Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng, đe dọa đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng năng lượng và lương thực nghiêm trọng.
Ngày 20-5, bên lề lễ tốt nghiệp Học viện Lực lượng Cảnh sát biển Mỹ, ông Trump khẳng định các cuộc đàm phán với Iran đang ở “giai đoạn cuối” – hoặc hai bên đạt thỏa thuận, hoặc Mỹ buộc phải thực hiện “một số việc hơi khó chịu”.
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Pakistan đang nỗ lực làm trung gian, còn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn liên tục phát đi những cảnh báo cứng rắn.
Phát biểu với các phóng viên tại căn cứ không quân liên hợp Andrews, ông Trump mô tả tình hình “đang ở sát ranh giới”, đồng thời khẳng định nếu không nhận được “những câu trả lời tốt 100%”, mọi chuyện “sẽ diễn ra rất nhanh”. Ông cũng nói thêm: “Nó có thể diễn ra rất nhanh, hoặc vài ngày, có thể là vài ngày – nhưng nó có thể diễn ra rất nhanh”.
Theo truyền thông Mỹ, Pakistan đang giúp hai bên soạn thảo một thư bày tỏ ý định, xác định các điểm cần thảo luận cho vòng đàm phán mới tại Islamabad, nếu Iran sẵn sàng thảo luận về việc từ bỏ tham vọng hạt nhân và mở trở lại eo biển Hormuz.
Đài Al Jazeera ngày 20-5 đưa tin một thỏa thuận có thể đạt được trong vòng “vài giờ tới”, và Thống chế Pakistan Asim Munir có thể đến Iran để trực tiếp thúc đẩy Tehran tiến đến một thỏa thuận. Tuy nhiên, đài này cũng nhận định bất kỳ thỏa thuận nào cũng chỉ dừng ở mức chấm dứt xung đột trực tiếp hiện tại, thay vì mang tính toàn diện với những vấn đề phức tạp còn tồn đọng.
Ở chiều ngược lại, IRGC cảnh báo nếu “hành vi xâm lược chống Iran lặp lại”, họ sẽ giáng đòn “ở những nơi mà các người thậm chí không thể tưởng tượng được” – tức là mở rộng chiến tranh ra ngoài phạm vi Trung Đông.
Mối đe dọa này không thể xem nhẹ: một cuộc điều tra hình sự được công bố tại Mỹ tuần trước cáo buộc một chỉ huy cấp cao của Kataib Hezbollah – lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn ở Iraq – đã lên kế hoạch tấn công tại Mỹ, châu Âu và Canada từ khi chiến tranh bắt đầu, theo báo The New York Times.
Hai bên hiện vẫn cách xa nhau về lập trường. Ông Trump đòi Iran cam kết từ bỏ vũ khí hạt nhân bằng văn bản, nhưng Tehran kiên quyết bác bỏ, khẳng định chương trình hạt nhân của họ là vì mục đích hòa bình, đồng thời yêu cầu Mỹ trước tiên chấm dứt phong tỏa và ngừng mọi hành động gây hấn.
Eo biển Hormuz tiếp tục là mấu chốt của bế tắc. Iran coi đây là vùng lãnh hải của mình và muốn thu phí lưu thông tàu thương mại, trong khi Mỹ duy trì phong tỏa các cảng Iran – đòn bẩy gây sức ép mà Washington xem là lợi thế chiến lược then chốt với Tehran hiện nay.
Ngày 20-5, IRGC tuyên bố đã điều phối cho 26 tàu thuyền đi qua Hormuz “trong 24 giờ qua”, nhấn mạnh rằng mọi lưu thông qua eo biển này đều phải có sự cho phép của Hải quân IRGC, theo Hãng thông tấn nhà nước Iran ISNA.
Cùng ngày, Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư của Iran (PGSA) công bố trên mạng xã hội X một bản đồ mới xác định vùng kiểm soát, trải dài từ Kuh-e Mubarak ở Iran đến phía nam Fujairah thuộc UAE ở lối vào phía Đông, và từ mũi đảo Qeshm đến Umm al-Quwain ở lối vào phía Tây.
Tình trạng tắc nghẽn kéo dài đang gây áp lực nặng nề lên các thị trường năng lượng toàn cầu. Ngày 20-5, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo các hành động phong tỏa có thể kích hoạt khủng hoảng giá lương thực toàn cầu trong vòng 6 – 12 tháng tới.
FAO gọi đây là “khởi đầu của một cú sốc hệ thống với nông lương” và diễn ra theo chuỗi: năng lượng – phân bón – hạt giống – năng suất thấp hơn – giá hàng hóa tăng – lạm phát lương thực.
Nga có thể phát triển hệ thống thay thế riêng cho mạng liên lạc vệ tinh Starlink của Mỹ trong vòng 1 năm, Tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine Robert “Madyar” Brovdi cho biết trong cuộc phỏng vấn với Ukrainska Pravda, được công bố hôm 14/5.
Theo ông Brovdi, lực lượng Nga hiện đã sở hữu các hệ thống vệ tinh riêng và đang thử nghiệm những nguyên mẫu đầu tiên nhằm tăng cường liên lạc trên toàn tuyến đầu.
“Họ có quyền truy cập Starlink bị hạn chế, họ có hệ thống vệ tinh riêng và đã có các nguyên mẫu khuếch đại tín hiệu tương tự Starlink”, ông Brovdi nói.
Ông cho biết các hệ thống hiện tại của Nga vẫn chưa hoạt động thực sự hiệu quả, nhưng cảnh báo Moscow đang nhanh chóng cải thiện năng lực công nghệ.
“Đúng vậy, chúng còn cồng kềnh, dễ bị phát hiện, kích thước lớn và nhiều vấn đề khác. Nhưng đó chỉ là vấn đề thời gian”, ông Brovdi nói.
“Trong vòng một năm, họ sẽ phát triển và có mạng thay thế riêng dọc toàn bộ tiền tuyến", ông cảnh báo.
Nga đang phát triển một hệ thống mang tên Rassvet để cạnh tranh với Starlink, theo báo Nga Kommersant.
Theo đó, Bureau 1440, công ty phát triển công nghệ này, đã phóng 16 vệ tinh vào tháng 3/2026, với 6 vệ tinh Rassvet đang hoạt động trên quỹ đạo. Trang quốc phòng Ukraine Militarnyi nhận định rằng dù số lượng còn hạn chế, việc các vệ tinh này thường xuyên bay qua Ukraine vẫn có thể cung cấp vùng phủ sóng hữu dụng cho hoạt động tiền tuyến.
Các lựa chọn thay thế hiện tại còn bao gồm thiết bị mà binh sĩ Nga gọi là thiết bị đầu cuối “Gazprom”.
Dù trên thị trường có các lựa chọn thay thế Starlink, nhưng vùng phủ sóng và hiệu suất của chúng vẫn chưa bằng hệ thống của Mỹ.
Tại các nước phương Tây, các công ty như Eutelsat, OneWeb, Amazon Leo và Viasat đều cung cấp dịch vụ liên lạc vệ tinh cạnh tranh. Tuy nhiên, chòm sao vệ tinh quỹ đạo thấp quy mô lớn của Starlink giúp hệ thống có độ trễ thấp hơn và, nhờ quy mô lớn, cung cấp phạm vi phủ sóng toàn cầu rộng hơn phần lớn đối thủ hiện nay.
Ví dụ, Amazon Leo đã triển khai hơn 300 vệ tinh ở quỹ đạo cao hơn, điều này thường cải thiện vùng phủ sóng nhưng lại làm tăng độ trễ. Trong khi đó, tính đến năm 2026, Starlink đã triển khai hơn 7.800 vệ tinh quỹ đạo thấp, cho phép độ trễ thấp hơn và năng lực kết nối lớn hơn.
Các thiết bị đầu cuối Starlink đã trở thành thành phần then chốt trong hệ thống liên lạc chiến trường của Ukraine kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự vào năm 2022.
Hệ thống Internet vệ tinh này được quân đội Ukraine sử dụng rộng rãi cho hoạt động UAV, điều phối chiến trường, trinh sát và duy trì liên lạc tại những khu vực hạ tầng truyền thống đã bị phá hủy.
Mối lo ngại về năng lực liên lạc vệ tinh riêng của Nga gia tăng khi cả hai bên ngày càng phụ thuộc vào UAV và các hệ thống tác chiến điện tử trong cuộc chiến.
Ngày 4/2, theo yêu cầu của Ukraine, SpaceX đã vô hiệu hóa hàng trăm thiết bị Starlink của Nga, làm ảnh hưởng tới hoạt động liên lạc và điều khiển UAV quan trọng của Moscow.
Báo Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên ngày 31/3 cho biết, Tổng thống Donald Trump đã nói với các trợ lý rằng ông sẵn sàng tuyên bố chiến thắng và chấm dứt chiến dịch quân sự chống lại Iran ngay cả khi eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa phần lớn.
Báo cáo cho biết một động thái như vậy có khả năng sẽ kéo dài sự kiểm soát chặt chẽ của Tehran đối với eo biển Hormuz và để lại một chiến dịch phức tạp nhằm mở cửa trở lại tuyến đường thủy chiến lược sau này.
“Trong những ngày gần đây, Tổng thống Trump và các trợ lý đã đánh giá rằng một sứ mệnh nhằm khai thông điểm nghẽn Hormuz sẽ đẩy cuộc xung đột vượt quá khung thời gian 4-6 tuần mà ông đề ra”, nguồn tin cho hay.
Nguồn tin nói thêm: “Tổng thống Trump quyết định rằng Mỹ nên đạt được các mục tiêu chính là làm tê liệt hải quân và kho dự trữ tên lửa của Iran, đồng thời giảm bớt các hành động thù địch hiện tại trong khi gây áp lực ngoại giao buộc Tehran phải khôi phục dòng chảy thương mại tự do”.
Các quan chức cho biết, nếu nỗ lực đó thất bại, Washington sẽ hối thúc các đồng minh ở châu Âu và Vùng Vịnh đi đầu trong việc mở lại eo biển. Họ cũng nói thêm, có những phương án quân sự mà Tổng thống có thể quyết định, nhưng chúng không phải là ưu tiên tức thời của ông.
Lập trường này đánh dấu một sự thay đổi tiềm tàng so với những lời cảnh báo công khai của chính quyền Tổng thống Trump. Nó cũng phản ánh mối lo ngại ngày càng tăng trong Nhà Trắng về kho dự trữ vũ khí chính xác của Mỹ và tác động kéo dài của một cuộc chiến tiêu hao đối với nền kinh tế toàn cầu.
Trước đó, ông Trump từng dọa xóa sổ hạ tầng năng lượng của Iran nếu tuyến đường thủy này không được "mở lại hoàn toàn" trong vòng 48 giờ. Ngay trước hạn chót, nhà lãnh đạo Mỹ bất ngờ thông báo hoãn “tối hậu thư” thêm 5 ngày, và sau đó tiếp tục là 10 ngày cho đến 6/4.
Bất chấp những cảnh báo trên cùng với việc Mỹ tiếp tục điều thêm lực lượng đến Trung Đông, Iran không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.
Tehran tuyên bố eo biển Hormuz vẫn được mở cho tàu thuyền của các quốc gia không phải thù địch, miễn là họ tuân thủ quy trình của Iran. Một ủy ban quốc hội Iran hôm qua cũng phê duyệt kế hoạch thu phí đối với tàu thuyền qua lại Hormuz.
Eo biển Hormuz đang trở thành một đòn bẩy chiến lược của Iran khi việc đóng cửa tuyến đường này cho thấy tác động đến kinh tế toàn cầu vượt xa tưởng tượng. Trong các tuyên bố mới đây, Iran đưa thêm điều kiện công nhận chủ quyền của nước này với Hormuz là một trong những yêu cầu để chấm dứt xung đột.
Theo Guardian
Theo Hãng tin Reuters, nếu một cuộc trao đổi như vậy diễn ra, đây sẽ là động thái chưa từng có tiền lệ.
Kể từ khi Mỹ và Trung Quốc chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1979, lãnh đạo Đài Loan và Tổng thống Mỹ chưa từng có cuộc hội đàm trực tiếp nào với nhau.
Trung Quốc xem Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và đến nay không loại trừ biện pháp vũ lực để thống nhất.
Mỹ không có quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan, nhưng có nghĩa vụ hỗ trợ hòn đảo này tự vệ theo Đạo luật Quan hệ Đài Loan.
Hôm 20-5, Tổng thống Trump cho biết ông sẽ nói chuyện với lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức, nhưng không tiết lộ thêm chi tiết.
Cơ quan ngoại giao Đài Loan đã nhắc lại phát biểu trước đó cùng ngày của ông Lại, theo đó nếu có cơ hội nói chuyện với ông Trump, nhà lãnh đạo Đài Loan sẽ khẳng định rằng hòn đảo này tiếp tục duy trì hiện trạng tại eo biển Đài Loan.
"Ngoài việc cam kết duy trì hiện trạng ổn định tại eo biển Đài Loan, ông Lại Thanh Đức cũng sẵn lòng thảo luận những vấn đề này với Tổng thống Trump" - Cơ quan ngoại giao Đài Loan cho biết, nhưng không nêu chi tiết.
Vào cuối năm 2016, khi đang là Tổng thống đắc cử, ông Trump đã phá vỡ thông lệ ngoại giao nhiều thập niên của Mỹ khi trực tiếp điện đàm với lãnh đạo Đài Loan khi đó là bà Thái Anh Văn.
Trong chuyến thăm Trung Quốc vừa qua, Tổng thống Trump tiết lộ ông đã thảo luận về vấn đề Đài Loan với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhưng không đưa ra bất kỳ cam kết nào.
"Ông ấy không muốn chứng kiến một cuộc đấu tranh giành độc lập (cho Đài Loan). Tôi không đưa ra bình luận gì về vấn đề này, tôi chỉ lắng nghe ông ấy. Ông ấy rất kiên quyết về vấn đề Đài Loan, còn tôi thì không đưa ra cam kết theo hướng nào cả" - ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One trên đường trở về Washington hôm 15-5.
