Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng, đe dọa đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng năng lượng và lương thực nghiêm trọng.
Ngày 20-5, bên lề lễ tốt nghiệp Học viện Lực lượng Cảnh sát biển Mỹ, ông Trump khẳng định các cuộc đàm phán với Iran đang ở “giai đoạn cuối” – hoặc hai bên đạt thỏa thuận, hoặc Mỹ buộc phải thực hiện “một số việc hơi khó chịu”.
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Pakistan đang nỗ lực làm trung gian, còn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn liên tục phát đi những cảnh báo cứng rắn.
Phát biểu với các phóng viên tại căn cứ không quân liên hợp Andrews, ông Trump mô tả tình hình “đang ở sát ranh giới”, đồng thời khẳng định nếu không nhận được “những câu trả lời tốt 100%”, mọi chuyện “sẽ diễn ra rất nhanh”. Ông cũng nói thêm: “Nó có thể diễn ra rất nhanh, hoặc vài ngày, có thể là vài ngày – nhưng nó có thể diễn ra rất nhanh”.
Theo truyền thông Mỹ, Pakistan đang giúp hai bên soạn thảo một thư bày tỏ ý định, xác định các điểm cần thảo luận cho vòng đàm phán mới tại Islamabad, nếu Iran sẵn sàng thảo luận về việc từ bỏ tham vọng hạt nhân và mở trở lại eo biển Hormuz.
Đài Al Jazeera ngày 20-5 đưa tin một thỏa thuận có thể đạt được trong vòng “vài giờ tới”, và Thống chế Pakistan Asim Munir có thể đến Iran để trực tiếp thúc đẩy Tehran tiến đến một thỏa thuận. Tuy nhiên, đài này cũng nhận định bất kỳ thỏa thuận nào cũng chỉ dừng ở mức chấm dứt xung đột trực tiếp hiện tại, thay vì mang tính toàn diện với những vấn đề phức tạp còn tồn đọng.
Ở chiều ngược lại, IRGC cảnh báo nếu “hành vi xâm lược chống Iran lặp lại”, họ sẽ giáng đòn “ở những nơi mà các người thậm chí không thể tưởng tượng được” – tức là mở rộng chiến tranh ra ngoài phạm vi Trung Đông.
Mối đe dọa này không thể xem nhẹ: một cuộc điều tra hình sự được công bố tại Mỹ tuần trước cáo buộc một chỉ huy cấp cao của Kataib Hezbollah – lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn ở Iraq – đã lên kế hoạch tấn công tại Mỹ, châu Âu và Canada từ khi chiến tranh bắt đầu, theo báo The New York Times.
Hai bên hiện vẫn cách xa nhau về lập trường. Ông Trump đòi Iran cam kết từ bỏ vũ khí hạt nhân bằng văn bản, nhưng Tehran kiên quyết bác bỏ, khẳng định chương trình hạt nhân của họ là vì mục đích hòa bình, đồng thời yêu cầu Mỹ trước tiên chấm dứt phong tỏa và ngừng mọi hành động gây hấn.
Eo biển Hormuz tiếp tục là mấu chốt của bế tắc. Iran coi đây là vùng lãnh hải của mình và muốn thu phí lưu thông tàu thương mại, trong khi Mỹ duy trì phong tỏa các cảng Iran – đòn bẩy gây sức ép mà Washington xem là lợi thế chiến lược then chốt với Tehran hiện nay.
Ngày 20-5, IRGC tuyên bố đã điều phối cho 26 tàu thuyền đi qua Hormuz “trong 24 giờ qua”, nhấn mạnh rằng mọi lưu thông qua eo biển này đều phải có sự cho phép của Hải quân IRGC, theo Hãng thông tấn nhà nước Iran ISNA.
Cùng ngày, Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư của Iran (PGSA) công bố trên mạng xã hội X một bản đồ mới xác định vùng kiểm soát, trải dài từ Kuh-e Mubarak ở Iran đến phía nam Fujairah thuộc UAE ở lối vào phía Đông, và từ mũi đảo Qeshm đến Umm al-Quwain ở lối vào phía Tây.
Tình trạng tắc nghẽn kéo dài đang gây áp lực nặng nề lên các thị trường năng lượng toàn cầu. Ngày 20-5, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo các hành động phong tỏa có thể kích hoạt khủng hoảng giá lương thực toàn cầu trong vòng 6 – 12 tháng tới.
FAO gọi đây là “khởi đầu của một cú sốc hệ thống với nông lương” và diễn ra theo chuỗi: năng lượng – phân bón – hạt giống – năng suất thấp hơn – giá hàng hóa tăng – lạm phát lương thực.
Theo các kênh truyền thông Telegram của Nga, máy bay không người lái của Ukraine được cho là đã tấn công một nhà máy lọc dầu và một nhà máy sản xuất hóa chất của Nga vào đêm 19/5, rạng sáng 20/5.
Kênh Telegram độc lập ASTRA của Nga đưa tin khói bốc lên nghi ngút từ một nhà máy lọc dầu gần thành phố Kstovo thuộc tỉnh Nizhny Novgorod sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào khu vực này.
Theo các kênh Telegram của Nga, quân đội Ukraine được cho là cũng tấn công nhà máy Nevinnomyssk Azot ở vùng Stavropol Krai phía nam của Nga vào ngày 20/5.
Nhà máy này là một trong những cơ sở sản xuất phân bón khoáng và hóa chất được sử dụng trong sản xuất thuốc nổ lớn nhất của Nga. Nhà máy sản xuất tới 1 triệu tấn amoniac và hơn 1 triệu tấn amoni nitrat mỗi năm, những nguyên liệu được sử dụng trong sản xuất thuốc nổ và đạn pháo.
Thị trưởng Nevinnomyssk, Mikhail Minenkov, cho biết hệ thống phòng không đang hoạt động trên thành phố trong lúc cuộc tấn công diễn ra. Theo các kênh Telegram của Nga, người dân địa phương cho biết đã chứng kiến các vụ nổ và đám cháy ở thành phố trong đêm.
Thống đốc vùng Stavropol, Vladimir Vladimirov, tuyên bố trên Telegram rằng hệ thống phòng không đã đẩy lùi một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhắm vào một "khu công nghiệp" không xác định ở Nevinnomyssk, mà không gây ra thiệt hại nào.
Mặc dù mục tiêu của cuộc tấn công mới nhất vào nhà máy lọc dầu của Nga chưa được công bố, nhưng cuộc tấn công này diễn ra chỉ 2 ngày sau khi lực lượng Ukraine tấn công nhà máy lọc dầu Lukoil-Nizhegorodnefteorgsintez ở Kstovo.
Sau cuộc tấn công, Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho biết nhà máy lọc dầu này "là một trong những doanh nghiệp lọc dầu lớn nhất của Nga" với công suất xử lý khoảng 17 triệu tấn dầu mỗi năm. Theo quân đội Ukraine, cơ sở này sản xuất xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay "được sử dụng để hỗ trợ nhu cầu của lực lượng quân sự Nga".
Nhà máy Nevinnomyssk Azot cũng nhiều lần bị nhắm mục tiêu trong suốt cuộc xung đột, gần đây nhất là trong một cuộc tấn công được ghi nhận vào ngày 16/5. Các cuộc tấn công trước đó vào nhà máy cũng được ghi nhận vào tháng 3 và tháng 1 năm nay, cũng như nhiều lần trong năm 2025. Cuộc tấn công mới nhất đánh dấu ít nhất lần thứ 7 Ukraine nhắm mục tiêu vào cơ sở này kể từ khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự.
Ukraine ngày càng triển khai nhiều máy bay không người lái tự sản xuất để tấn công các mục tiêu sâu bên trong lãnh thổ Nga, đặc biệt là các cơ sở liên quan đến lọc dầu, hậu cần và sản xuất quốc phòng.
Ngày 19/5, Kiev tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga, trong đó có một trạm bơm dầu ở tỉnh Yaroslavl.
Reuters đưa tin, nhà máy lọc dầu Moscow đã tạm thời ngừng hoạt động sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn của Ukraine hôm 17/5.
Trước đó, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) tuyên bố đã tiến hành chiến dịch phối hợp với Lực lượng vũ trang Ukraine vào ngày 17/5, nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng công nghiệp quân sự và nhiên liệu ở Moscow, bao gồm nhà máy lọc dầu Moscow.
Thị trưởng Moscow Sergey Sobyanin cho biết 12 người bị thương gần nhà máy lọc dầu Moscow ở quận Kapotnya, trong cuộc tấn công có quy mô lớn nhất của Ukraine vào thủ đô của Nga trong hơn một năm qua.
Nhà máy lọc dầu Moscow đã xử lý 11,6 triệu tấn dầu thô trong năm 2024.
Việc tạm ngừng sản xuất dầu đã trở nên phổ biến hơn tại các nhà máy lọc dầu của Nga trong những tháng gần đây do sự gia tăng các cuộc tấn công của Ukraine vào các cơ sở dầu khí mà Kiev cáo buộc hỗ trợ cho chiến dịch quân sự của Nga ở Ukraine.
Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, vào tháng 4, các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng dầu khí của Nga đã đạt mức cao nhất trong 4 tháng, với ít nhất 21 cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu, đường ống dẫn dầu và các hạ tầng dầu khí trên biển.
Trong tuyên bố được đưa ra hôm nay 28/5, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã đưa ra “lời cảnh báo nghiêm khắc” đối với đối thủ sau khi lực lượng Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào thành phố cảng Bandar Abbas ở miền nam Iran.
Theo IRGC, sau cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào khu vực ngoại ô sân bay Bandar Abbas, IRGC đã tiến hành các cuộc tấn công mới nhắm vào căn cứ không quân của Mỹ, nơi được sử dụng làm điểm xuất phát cho cuộc tấn công của Mỹ, vào rạng sáng nay.
“Phản ứng này là một lời cảnh báo nghiêm khắc đối với đối thủ rằng họ nên biết hành động gây hấn chắc chắn sẽ bị đáp trả”, IRGC nhấn mạnh.
Lực lượng quân sự tinh nhuệ của Iran cũng cảnh báo đòn đáp trả “quyết đoán hơn” nếu Mỹ lặp lại bất kỳ hành động gây hấn nào.
IRGC cho biết đối thủ phải chịu trách nhiệm về hậu quả của các hành động gây hấn nhằm vào Iran. Ali Bagheri Kiani, Thứ trưởng Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, nói với Sputnik.
Thành phố Bandar Abbas ở miền nam Iran, nơi đặt căn cứ hải quân và không quân trọng yếu của Iran, có vị trí chiến lược dọc theo eo biển Hormuz.
Tuyên bố của IRGC được đưa ra sau khi Hải quân IRGC đã buộc một tàu chở dầu của Mỹ phải quay đầu khi tìm cách đi qua eo biển Hormuz.
Phía Iran cáo buộc tàu chở dầu của Mỹ đang cố gắng vượt qua eo biển một cách bất hợp pháp sau khi tắt hệ thống định vị, bất chấp các lệnh cấm của Iran.
"Sau phản ứng nhanh chóng và quyết đoán của Hải quân IRGC, bao gồm cả việc bắn cảnh cáo vào tàu, tàu chở dầu đã buộc phải dừng lại và rút lui", hãng tin Tasnim của Iran đưa tin.
Trong cuộc trao đổi với hãng tin Sputnik, Thứ trưởng Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Bagheri Kiani tuyên bố Iran yêu cầu Mỹ rút quân hoàn toàn khỏi Trung Đông.
"Mỹ và Israel phải rời khỏi khu vực (vịnh Ba Tư) để tạo nền tảng thực sự cho việc hợp tác với các quốc gia trong khu vực. Điều này sẽ cho phép khu vực phát triển thịnh vượng, cũng như mang lại sự ổn định và hòa bình”, ông Kiani nhấn mạnh.
Quan chức Iran nói thêm rằng vấn đề then chốt của bản ghi nhớ về thỏa thuận đang được Iran và Mỹ thảo luận là chấm dứt xung đột, và sau khi xung đột được giải quyết, Tehran sẵn sàng thảo luận về các vấn đề khác.
Mỹ gần đây liên tiếp tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu ở Iran bất chấp lệnh ngừng bắn đang được thực thi. Quan chức Mỹ khẳng định “những hành động này được cân nhắc kỹ lưỡng, hoàn toàn mang tính phòng thủ và nhằm mục đích duy trì lệnh ngừng bắn”.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 25/5 xác nhận, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran đang tìm cách rải thủy lôi xung quanh khu vực eo biển Hormuz.
Truyền thông Mỹ hôm nay dẫn lời quan chức Mỹ cho biết, quân đội Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái phóng từ Iran, đồng thời tiến hành một cuộc tấn công vào trung tâm điều khiển máy bay không người lái ở thành phố cảng Bandar Abbas phía nam Iran.
Iran về cơ bản đã phong tỏa eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu, trong khi Mỹ đáp trả bằng cách phong tỏa các cảng của Iran.
Vấn đề về cơ chế kiểm soát eo biển Hormuz đến nay tiếp tục là điểm nghẽn chính đối với các cuộc hòa đàm vốn đang bế tắc của Mỹ và Iran.
