”.
Ở tuổi này, nhiều người bắt đầu sống trong nỗi sợ thất nghiệp âm thầm. Chúng tôi không còn trẻ để dễ dàng bắt đầu lại, nhưng cũng chưa già để được phép nghỉ ngơi. Với đàn ông trung niên, mất việc đôi khi không chỉ là mất thu nhập, mà còn là mất giá trị bản thân. Tôi từng gửi hàng chục bộ hồ sơ xin việc trong vô vọng. Thị trường lao động hiện nay nói nhiều về bình đẳng, nhưng tuổi tác vẫn là một rào cản rất lớn.
Thế hệ 7X như tôi từng lớn lên trong một giai đoạn ổn định hơn rất nhiều. Một kỹ năng có thể dùng hàng chục năm. Một công việc có thể làm đến lúc nghỉ hưu. Nhưng thế giới hiện nay thay đổi chỉ trong vài năm ngắn ngủi. Từ báo in sang báo điện tử, từ truyền hình sang YouTube, từ Facebook sang TikTok, từ thiết kế thủ công sang AI tạo nội dung. Những gì từng là lợi thế hôm nay có thể trở nên lạc hậu rất nhanh.
Nhiều người trung niên thất nghiệp không phải vì họ lười biếng hay kém cỏi, mà vì họ mắc kẹt trong “quán tính kinh nghiệm”. Chúng tôi quen làm việc theo cách cũ, quen với tư duy cũ và tin rằng bề dày kinh nghiệm sẽ đủ để giữ mình an toàn. Nhưng công nghệ không quan tâm bạn đã làm nghề bao lâu?
>> Cử nhân Quản trị kinh doanh phải đứng bán mì tôm, nước ngọt
Sau cú sốc mất việc, tôi từng nghĩ AI là thứ đáng sợ nhất. Tôi nhìn thấy hàng loạt công việc sáng tạo bị thay thế nhanh chóng. Những thứ trước đây cần cả nhóm nhân sự làm nhiều ngày thì giờ chỉ cần vài cú nhấp chuột. Tôi từng oán trách công nghệ, cho rằng AI đang cướp đi việc làm của con người. Nhưng rồi tôi nhận ra thứ khiến mình tụt lại chính là sự sợ hãi thay đổi của bản thân.
Tôi bắt đầu học lại từ đầu như một sinh viên mới ra trường. Một người gần 50 tuổi ngồi xem video hướng dẫn dùng AI, hỏi han những đồng nghiệp trẻ hơn mình hàng chục tuổi, loay hoay tập viết câu lệnh, dựng video, tạo hình ảnh, tối ưu nội dung. Có những hôm tôi thấy mình thật lạc lõng. Nhưng càng học, tôi càng nhận ra AI không phải “kẻ thay thế”, mà là công cụ khuếch đại năng lực của con người. Khi biết dùng AI như một trợ lý, tôi làm việc nhanh hơn rất nhiều. Ý tưởng được triển khai nhanh hơn, video được dựng hiệu quả hơn, nội dung được tối ưu tốt hơn.
Đầu năm nay, tôi được một người quen giới thiệu vào công ty công nghệ hiện tại. Họ không cần một người trẻ nhất, mà cần một người vừa có kinh nghiệm chiến lược, vừa biết ứng dụng AI để tạo hiệu quả công việc. Lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi nhận ra giá trị của lao động trung niên nằm ở khả năng kết hợp trải nghiệm với công nghệ mới.
Công nghệ sẽ còn tiếp tục phát triển nhanh hơn nữa. Những công việc hôm nay ổn định có thể vài năm nữa sẽ biến mất. Không ai có thể đứng yên. Nhưng tuổi tác không phải dấu chấm hết nếu con người còn sẵn sàng học hỏi. Ở tuổi này, tôi không còn nhanh như người trẻ, nhưng tôi học được cách linh hoạt hơn, cởi mở hơn và chấp nhận rằng muốn tồn tại, mình phải thay đổi liên tục. Thị trường lao động hiện đại rất khắc nghiệt, nhưng nó cũng công bằng theo một cách nào đó. Nó không loại bỏ người lớn tuổi, mà loại bỏ những ai ngừng cập nhật chính mình.
Mỗi năm, khi tiếng trống bế giảng trường con vang lên cũng là lúc vợ chồng tôi bước vào một cuộc tranh luận quen thuộc: ai sẽ trông con suốt ba tháng hè? Người ngoài thường nghĩ nghỉ hè là khoảng thời gian đẹp nhất của tuổi thơ sau một năm học căng thẳng. Nhưng với nhiều gia đình trẻ ở thành phố như tôi, mùa hè đôi khi lại là áp lực âm thầm kéo theo mệt mỏi, tranh cãi và cảm giác bất lực.
Gia đình tôi có hai con, một bé 12 tuổi và một bé 7 tuổi. Vợ chồng đều làm giờ hành chính, không thể nghỉ dài ngày. Để con ở nhà một mình thì không yên tâm, mà thuê người trông trẻ cả ngày là khoản chi quá lớn. Còn để con suốt ngày ôm điện thoại, TV thì càng đáng lo hơn. Cuối cùng, như rất nhiều gia đình khác, chúng tôi thường chọn cách đưa con về quê cho ông bà chăm sóc trong dịp hè.
Nhiều năm liền, tôi từng nghĩ đó là giải pháp hợp lý. Ông bà ở quê có cháu cũng đỡ cô đơn. Mỗi lần nghe tin các cháu sắp về nghỉ hè, mẹ tôi lại tất bật dọn phòng, đi chợ mua đồ ăn ngon rồi khoe với hàng xóm rằng nhà sắp đông vui. Nhưng niềm vui ấy không kéo dài được lâu như tôi tưởng.
Hè năm ngoái, chỉ sau vài tuần đầu hào hứng, tôi nhận ra bố mẹ bắt đầu mệt mỏi. Hai đứa trẻ nhà tôi vốn quen sống trong căn hộ thành phố với điều hòa, wifi và điện thoại, gần như không thích nghi nổi với nhịp sống ở quê. Chúng thức khuya, ngủ nướng, cãi nhau suốt ngày. Phần lớn thời gian, chúng cắm mặt vào điện thoại để xem video, chơi game hoặc lướt web.
>> Gánh nặng chăm cháu nghỉ hè của ông bà ở quê
Tôi nhiều lần gọi điện nhắc con phải giúp quét sân, nhặt rau, rửa bát hay ít nhất là ngồi nói chuyện với ông bà vài phút. Nhưng những lời dặn dò từ xa nhanh chóng biến mất sau khi cuộc gọi kết thúc. Chỉ khi ông bà nghiêm khắc nhắc nhở, các con mới miễn cưỡng làm. Lúc đó tôi mới nhận ra, không phải cứ đưa con về quê là trẻ sẽ tự động sống tình cảm hơn hay hiểu giá trị gia đình hơn.
Nhiều phụ huynh đang lãng mạn hóa tuổi thơ ở quê như một "liều thuốc chữa lành" cho trẻ em thành phố. Nhưng khoảng cách thế hệ và lối sống hiện đại khiến điều đó ngày càng khó xảy ra. Ông bà bây giờ cũng không còn đủ sức khỏe để trở thành "bảo mẫu miễn phí" cho con cháu suốt ba tháng hè. Nhiều người đã ngoài 70 tuổi, đau lưng, mất ngủ, huyết áp cao nhưng vẫn phải dậy sớm nấu ăn, dọn dẹp và chạy theo những đứa trẻ hiếu động. Có người thương con cháu nên không than phiền, nhưng sự mệt mỏi hiện rõ trong giọng nói và dáng đi của họ.
Trong khi đó, nhiều phụ huynh thành phố đôi khi vô tình xem việc gửi con về quê như một cách "giải phóng trách nhiệm" mùa hè. Chúng ta tự an ủi rằng trẻ được gần gũi thiên nhiên, tránh xa áp lực học hành, nhưng thực tế nhiều đứa trẻ chỉ đổi từ chiếc sofa ở thành phố sang chiếc võng ở quê để tiếp tục dán mắt vào màn hình điện thoại.
Thực tế, mùa hè của trẻ em Việt Nam đang thiếu định hướng. Một số người bắt con học thêm triền miên vì sợ bị tụt lại, số khác để con trải qua ba tháng hè buông thả với điện thoại và Internet. Dường như, chúng ta chưa thật sự tạo ra được một mùa hè đúng nghĩa cho trẻ: vừa nghỉ ngơi, vừa trưởng thành.
Nhiều gia đình như tôi rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: không cho con về quê thì không ai trông. Còn cho về quê lại sợ ông bà quá tải và con sống thiếu kỷ luật. Điều đó phản ánh khoảng trống trong việc chăm sóc trẻ ngoài thời gian học chính khóa ở đô thị hiện nay.
Năm nay, sau nhiều suy nghĩ, tôi quyết định không gửi hai con về quê suốt ba tháng hè như trước nữa. Thay vào đó, tôi đăng ký cho các con tham gia một khóa trại hè ngắn ngày và cố gắng sắp xếp thời gian ở bên con nhiều hơn. Tình yêu gia đình không thể được xây dựng bằng sự phó mặc. Tôi không muốn ông bà kiệt sức trong vai trò giữ trẻ, cũng không muốn tuổi thơ của các con trôi qua chỉ với những ngày vô định.
Ở nhiều nước, trẻ em có rất nhiều lựa chọn mùa hè: thư viện cộng đồng, trại kỹ năng, hoạt động thể thao, lớp nghệ thuật hay các chương trình thiện nguyện. Tuy nhiên, tại Việt Nam, không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện cho con tham gia các khóa hè đắt đỏ ấy. Với tầng lớp lao động và công chức bình thường, mùa hè của con đôi khi chỉ được giải quyết bằng hai chữ "xoay xở".
Một mùa hè ý nghĩa là khi con trẻ biết tự lập hơn, biết quan tâm người khác hơn và hiểu rằng nghỉ hè không đồng nghĩa với sống vô trách nhiệm. Vì thế, trẻ em không chỉ cần một nơi để được "giữ hộ" trong ba tháng nghỉ hè. Chúng cần sự hiện diện thật sự của gia đình và những trải nghiệm giúp chúng trưởng thành thay vì chỉ lớn thêm một tuổi sau mỗi mùa hè đi qua.
"Chỗ tôi ở, chủ dãy trọ chuyển quyền kinh doanh sang cho bên thứ hai, giá phòng tăng thêm 700 nghìn đồng một tháng, nước từ 10 nghìn đồng một mét khối lên 25 nghìn đồng một khối, điện 3.5 nghìn đồng một kWh. Dịch vụ vệ sinh thì quá tệ, không bằng chủ xưa".
Độc giả nickname namhongstore cho biết như trên, sau bài viết Người ở trọ chật vật khi giá thuê nhà tăng cao, theo đó chi phí trọ ở TP HCM tăng khiến nhiều người thuê gặp khó.
Khảo sát của VnExpress cho thấy, một năm qua, giá thuê phòng trọ tại nhiều khu vực TP HCM tăng 10-20%, đặc biệt ở phân khúc bình dân và phòng dịch vụ.
Độc giả nickname Chip co don3 nói: "Chỗ tôi đã không còn phòng giá dưới 2 triệu đồng từ trước dịch Covid-19 rồi, mà phòng chỉ rộng hơn 13 m2 có gác, phòng rộng 18m2 giá thuê phải trên 3 triệu đồng một tháng".
Dữ liệu từ Batdongsan cho thấy đến tháng 4, giá thuê phòng trọ tại khu vực nội thành tăng bình quân khoảng 6% so với cùng kỳ năm ngoái, ngoại thành tăng khoảng 8%. Phân khúc căn hộ cho thuê tăng 10-15%, còn căn hộ dịch vụ tăng thêm 2-3%.
Độc giả Lê Văn Tèo: "Mô hình kinh doanh trọ đang chững do phí thổ cư quá cao trong khi giá mặt bằng tiền thuê hiện tại khó có thể thu hồi vốn, nếu không phát triển được thì cầu sẽ vượt cung, giá thuê sẽ bị đẩy lên cao và người thuê sẽ rơi vào thế bị động do ít sự lựa chọn".
Nêu những lý do khác, độc giả nickname docnhatvonhi404 nói: "Nếu có nhiều phòng trọ cho thuê, còn phải lắp hệ thống chống cháy, hệ thống an toàn, phòng xuống cấp... thì mới nhìn ra lý do giá cho thuê tăng".
Tuy nhiên, vẫn có một số chủ nhà trọ không tăng giá. Độc giả Le Duc Tuan chia sẻ: "Nhà tôi cho thuê trọ sinh viên khu vực Gò Vấp, 5 năm nay mới dám tăng 10% (1,8 triệu đồng lên 2 triệu đồng) mà còn thấy áy náy, nhiều người tăng cả triệu đồng thì căng thật".
Tương tự, độc giả nickname vuthithu140383 chia sẻ: "Ba mẹ tôi cho thuê trọ ở Bình Chánh, giảm giá từ dịch Covid-19 tới giờ không tăng, Tết nhất đều có quà cho người thuê. Lý do là cần người ở lâu dài, khách làm công nhân, lương cũng không cao, giá trọ cao quá khách lại bỏ mình, người khác tới chưa chắc là tốt".
Độc giả nickname Chip co don3 đề xuất: "Tôi nghĩ cơ quan quản lý phải xây dựng những căn chung cư tầm 7-8 tầng với mỗi phòng diện tích tối thiểu trên 30 m2 rồi cho người dân thuê với giá hợp lý (không bán, chỉ cho thuê lâu dài) không cho thuê mướn lại để tránh sang tay".
Vì sao có những người nam giới mất hàng năm trời, thậm chí cả đời để nguôi ngoai một cuộc tình?
Bài báo nói nam giới chậm phục hồi hơn, nhưng thực tế, theo tôi dù là nam hay nữ, khi đã rơi vào "vực thẳm cảm xúc", phần lớn chúng ta đều bị kẹt lại bởi những cơ chế mà bản thân không hề hay biết.
Cần làm rõ rằng tại sao "mắc kẹt"? Đa số mọi người đổ lỗi cho "duyên nợ", cho "tình yêu quá sâu nặng", nhưng dưới góc độ tâm lý và sự vận hành của tâm thức, theo tôi sự chậm trễ này đến từ 3 nguyên nhân cốt lõi:
Sự nhầm lẫn giữa "kỷ niệm" và "thực tại"
Sai lầm lớn nhất của người phàm là luôn sống bằng quá khứ. Khi một mối quan hệ tan vỡ (dù lý do phản bội, không hợp, hay áp lực cuộc sống), chúng ta thường có xu hướng "nhai đi nhai lại" những thước phim đẹp đẽ ngày cũ.
Tâm trí cứ bám lấy cái hình bóng đã mất để rồi tự mình làm khổ mình. Chúng ta tiếc nuối một người đã từng tốt, chứ không nhìn vào người đang tệ trước mắt.
Nuôi dưỡng "nỗi sợ" bên trong cái nhìn
Đây là chìa khóa của mọi đau khổ. Mỗi khi hình ảnh người cũ hiện lên, hoặc thấy họ vui vẻ bên người mới, tim chúng ta đau nhói. Tại sao?
Vì chúng ta vô tình bơm nỗi sợ vào cái nhìn đó.
- Sợ mình thua kém.
- Sợ mình không bằng người mới của họ.
- Sợ cô đơn và sợ mất đi sự sở hữu.
Khi còn mang nỗi sợ, mỗi ký ức khởi lên đều là một mũi dao đâm vào tim. Chính ký ức, hình ảnh cũ sẽ trở nên vô hại như một bộ phim đã xem xong. Tâm bạn sẽ tự động bình thản mà không cần gượng ép.
Kinh nghiệm của tôi, thời gian chỉ là điều kiện cần, sự quan sát tỉnh táo mới là điều kiện đủ. Thay vì đau khổ vùi đầu, hãy đứng ra ngoài làm "người quan sát" chính nỗi đau của mình. Hiểu rằng mọi mối quan hệ đều có sinh có diệt.
Khi bài học đã hết, việc đóng cửa lại và bước đi là quy luật tự nhiên để nhường chỗ cho những điều mới mẻ, sạch sẽ hơn.
Người bước ra khỏi một cuộc tình nhanh nhất không phải là người vô tình, mà là người nhận diện được sự thật. Bạn sẽ mỉm cười nhẹ nhàng khi hiểu rằng:
- Hạnh phúc đích thực chưa bao giờ nằm ở tay người khác.
- Khi bạn không còn mang nỗi sợ vào trong cái nhìn, thế gian này sẽ không còn gì có thể làm bạn tổn thương.
Hãy cứ thong dong bước tiếp, vì sự bình an nằm ngay dưới chân bạn, chứ không phải ở phía sau một người đã rời đi.
Đại học Binghamton (Mỹ) từng có một nghiên cứu năm 2015 dựa trên khảo sát hơn 5.000 người về mức độ ảnh hưởng thể chất và tinh thần sau khi kết thúc một mối quan hệ. Kết quả cho thấy phản ứng ban đầu của phụ nữ là đau khổ hơn nhưng phục hồi nhanh hơn. Trong khi đó, nam giới thường gánh chịu cảm giác mất mát trong thời gian dài.
Đại diện nhóm phân tích cho biết nam giới nhận thức về sự mất mát khi họ phải bắt đầu lại từ đầu để tìm người thay thế. Nhà trị liệu hôn nhân và gia đình William Meleney (Mỹ) cho biết rào cản lớn nhất của phái mạnh là sự im lặng, dẫn đến những cách đối phó sai lầm.
