Lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 8/4 đem lại không khí yên tĩnh cho thủ đô Tehran sau hơn một tháng hứng chịu các trận không kích dồn dập. “Mọi người đều cảm thấy như được sống lại”, một sinh viên đại học cho hay. “Ai cũng hạnh phúc”.
Tuy nhiên, anh lo ngại giao tranh còn lâu mới kết thúc. Lệnh ngừng bắn đang lung lay vì chiến dịch của Israel nhằm vào Hezbollah ở Lebanon, lực lượng được Iran hậu thuẫn, cũng như việc Tehran từ chối mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với nguồn cung năng lượng thế giới.
Maryam Saeedpoor, nhiếp ảnh gia sống ở trung tâm Tehran, từng cố làm cho bản thân bận rộn bằng cách vẽ tranh khi tiếng tên lửa tập kích vang vọng khắp thành phố. “Nhưng tay tôi run rẩy, không vẽ nổi”, cô kể lại.
Cô không cảm thấy yên tâm trước thỏa thuận ngừng bắn cũng như quyết định rút lại lời đe dọa “xóa sổ nền văn minh Iran” của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Saeedpoor lo ngại các cuộc không kích đã gây thiệt hại lâu dài cho ngành công nghiệp và cơ sở hạ tầng của Iran, những thứ đã giúp đất nước vượt qua hàng chục năm dưới lệnh trừng phạt quốc tế. Đối với cô, lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần chỉ là “tạm thời” và không có gì đảm bảo chiến sự đã kết thúc.
“Theo tôi, Tehran là thành phố ấm áp và đẹp nhất thế giới, nhưng giờ đây, nó đầy rẫy nỗi buồn và đau đớn”, Saeedpoor nói. “Họ nói rằng muốn hạ sát các lãnh đạo chính phủ nhưng đã có quá nhiều người vô tội thiệt mạng”.
Trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, trên một con phố gần nhà, cô đã nhìn thấy các đội cứu nạn tìm kiếm người sống sót trong đống đổ nát.
“May là cư dân đều không ở nhà vào ngày hôm đó. Tất cả ngôi nhà dọc con phố đều bị phá hủy vì họ đã tấn công một đồn cảnh sát”, cô nói.
Iran ghi nhận hơn 2.000 người thiệt mạng và hàng chục nghìn người bị thương trong hơn một tháng chiến sự. Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran cho hay hàng nghìn nhà dân đã bị hư hại.
Trước khi lệnh ngừng bắn được công bố, người dân Iran đã tích trữ nước hoặc sơ tán đến vùng an toàn hơn sau khi ông Trump đe dọa về hạn chót tối hậu thư. Nhiều người đã trải qua một đêm không ngủ cho đến khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố trước thời hạn mà ông Trump đưa ra.
Một người đàn ông gần 30 tuổi làm việc trong ngành quảng cáo cho biết đã giật mình tỉnh giấc trước bình minh. Khi không nghe thấy tiếng nổ của hệ thống phòng không, anh biết rằng lệnh đình chiến đã được ban hành và “đi ngủ với nụ cười trên môi”.
Người dân Iran luôn tự hào về lịch sử nền văn minh Ba Tư tồn tại hàng nghìn năm, cũng như cơ sở hạ tầng của đất nước. Bao quanh Tehran là những ngọn núi phủ tuyết trắng; những người cai trị đất nước từ thế kỷ 19 đã xây dựng các đại lộ dài, rộng, trồng cây tiêu huyền và hệ thống kênh dẫn nước vẫn hoạt động tới ngày nay. Dầu mỏ đã đem lại sự giàu có cho đất nước, thúc đẩy xây dựng cơ sở hạ tầng trước Cách mạng Hồi giáo 1979 và cuộc chiến Iran – Iraq. Giờ đây, những vết sẹo của cuộc chiến mới đang hiện diện khắp nơi.
Nền văn minh Ba Tư nổi tiếng hơn cả có lẽ là nhờ di sản văn học; nhiều người Iran bình thường có thể trích dẫn thơ của các thi sĩ nổi tiếng. Một nhà báo địa phương gần đây đã đăng lên tài khoản X ảnh một chồng trứng bày bán tại một cửa hàng kèm biển quảng cáo: “Ai đọc thơ sẽ được giảm giá”.
Ali Jafarabadi, người đứng đầu Book City – chuỗi nhà sách lớn nhất Iran, cho biết nhiều người đã tìm đến việc đọc sách khi phải ở trong nhà trong thời gian thành phố bị oanh tạc. Doanh số bán tiểu thuyết lịch sử, sách kỹ năng sống và sách tô màu cho người lớn đã tăng lên.
Ít nhất 6 chi nhánh của ông trên khắp Tehran đã bị hư hại trong chiến sự. Một vụ nổ từ cuộc không kích đã xuyên qua chi nhánh chính trên phố Shariati nổi tiếng, làm vỡ cửa kính phía trước và một thanh kim loại đã đâm xuyên qua một dãy sách trong văn phòng của Jafarabadi.
Một phụ nữ là huấn luyện viên thể hình và người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, cho hay gần đây cô đã bắt đầu lái xe máy quanh thành phố “như một hình thức đối đầu định kiến”. Ngoài việc yêu cầu phụ nữ phải quàng khăn che tóc dù quy định này đang dần nới lỏng, chính quyền Iran từ lâu cũng không có thiện cảm với việc phụ nữ lái xe máy.
“Trên hành trình của mình, cô chứng kiến hai thái cực đối lập của thủ đô Tehran. Ở những vùng đồi phía bắc giàu có, nhịp sống vẫn trôi đi như chưa hề có chiến sự, người người vẫn lấp đầy các quán cà phê sang trọng. Trong khi đó, tại khu trung tâm, cô ghé thăm những quán cà phê truyền thống cũ kỹ, nơi nặng mùi khói shisha và gần như chỉ có đàn ông lui tới. Thế nhưng, bom đạn không phân biệt giàu nghèo, các cuộc không kích đã tàn phá cả những khu phố thượng lưu lẫn các khu vực của tầng lớp lao động.
“Những con phố nơi các tòa nhà bị phá hủy mang một cảm giác khác hẳn”, cô nói. “Im ắng và ngập mùi tử khí”.
Đối với một số người dân, họ hy vọng cuộc chiến sẽ thay đổi chính quyền hiện tại, nhưng với những người khác, họ lại thất vọng vì Iran đồng ý dừng cuộc chiến mà họ cho là đang thắng.
Người đàn ông làm việc trong ngành quảng cáo cho biết hầu hết người dân nằm ở giữa hai thái cực đó. “Đa số người dân Iran là người ôn hòa, không giống như những gì bạn thấy trên các nền tảng như Twitter. Mọi người đều mong muốn tình hình được cải thiện, chứ không phải một tình huống cực đoan hóa bằng mọi giá”.
Nhóm vũ trang Hezbollah hôm 25/5 công bố video triển khai thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (drone FPV) để tập kích binh sĩ Israel ở miền nam Lebanon trước đó hai ngày. Hình ảnh cho thấy thiết bị được trang bị camera ảnh nhiệt, đánh dấu lần đầu Hezbollah công khai loại khí tài này.
Một quan chức cấp cao giấu tên của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sau đó xác nhận Hezbollah đã bắt đầu triển khai drone FPV mang cảm biến ảnh nhiệt, hạn chế đáng kể khả năng cơ động của binh sĩ Israel "trong cả ngày lẫn đêm".
"Khi kết hợp với cơ chế dẫn đường bằng cáp quang, drone FPV mang lại cho Hezbollah khả năng răn đe đặc biệt đối với lực lượng Israel hoạt động ở trong lãnh thổ Lebanon và dọc biên giới. Nó vừa đáng sợ vừa nguy hiểm, có thể coi là cơn ác mộng với lực lượng trên bộ", quan chức Israel thừa nhận.
Drone mang camera ảnh nhiệt đã xuất hiện tại chiến trường Ukraine từ lâu, được mệnh danh là "sát thủ bóng đêm". "Drone FPV trang bị camera ảnh nhiệt có thể nhìn thấy rõ con người và lối vào hầm trú ẩn vào buổi tối. Những gì ngụy trang tốt vào ban ngày sẽ bị lộ diện bởi tín hiệu nhiệt vào ban đêm", một chỉ huy Ukraine có hô hiệu Nazar chia sẻ.
Ngay cả khi chưa trang bị camera ảnh nhiệt, drone FPV của Hezbollah đã trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với các đơn vị IDF. Nhóm vũ trang Lebanon đã nhiều lần công bố hình ảnh drone FPV tập kích những khí tài tối tân của đối phương như xe tăng chủ lực Merkava Mark 4M và hệ thống phòng không Vòm Sắt.
Ngày 20/5, Hezbollah triển khai loạt drone cáp quang nhằm vào sở chỉ huy Lữ đoàn Thiết giáp 401 Israel ở miền nam Lebanon, khiến lữ đoàn trưởng và hai sĩ quan dưới quyền bị thương nặng.
Hisham Jaber, nhà phân tích quân sự và cựu tướng lục quân Lebanon, cho biết drone FPV "không thể bị radar phát hiện", dường như ám chỉ thiết bị này thường bay thấp, dưới tầm quan sát của radar cảnh giới. Drone FPV cũng hay di chuyển trong môi trường phức tạp với nhiều nhiễu địa vật và vật thể bay như chim, khiến radar khó phân biệt mục tiêu.
Chúng còn có kích thước nhỏ, diện tích phản xạ radar thấp và sở hữu khả năng cơ động cao, có thể lao vào mục tiêu từ những hướng không ngờ tới.
Nhiều chiếc được điều khiển bằng kết nối cáp quang thay vì tín hiệu vô tuyến, khiến chúng miễn nhiễm với các biện pháp gây nhiễu. Kiểu kết nối này còn giúp drone truyền hình ảnh rõ nét cho người vận hành, trong khi tín hiệu vô tuyến có thể bị ngắt hoặc giảm chất lượng do bị chướng ngại vật.
Andreas Krieg, chuyên gia an ninh tại Đại học Nhà vua London ở Anh, cho biết phiên bản cáp quang đã khiến năng lực phát hiện, gây nhiễu và đánh chặn drone của Israel gần như mất tác dụng. IDF cũng gặp nhiều khó khăn trong nỗ lực truy tìm vị trí phi công drone Hezbollah, do không có tín hiệu vô tuyến để dò ngược nguồn phát.
Theo Jaber, Hezbollah đã sử dụng máy bay không người lái (UAV) để tập kích mục tiêu ở miền bắc Israel trong nhiều năm qua, song drone FPV là mối đe dọa hoàn toàn khác biệt.
"Lực lượng Israel về cơ bản đang đứng chôn chân. Họ không thể tiến về phía các khu vực phóng drone hay tập kích hiệu quả mạng lưới hậu cần và vận hành drone trải dài qua thung lũng Beqaa, Tyre, Sidon và cả Beirut", quan chức Israel giấu tên nói.
Người này cho rằng IDF cần thay đổi học thuyết tác chiến, ngừng hoạt động một cách lộ liễu và khiến binh sĩ trở thành mục tiêu dễ dàng cho Hezbollah, chuyển sang kiểu tác chiến bí mật và kín đáo hơn.
Chuyên gia Krieg cũng cho rằng mối đe dọa từ drone FPV khiến lực lượng Israel phải di chuyển cẩn trọng hơn, tăng cường củng cố cứ điểm và sử dụng các biện pháp phòng vệ như chăng lưới, lắp giáp lồng.
Một số binh sĩ Israel thậm chí phải tự mua lưới đánh cá của ngư dân để dùng làm dụng cụ bảo vệ, do mối đe dọa từ drone FPV là rất lớn mà các biện pháp đối phó còn hạn chế. "Đúng vậy, binh sĩ Israel đang tự trang bị lưới đánh cá", quan chức Israel nói.
Howard Altman, bình luận viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, chỉ ra rằng lưới bảo vệ sẽ khiến drone bị mắc kẹt và vô hiệu hóa trước khi chạm vào mục tiêu. Trong một số trường hợp, lưới cũng khiến drone phát nổ ở khoảng cách đủ xa để binh sĩ bên trong phương tiện không thiệt mạng.
Theo kênh i24NEWS của Israel, IDF đã phân bổ khoảng 158.000 m2 lưới bảo vệ cho các đơn vị trên chiến trường.
"Quân đội đang mua thêm 185.000 m2 lưới. Tổng diện tích lưới được đặt mua tương đương khoảng 20 sân bóng đá, cho thấy nỗ lực mà Israel đang triển khai nhằm điều chỉnh hệ thống phòng thủ để thích ứng với mối đe dọa thay đổi nhanh chóng trên chiến trường", i24NEWS cho hay.
Dù vậy, lượng lưới trên dường như vẫn chưa đủ khi xét tới quy mô chiến dịch của Israel ở miền nam Lebanon. "Có lẽ vì thế một số binh sĩ phải tìm tới lưới đánh cá để bù đắp", Altman nhận định.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gần đây ra lệnh cho IDF mở rộng đáng kể quy mô chiến dịch tại miền nam Lebanon, bất chấp lệnh ngừng bắn giữa hai bên.
"IDF đang huy động lực lượng lớn trên mặt đất và chiếm giữ các địa hình chiến lược. Chúng tôi đang củng cố vùng an ninh để bảo vệ những cộng đồng ở phía bắc, đồng thời triển khai nỗ lực trên quy mô toàn quốc nhằm thúc đẩy các giải pháp sáng tạo và đột phá để chống lại drone mang thuốc nổ", ông Netanyahu cho hay.
Theo kênh CNBC, trong phiên giao dịch sáng 30-4 (giờ Việt Nam), giá dầu Brent chuẩn quốc tế giao tháng 6 đã tăng hơn 3% đạt mức 121,65 USD/thùng, trong khi dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ tăng gần 2% lên mức 109,01 USD/thùng.
Trước đó một ngày, thị trường đã chứng kiến sự biến động dữ dội khi dầu Brent tăng 6% và WTI tăng 7%.
Đà tăng này diễn ra sau khi trang Axios đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump bác đề xuất của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz, cho thấy Washington vẫn nỗ lực theo đuổi việc phong tỏa hải quân cho đến khi đạt được thỏa thuận hạt nhân rộng hơn.
Báo Wall Street Journal cũng dẫn nguồn quan chức Mỹ cho biết ông Trump đã yêu cầu chuẩn bị cho kịch bản phong tỏa các cảng biển của Iran kéo dài.
Trong khi đó trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tiếp tục có những phát ngôn cứng rắn: "Iran tốt hơn hết nên sớm khôn ngoan ra! Họ không biết cách ký kết một thỏa thuận phi hạt nhân".
Ông thậm chí còn đính kèm hình ảnh ông cầm súng với phông nền khói lửa, với thông điệp "Không còn Quý ngài tử tế nào nữa", làm gia tăng nỗi lo sợ về một cuộc xung đột vũ trang kéo dài tại Trung Đông.
Theo dữ liệu của LSEG, giá dầu Brent đã vọt lên mức cao nhất kể từ giữa năm 2022 sau khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung.
Ngân hàng Goldman Sachs ước tính lượng dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn khoảng 4% so với mức bình thường, trong khi các cuộc đàm phán Mỹ - Iran đình trệ cùng với lệnh phong tỏa của Mỹ tiếp tục khiến dòng chảy năng lượng thêm bế tắc.
Các nhà phân tích cho biết việc xuất khẩu dầu Iran bị hạn chế và năng lực lưu trữ có giới hạn có thể khiến tình trạng gián đoạn nguồn cung trở nên nghiêm trọng hơn nếu phong tỏa kéo dài.
Họ cũng nhận định việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tăng sản lượng sau khi rời OPEC có khả năng chỉ diễn ra từ từ trong trung hạn, hơn là bù đắp tình trạng thiếu hụt trong ngắn hạn.
Dù vậy, Goldman Sachs cũng lưu ý về khả năng suy giảm nhu cầu đang xuất hiện. Tiêu thụ dầu toàn cầu trong tháng 4 có thể thấp hơn khoảng 3,6 triệu thùng/ngày so với tháng 2, chủ yếu do nhu cầu nhiên liệu hàng không và nguyên liệu hóa dầu suy yếu.
Theo các quan chức Mỹ, một binh sĩ đang trên đường đến rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz đã được sơ tán để điều trị sau khi bị một con khỉ cào trong lúc dừng chân ở Phuket (Thái Lan).
"Thủy thủ này đã được chăm sóc y tế và chuyển về Nhật Bản để tiếp tục điều trị. Không có ảnh hưởng nào đến hoạt động của tàu", theo tờ The Independent ngày 24.4 dẫn lời một phát ngôn viên của Hạm đội 7 của Hải quân Mỹ.
"Những chuyện kỳ lạ vẫn thường xảy ra. Đây chắc chắn là một chuyện như thế", trang Axios dẫn lời một quan chức quân đội Mỹ.
Hải quân Mỹ không nêu rõ vụ việc xảy ra như thế nào hoặc loài khỉ liên quan, dù khỉ đuôi dài rất phổ biến ở Thái Lan và đôi khi gây nguy hiểm cho người.
Binh sĩ Mỹ bị khỉ cào được cho là thuộc biên chế tàu USS Chief, nằm trong nhóm khoảng 84 thủy thủ trên hai tàu đang hướng đến eo biển Hormuz để thực hiện các biện pháp chống thủy lôi. Theo Axios, binh sĩ bị thương đã được đưa đến Sasebo căn cứ tiền phương của tàu USS Chief ở Nhật để điều trị thêm.
Kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng nổ vào ngày 28.2, Iran bị cáo buộc rải thủy lôi khắp tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng này, vốn hầu như bị đóng cửa trong suốt cuộc xung đột.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong một thông điệp trên mạng xã hội hôm 23.4 rằng các tàu rà phá thủy lôi của Mỹ "đang dọn sạch eo biển ngay bây giờ". Trong cùng một thông điệp, ông cho biết Hải quân Mỹ đã nhận được lệnh "bắn và tiêu diệt" các tàu nhỏ của Iran hoạt động trong eo biển và đang rải thủy lôi.
Các quan chức Mỹ cho biết Iran không lưu giữ hồ sơ chính xác về tất cả thủy lôi mà nước này đã thả xuống eo biển kể từ đầu cuộc xung đột.
Bộ Quốc phòng Mỹ đã thông báo với Quốc hội trong một cuộc họp kín gần đây rằng có thể mất đến sáu tháng để rà phá hết thủy lôi tại eo biển Hormuz.
