Phát biểu tại lễ bế mạc hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp ngày 17/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết lưu lượng giao thông hàng hải ở eo biển Hormuz đã tăng mạnh kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố, đồng thời bày tỏ hy vọng rằng điều này có thể đánh dấu sự khởi đầu của một nền hòa bình rộng lớn hơn trên khắp Trung Đông.
“Chúng ta sẽ ném bom dữ dội vào họ (Iran) nếu họ vi phạm thỏa thuận. Tôi không muốn họ làm vậy. Tôi muốn họ tôn trọng thỏa thuận”, ông Trump nói trong một cuộc họp báo, đồng thời nói thêm rằng người Iran là “những người thông minh”.
Tổng thống Trump tuyên bố bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran “không cần thiết” phải có các điều khoản cụ thể nêu rõ trách nhiệm của Iran nếu nước này sở hữu vũ khí hạt nhân, bởi vì Mỹ sẽ tiếp tục ném bom nếu quốc gia Trung Đông này không tuân thủ thỏa thuận.
“Khi tôi nói vĩnh viễn, thì nó phải là vĩnh viễn”, ông Trump nói, đề cập đến điều kiện Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân. “Còn nếu không phải là vĩnh viễn, chúng ta sẽ ném bom họ. Họ sẽ bị ném bom”, ông cảnh báo.
Tổng thống Trump cho biết ông không muốn tiếp tục cuộc chiến, ngay cả khi Iran vẫn giữ lại một số tên lửa đạn đạo, vì việc tiếp tục xung đột sẽ “phá hủy thị trường thế giới” và “sẽ là một việc làm sai lầm”.
“Chúng ta đã phá hủy khoảng 84, 85% tên lửa của họ. Phần còn lại nằm dưới lòng đất. Họ thậm chí không thể đưa chúng ra ngoài”, ông Trump nhận định.
Ông nói thêm rằng Iran không “muốn phóng tên lửa vào lúc này”.
Theo Tổng thống Trump, Iran sẽ gặp “khó khăn trong việc tái thiết” và quá trình này sẽ mất một thời gian dài, nhưng Iran vẫn có tương lai nhờ dầu mỏ.
Ông Trump khẳng định Mỹ sẽ không chi bất kỳ khoản tiền nào cho Iran, kể cả trong quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD, trừ khi Iran tôn trọng các điều khoản của thỏa thuận, đặc biệt là về vấn đề hạt nhân.
Tổng thống Trump cho rằng việc Mỹ phong tỏa các tàu của Iran ở eo biển Hormuz có tác động “mạnh mẽ hơn” so với hành động quân sự.
“Cuộc phong tỏa thật đáng kinh ngạc, cuộc phong tỏa hải quân, toàn bộ mọi thứ, không một con tàu nào đi qua được, điều đó có nghĩa là không có khoản tiền nào đến được. Họ đã hết tiền; họ không còn tiền nữa. Họ bị lạm phát 250 hoặc 300%. Họ không còn tiền. Chúng ta có đòn bẩy rất lớn. Chúng ta có đòn bẩy về kinh tế”, ông Trump nói thêm.
Ông chủ Nhà Trắng cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận với Iran, Mỹ có thể tiếp tục cuộc chiến thêm 2 năm nữa.
Trong phát biểu trước đó, Tổng thống Trump cũng cảnh báo: “Nếu tôi không thích, nếu họ (Iran) không cư xử đúng mực, chúng ta sẽ quay lại việc ném bom thẳng vào họ”.
Theo Tổng thống Trump, điều duy nhất ông không muốn thấy là “thảm họa kinh tế”. “Nếu cứ tiếp tục như thế này, điều đó có thể đã xảy ra”, ông cho biết.
Tổng thống Trump tuyên bố lực lượng Mỹ sẽ tiếp tục hiện diện tại vịnh Ba Tư “trong một thời gian ngắn” sau khi đạt được thỏa thuận với Iran.
Theo một quan chức Mỹ, Tổng thống Trump đã chính thức ký bản sao thỏa thuận Mỹ – Iran trong bữa tối tại Cung điện Versailles của Pháp vào tối 17/6.
Trước đó, một quan chức cấp cao khác của chính quyền Mỹ cho biết, Tổng thống Trump và Phó Tổng thống JD Vance đã cùng ký trực tuyến bản ghi nhớ với Iran. Quan chức này nói rằng ông Trump hiện đã ký bản cứng.
Một quan chức xác nhận, đầu tuần này, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã thay mặt phía Iran ký trực tuyến văn bản này.
Một lễ ký kết chính thức dự kiến vẫn sẽ diễn ra vào ngày 19/6.
Phản ứng cứng rắn của Iran
Sau các tuyên bố của Tổng thống và các quan chức Mỹ về thỏa thuận hòa bình với Iran, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng Tehran vẫn “đặt tay lên cò súng” trong bối cảnh sự ngờ vực ngày càng gia tăng với Mỹ.
“Tôi là người bi quan và mất lòng tin vào nước Mỹ nhiều nhất. Ngay cả khi thỏa thuận được hoàn tất và được thông qua bằng một nghị quyết của Hội đồng Bảo an, thì nó vẫn hoàn toàn không đáng tin cậy”, nhà đàm phán hàng đầu của Iran tuyên bố.
“Khoảng cách giữa tôi với mặt trận đấu tranh ngoại giao không xa so với mặt trận đấu tranh quân sự, và tay chúng tôi vẫn đặt trên cò súng”, ông nói thêm.
Phát biểu này cho thấy Iran vẫn duy trì cảnh giác cao độ đối với Mỹ, đồng thời nhấn mạnh rằng dù các nỗ lực ngoại giao có tiếp diễn, Tehran vẫn sẵn sàng duy trì năng lực và lựa chọn quân sự nếu cần thiết.
Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei, Iran sẽ xây dựng một cơ chế quản lý eo biển Hormuz với Oman và hai nước sẽ hợp tác, tham vấn với các quốc gia khác khi cần thiết.
“Về eo biển Hormuz, hai bên đã nhất trí rằng giao thông hàng hải sẽ được khôi phục bình thường trong một thời gian nhất định. Đây là trách nhiệm của riêng chúng tôi, và chỉ chúng tôi mới thực hiện; sẽ không cần sự tham gia hay can thiệp của các bên khác”, ông Baghaei nói thêm.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei xác nhận bản ghi nhớ với Mỹ đã được ký trực tuyến.
Ông Baghaei nói thêm rằng kế hoạch của Iran về việc tham dự lễ ký kết bản ghi nhớ chính thức vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ vẫn “không thay đổi”.
"Để tuân thủ nguyên tắc an toàn hàng hải và tránh nguy cơ va phải thủy lôi, tất cả tàu thuyền dự định đi qua eo biển Hormuz cần sử dụng lộ trình thay thế khi lưu thông", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm nay ra thông báo.
IRGC cũng công bố các hướng dẫn về lộ trình ra vào eo biển, thay thế luồng chính qua tuyến hàng hải huyết mạch này.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược hẹp, có nơi chỉ rộng khoảng 33-38 km. Trước đây, luồng chính cho tàu chở dầu đi lại chỉ rộng khoảng 3 km, nằm giữa vịnh Ba Tư và vịnh Oman.
Hồi cuối tháng 3, IRGC đã cho phép một số tàu hàng, tàu dầu đi qua Hormuz dưới sự hướng dẫn, hộ tống của họ theo lộ trình đi qua lãnh hải Iran quanh đảo Larak, thay vì theo luồng chính của eo biển.
Việc Iran mở lại eo biển Hormuz được tiến hành sau thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được với Mỹ vào đêm 7/4, rạng sáng 8/4, chỉ vài giờ trước khi tối hậu thư mà Tổng thống Donald Trump đưa ra cho Tehran hết hạn. Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số "biện pháp kỹ thuật".
Iran nói với các bên trung gian đàm phán rằng họ sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày. Theo công ty cung cấp và phân tích dữ liệu S&P Global Market Intelligence, chỉ 4 tàu được phép đi qua eo biển Hormuz hôm 8/4 sau khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố, con số thấp nhất từ đầu tháng và giảm mạnh so với hơn 100 tàu mỗi ngày trước khi chiến sự nổ ra.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng cho biết Iran yêu cầu các tàu phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước của tàu và bao gồm phí quá cảnh cơ bản, phí hộ tống an ninh và phí xử lý hành chính.
Các nhà khai thác vận tải biển cho biết mức phí thường được ấn định trước khoảng một tuần. Theo các bên môi giới và chủ tàu, khoản thanh toán có thể lên tới 2 triệu USD đối với một siêu tàu chở dầu có sức chứa khoảng hai triệu thùng.
Quan chức từ các nước Arab vùng Vịnh phản đối việc thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải qua các khu vực như eo biển Hormuz.
Luật hàng hải quốc tế không cho phép chính phủ các nước thu phí đối với việc đi lại qua các tuyến đường biển tự nhiên như eo biển Hormuz, eo biển Manche, Gibraltar và Malacca.
Các nhà sản xuất năng lượng vùng Vịnh kiên quyết phản đối bất kỳ thỏa thuận nào yêu cầu phải trả tiền cho Iran. Những bên trung gian hòa giải dự đoán yêu cầu của Iran sẽ làm phức tạp thêm các cuộc đàm phán trong những tuần tới nhằm hướng tới lệnh ngừng bắn lâu dài.
Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để phản ứng với việc Israel tiếp tục tấn công vào Lebanon, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn.
Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran không bao gồm vấn đề Lebanon. Ông cảnh báo Tehran nên giữ lời hứa mở cửa eo biển Hormuz cho các tàu dầu lưu thông. "Thẳng thắn mà nói, nếu phá vỡ thỏa thuận, họ sẽ phải gánh những hậu quả nghiêm trọng", ông nói.
Huyền Lê (Theo AFP, Wall Street Journal, NY Times)
Giá phân bón tăng đang trở thành mối quan tâm lớn trong ngành nông nghiệp. Giá của loại phân bón nitơ phổ biến nhất là urê đã tăng 54% từ tháng 2-3, lên tới 726 USD/tấn, theo Nikkei Asia dẫn số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới.
Con số này thể hiện mức tăng hơn 80% so với cùng kỳ năm ngoái và là mức giá cao nhất kể từ tháng 4.2022. Đó là lúc giá cả tăng vọt sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Trong số nitơ, axit photphoric và kali cần thiết cho sản xuất lương thực, urê và amoniac được sản xuất bằng cách chiết xuất hydro từ khí đốt tự nhiên và tổng hợp khí này với nitơ từ khí quyển.
Nhà kinh tế học John Baffes của Ngân hàng Thế giới cho hay giá khí đốt tự nhiên đã tăng khoảng 60% từ tháng 2-3, đẩy giá urê và các loại phân bón khác leo thang. Ông Baffes nhận định tình trạng các tuyến vận chuyển ở Trung Đông bị gián đoạn không chỉ ảnh hưởng đến phân bón và năng lượng, mà còn cả các nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất lương thực.
Theo Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (FAO), các quốc gia vùng Vịnh chiếm từ 30-35% lượng xuất khẩu urê toàn cầu và từ 20% đến 30% lượng xuất khẩu amoniac.
Một nhà máy sản xuất urê ở Qatar đã ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công trả đũa của Iran, và việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz cũng gần như bị đình trệ hoàn toàn, theo Nikkei Asia.
Nguồn cung cấp phân bón gốc axit photphoric cũng đang khan hiếm. Quặng photphat được sản xuất ở Trung Quốc, Morocco, Jordan và các nơi khác, nhưng axit sulfuric được sử dụng để chế biến quặng này thành phân bón lại phụ thuộc vào lưu huỳnh từ các quốc gia vùng Vịnh.
Khoảng 50% thương mại toàn cầu về lưu huỳnh, một sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu và khí đốt, được xuất khẩu qua eo biển Hormuz. Giá quốc tế của phosphat và phân DAP đã tăng 5% từ tháng 2-3.
Không giống dầu thô, không có kho dự trữ phân bón chiến lược được hình thành dưới sự phối hợp quốc tế, khiến việc xoay xở những đợt gián đoạn chuỗi cung ứng trở nên khó khăn hơn, theo FAO.
Mối quan ngại chính về giá phân bón tăng vọt là tác động đến giá lương thực. Giá lúa mì và dầu thực vật quốc tế đã bắt đầu tăng.
Giá giao dịch lúa mì của Mỹ trong tháng 3 là 276 USD/tấn, tăng 7% so với tháng 2, theo Ngân hàng Thế giới. Vùng Trung Tây Mỹ, một khu vực sản xuất chính, đang bị hạn hán, và nhiệt độ cao bất thường trong tháng 3 đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của lúa mì vụ đông, được thu hoạch vào tháng 6 và tháng 7.
Trong bối cảnh giá dầu thô tăng, nhu cầu về đậu nành, dầu cọ và các loại dầu thực vật khác làm nhiên liệu sinh học đang gia tăng, đẩy giá lên cao. Một số quốc gia ở Đông Nam Á đang chuyển sang tăng tỷ lệ nhiên liệu sinh học so với xăng để giảm thiểu tác động đến người tiêu dùng tại các trạm xăng. Giá dầu đậu nành trong tháng 3 đã tăng 16% so với tháng 2.
Mùa gieo trồng vụ xuân đã bắt đầu ở Bắc bán cầu. Nếu tình trạng eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài, tình trạng này sẽ ảnh hưởng đến việc trồng lúa ở châu Á, vốn sắp bước vào mùa vụ cao điểm, và việc gieo trồng nói chung ở Nam bán cầu.
Phân bón chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí nông nghiệp ở các nước đang phát triển, khiến những nước này đặc biệt dễ bị tổn thương trước tình trạng giá cả tăng. Trong khi phân bón chỉ chiếm khoảng 10% giá trị các lô hàng ngô ở Bắc Mỹ, con số này lên tới 56% ở Tây Phi, theo Nikkei Asia.
Trước tình trạng giá phân bón tăng vọt, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres đã kêu gọi Iran và các nước khác khôi phục việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz vì lo ngại cho sản xuất lương thực ở châu Phi và Nam Á.
Trong bài đăng trên mạng xã hội X ngày 12/5, Tổng thống Donald Trump bác bỏ thông tin cho rằng Giám đốc điều hành (CEO) của Nvidia, ông Jensen Huang, không tham gia chuyến công du Trung Quốc của nhà lãnh đạo Mỹ.
“CNBC đã đưa tin sai rằng Jensen Huang vĩ đại của Nvidia không được mời tham dự cuộc gặp tuyệt vời của những doanh nhân vĩ đại nhất thế giới đang tự hào lên đường tới Trung Quốc. Trên thực tế, Jensen đang ở trên chuyên cơ Không lực Một và, trừ khi tôi yêu cầu ông ấy rời đi - điều gần như không thể xảy ra - thì bản tin của CNBC là sai sự thật, hay như người ta vẫn nói trong chính trị, là tin giả”, Tổng thống Trump nêu rõ.
Theo Tổng thống Trump, phái đoàn tháp tùng ông tới Trung Quốc sẽ bao gồm các tỷ phú, lãnh đạo các doanh nghiệp, quỹ đầu tư, ngân hàng hàng đầu của Mỹ, trong đó có tỷ phú Elon Musk của Tesla, Tim Cook của Apple, Stephen Schwarzman của Blackstone, Larry Fink của BlackRock...
“Thật vinh dự khi có Jensen, Elon, Tim Apple, Larry Fink, Stephen Schwarzman, Kelly Ortberg (Boeing), Brian Sikes (Cargill), Jane Fraser (Citi), Larry Culp (GE Aerospace), David Solomon (Goldman Sachs), Sanjay Mehrotra (Micron), Cristiano Amon (Qualcomm) và nhiều người khác cùng lên đường tới đất nước Trung Quốc vĩ đại, nơi tôi sẽ đề nghị Chủ tịch Tập Cận Bình - một nhà lãnh đạo xuất chúng - “mở cửa” Trung Quốc để những con người tài giỏi này có thể phát huy tài năng của mình và giúp đưa Trung Quốc lên một tầm cao mới!”, Tổng thống Trump cho biết thêm.
“Thực tế, tôi cam kết rằng khi chúng tôi gặp nhau - chỉ trong vài giờ tới - tôi sẽ đưa ra yêu cầu đó đầu tiên. Tôi chưa từng thấy hay nghe nói đến ý tưởng nào có thể mang lại lợi ích lớn hơn cho hai đất nước tuyệt vời của chúng ta!”, nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh.
Tổng thống Trump dự kiến sẽ tiến hành các cuộc hội đàm song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 14 và 15/5.
Theo thống kê của báo South China Morning Post, đây là lần đầu tiên kể từ chuyến thăm của cựu Tổng thống Mỹ Richard Nixon năm 1972 mà một nhà lãnh đạo Mỹ thăm Trung Quốc có Bộ trưởng Quốc phòng tháp tùng.
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được cho là sẽ thảo luận về nhiều vấn đề như thương mại, Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân khi họ cân nhắc việc gia hạn một thỏa thuận khoáng sản quan trọng.
Lãnh đạo của 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ tổ chức các cuộc hội đàm trực tiếp đầu tiên sau hơn 6 tháng trong bối cảnh họ cố gắng ổn định các mối quan hệ đang bị căng thẳng bởi thương mại, cuộc chiến Mỹ - Iran cùng các lĩnh vực bất đồng khác.
Các quan chức cho biết Mỹ và Trung Quốc được cho là sẽ đồng ý thành lập các diễn đàn để thúc đẩy thương mại và đầu tư lẫn nhau, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố các đơn mua hàng liên quan đến máy bay Boeing, nông nghiệp và năng lượng của Mỹ.
Cuộc gặp gần đây nhất giữa ông Trump và ông Tập diễn ra vào tháng 10 năm ngoái tại Hàn Quốc. Vào thời điểm đó, hai bên nhất trí tạm dừng cuộc chiến thương mại, trong đó Mỹ áp đặt thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc và Bắc Kinh dọa hạn chế nguồn cung cấp đất hiếm toàn cầu.
