Bác sĩ Jeremy London, chuyên gia phẫu thuật tim mạch với hơn 25 năm kinh nghiệm lâm sàng, mới đây đã công bố danh sách 4 loại thực phẩm “đã được chứng minh là làm giảm tuổi thọ”. Những chia sẻ của ông trên mạng xã hội và các cuộc phỏng vấn đang thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng y khoa cũng như công chúng quan tâm đến sức khỏe.
Cụ thể, danh sách “đen” được bác sĩ London xác định bao gồm:
Đồ uống có đường
Phân tích sâu hơn về đồ uống có đường (bao gồm nước ngọt và đồ uống có ga), bác sĩ London gọi đây là những “calo rỗng” – loại năng lượng không bao giờ mang lại cảm giác no. Ông thậm chí dùng thuật ngữ cực đoan “cái chết dạng lỏng” (liquid death) để mô tả nhóm này.
“Đừng uống chúng nữa. Chấm hết. Vậy là xong”, ông khẳng định quyết liệt. Giải thích thêm trên chương trình Today, bác sĩ London cho rằng nước ngọt là một “tai ương” của xã hội hiện đại. Việc nạp một lượng lớn calo từ đường mà người uống không hề hay biết chính là sai lầm nghiêm trọng nhất trong ăn uống.
Đồng quan điểm, bác sĩ William Li chia sẻ trên podcast Zoe Science and Nutrition: “Các bằng chứng lâm sàng cho thấy tiêu thụ nhiều nước ngọt có liên quan đến mọi thứ, từ bệnh chuyển hóa, bệnh tim mạch đến nguy cơ ung thư”.
Rượu bia và thịt chế biến sẵn
Đối với rượu và thịt chế biến sẵn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp cả hai vào nhóm tác nhân gây ung thư loại một. Điều này đồng nghĩa với việc có đủ bằng chứng thuyết phục cho thấy chúng gây ung thư ở người (tương đương với mức độ nguy hại của thuốc lá).
Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh (Cancer Research UK) nhấn mạnh: “Chúng tôi khẳng định chắc chắn rằng thịt chế biến sẵn là nguyên nhân gây ung thư. Mối liên hệ này rõ ràng như cách chúng ta biết về tác hại của thuốc lá hay rượu”.
Theo định nghĩa của WHO, thịt chế biến sẵn bao gồm các loại thịt đã qua xử lý bằng cách ướp muối, lên men, xông khói hoặc các quy trình khác để tăng hương vị và bảo quản. Danh sách này bao gồm:
Chất béo bão hòa
Bác sĩ London làm rõ rằng “chất béo bão hòa dư thừa” bao gồm các loại thịt mỡ, bơ và các sản phẩm sữa béo. Tuy nhiên, đây là điểm gây tranh cãi trong giới khoa học.
Giáo sư Sarah Berry, chuyên gia dinh dưỡng tại King’s College London, cho rằng: “Ngộ nhận lớn nhất khiến tôi thất vọng là quan niệm sữa chứa nhiều chất béo bão hòa nên làm tăng nguy cơ bệnh tim. Thực tế không phải vậy”.
Dù vậy, các chuyên gia đều thống nhất rằng thực phẩm siêu chế biến (UPF) thường chứa lượng lớn chất béo bão hòa kèm theo đường và muối. Bác sĩ William Li lưu ý rằng ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến gánh nặng bệnh tật cao hơn, bao gồm cả ung thư.
Dù đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc, bác sĩ London cho rằng mục tiêu không nhất thiết phải là loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này một cách tiêu cực. Ông gợi ý quy tắc 80/20: Nếu bạn duy trì chế độ ăn lành mạnh được 80% thời gian, đó đã là một chiến thắng.
Riêng về vấn đề rượu bia, các báo cáo y khoa mới nhất đang trở nên khắt khe hơn. Một báo cáo gần đây từ Tổng y sĩ Mỹ cảnh báo rượu liên quan trực tiếp đến ít nhất 7 loại ung thư. Ngay cả việc uống ở mức độ nhẹ hoặc trung bình cũng làm tăng nguy cơ.
Bác sĩ Ernest Hawk, Phó Chủ tịch Trung tâm Ung thư MD Anderson (Đại học Texas), khẳng định trên tờ New York Times: “Không có ngưỡng uống rượu nào là an toàn khi xét đến nguy cơ ung thư”.
Ngày 15.6, UBND tỉnh Gia Lai cho biết sẽ triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường năng lực y tế cơ sở. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là điều động bác sĩ từ các bệnh viện và trung tâm y tế về làm việc có thời hạn tại những địa bàn đang thiếu hụt nhân lực y tế.
Hiện toàn tỉnh có 135 trạm y tế xã, phường với 369 điểm trạm. Dù đã bố trí 293 bác sĩ công tác tại tuyến cơ sở nhưng nguồn nhân lực chưa được phân bổ đồng đều giữa các địa phương.
Theo thống kê, vẫn còn 4 trạm y tế chưa có bác sĩ gồm Trạm y tế phường Thống Nhất, Trạm y tế phường Hội Phú, Trạm y tế xã Ia Grai và Trạm y tế xã Chơ Long. Ngoài ra, 76 điểm trạm trên toàn tỉnh hiện chưa có bác sĩ thường trực.
Kết quả rà soát cho thấy 74/135 trạm y tế, tương đương gần 55%, đề xuất được tăng cường bác sĩ. Trong số này, nhiều đơn vị đang hoạt động với lực lượng rất mỏng. Có 18 trạm y tế chỉ có 1 bác sĩ và 33 trạm y tế có 2 bác sĩ nhưng phải đảm nhiệm đồng thời nhiều nhiệm vụ như khám chữa bệnh, y tế dự phòng, tiêm chủng và quản lý sức khỏe người dân.
Theo UBND tỉnh Gia Lai, một số trạm y tế còn quản lý nhiều điểm trạm trên địa bàn rộng, dân cư phân tán hoặc nằm ở vùng sâu, vùng xa, khiến áp lực công việc đối với đội ngũ bác sĩ ngày càng lớn.
Để khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực, Gia Lai dự kiến luân phiên 38 bác sĩ về hỗ trợ 30 xã, phường có nhu cầu cấp thiết trong năm 2026. Các bác sĩ được cử đi là những người đang công tác tại trung tâm y tế, bệnh viện đa khoa, bệnh viện đa khoa khu vực và các cơ sở khám chữa bệnh công lập trực thuộc sở y tế.
Kế hoạch ưu tiên bố trí bác sĩ cho các địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc những khu vực có nhiều điểm trạm nhưng thiếu nhân lực y tế.
Trong thời gian tăng cường cho tuyến cơ sở, các bác sĩ sẽ thực hiện khám bệnh, chữa bệnh ban đầu; tham gia công tác y tế dự phòng, phòng chống dịch; quản lý các bệnh không lây nhiễm; chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, người cao tuổi và hỗ trợ chuẩn hóa hồ sơ sức khỏe điện tử.
Bên cạnh công tác chuyên môn, đội ngũ bác sĩ luân phiên còn có nhiệm vụ hướng dẫn nghiệp vụ, đào tạo và kèm cặp nhân viên y tế cơ sở nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của các trạm y tế.
Theo kế hoạch, mỗi đợt luân phiên bác sĩ kéo dài tối thiểu 6 tháng và tối đa 12 tháng, trừ trường hợp tự nguyện công tác lâu hơn. Ngoài hình thức làm việc thường xuyên tại trạm y tế, bác sĩ cũng có thể được phân công hỗ trợ theo từng đợt chuyên môn hoặc làm việc tối thiểu 3 ngày mỗi tuần, 1 tuần mỗi tháng tùy điều kiện thực tế.
Giai đoạn 2027 - 2030, căn cứ nhu cầu thực tế và khả năng tuyển dụng nhân lực ngành y, Sở Y tế tỉnh Gia Lai sẽ tiếp tục tham mưu UBND tỉnh quyết định số lượng bác sĩ luân phiên, địa bàn hỗ trợ và đơn vị cử bác sĩ phù hợp nhằm củng cố hệ thống y tế cơ sở trên toàn tỉnh.
Đầu tháng 4/2025, buổi tái khám định kỳ được kỳ vọng mang lại sự nhẹ nhõm sau 5 năm ông chiến đấu ung thư hạ họng, nhưng tổn thương mới lại xuất hiện, bác sĩ nghi ngờ ung thư phổi giai đoạn 2.
Ông kể với bác sĩ về đứa con đang du học xa nhà, về những khoản nợ và chi phí điều trị đã bào mòn gia đình suốt nhiều năm. Rồi người đàn ông hỏi "tôi còn sống được bao lâu, liệu có nên dừng điều trị, giữ lại chút sức tàn và tiền bạc cho người thân".
PGS.TS Vũ Anh Hải, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, ngồi đối diện lắng nghe bệnh nhân. Theo bác sĩ Hải, câu hỏi về thời gian sống thường xuất hiện ở những bệnh nhân giai đoạn muộn hoặc tái phát, bởi đây là lúc họ lo lắng nhất và dễ buông xuôi nhất.
"Câu hỏi như tiếng thở dài của một người trụ cột đang kiệt quệ cả sức khỏe lẫn tinh thần", TS Hải kể lại.
Tại Việt Nam, theo số liệu Globocan 2022, mỗi năm có hơn 182.000 ca ung thư mới và gần 122.000 ca tử vong. Hơn 70% bệnh nhân đến viện trong giai đoạn muộn. Khi nhận chẩn đoán ung thư, tâm lý người bệnh thường sụp đổ. Một nghiên cứu của Bệnh viện Quân y 103 thực hiện trên 264 bệnh nhân ung bướu chỉ ra gần 58% người bệnh rơi vào trầm cảm. Một nghiên cứu toàn cầu từ Anh, Mỹ và Đức do New York Times trích dẫn cảnh báo tỷ lệ tự tử ở bệnh nhân ung thư cao hơn 85% so với dân số chung. Bệnh nhân có xu hướng nghĩ đến cái chết ngay khi cảm thấy mất kiểm soát cuộc sống.
Hiểu rõ hiệu ứng domino từ sự tuyệt vọng, bác sĩ Hải chọn cách không đưa ra một con số định mệnh, mà chỉ cho bệnh nhân thấy cơ hội. Bác sĩ giải thích phác đồ mổ nội soi lồng ngực cắt thùy trên phổi và nạo vét hạch ít xâm lấn hơn mổ mở. Lời khẳng định kết quả sẽ tốt hơn nếu không bỏ cuộc đã giữ người đàn ông lại với cuộc sống. Ông đồng ý lên bàn mổ và tiếp nhận hóa chất bổ trợ.
Quyết định đó quan trọng hơn bất kỳ tiên lượng nào, bởi theo bác sĩ Hải, tâm lý bệnh nhân tác động trực tiếp đến hiệu quả điều trị theo một cơ chế rất cụ thể. Khi bệnh nhân suy sụp, họ ăn uống kém, thể trạng sa sút nhanh, không tuân thủ phác đồ. Đến lúc đó, ngay cả thuốc đặc trị hay kỹ thuật hiện đại nhất cũng mất đi phần lớn hiệu quả.
"Chỉ cần bác sĩ buông tay, bệnh nhân sẽ bỏ cuộc ngay lập tức", ông nói.
Quan niệm cũ gán cho từng giai đoạn một tỷ lệ sống sót cố định, như ung thư giai đoạn một sống được 90%, giai đoạn hai 70%, giai đoạn ba là 50%, giai đoạn bốn chỉ còn 15-20%. Bác sĩ cho biết quan niệm này không còn phù hợp. Thay vì đưa ra một "án tử" bằng mốc thời gian 3 tháng hay 5 tháng, nhiều chuyên gia chọn cách chỉ ra cơ hội.
Trên thế giới, các bác sĩ thường tra cứu dữ liệu từ các viện, hiệp hội ung thư uy tín, hoặc sử dụng chuyên môn để đưa ra dự đoán lâm sàng. Tiên lượng đưa ra dưới dạng trung vị, khác với mức trung bình. Ví dụ, nếu một bệnh nhân ung thư được thông báo tiên lượng là một năm, khoảng một nửa số bệnh nhân có tình trạng tương tự sẽ sống được đến cuối năm, nửa còn lại tử vong trước đó. Trong một số trường hợp, ung thư tiến triển nhanh chóng, bệnh nhân có thời gian sống ngắn hơn tiên lượng. Nếu người bệnh có sức khỏe tốt và được tiếp cận với phương pháp điều trị mới nhất, họ sẽ sống lâu hơn, đôi khi là nhiều năm.
Bác sĩ Ngô Văn Tỵ tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội thường từ chối biến các con số thống kê cộng đồng thành hạn sử dụng cho một sinh mệnh. Khi người bệnh gặng hỏi về thời gian, ông thường hỏi ngược lại rằng họ cần chuẩn bị điều gì. Có người cần thu xếp tài chính, người muốn dặn dò con cái hoặc chỉ cần một điểm tựa tinh thần.
Trong khi đó, với những ca bệnh muộn chiếm đến 70% số ca nhập viện, bác sĩ Hà Hải Nam tại Bệnh viện K tập trung vào chăm sóc giảm nhẹ. Việc xoa dịu nỗi đau thể xác được đặt lên hàng đầu bởi sống lâu không đồng nghĩa với sống tốt nếu phải đánh đổi bằng sự giày vò tận cùng.
"Mất mát là quy luật của cuộc đời, nhưng giảm nhẹ đi phần nào đau đớn cho người bệnh thì nhân đạo phần đó. Sống lâu hơn và sống tốt hơn không phải lúc nào cũng là một", bác sĩ Nam bày tỏ.
Theo đó, Tập đoàn Y khoa Sài Gòn (MSG) và hệ thống bệnh viện Mắt Sài Gòn trở thành “Hệ thống bệnh viện chuyên khoa mắt đạt chứng nhận JCI ENTERPRISE - Con dấu vàng chất lượng quốc tế” được Joint Commission International cấp chứng nhận.
Đồng thời, 4 bệnh viện thành viên của Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn được trao chứng nhận JCI dành cho bệnh viện, bao gồm Bệnh viện Mắt Sài Gòn Ngô Gia (TP.HCM), Bệnh viện Mắt Sài Gòn Cần Thơ, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Nha Trang, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Vinh (Nghệ An).
Phát biểu tại lễ công bố ngày 4.7, Giáo sư, tiến sĩ - bác sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, đánh giá cao nỗ lực của Tập đoàn Y khoa Sài Gòn và các bệnh viện thành viên đã lựa chọn một con đường không dễ dàng nhưng rất đáng trân trọng.
"Một chứng nhận quốc tế có thể được trao trong một ngày, nhưng để duy trì được những chuẩn mực ấy trong từng ca khám, từng cuộc phẫu thuật, từng lần tiếp xúc với người bệnh thì cần sự kiên trì, kỷ luật và trách nhiệm của cả một tổ chức. Đây cũng là điều mà y tế Việt Nam đặc biệt cần trong giai đoạn hiện nay", ông Trần Văn Thuấn chia sẻ.
Theo đó, chất lượng phải được bảo đảm bằng một hệ thống vận hành đồng bộ, trong đó mọi quy trình đều hướng đến an toàn người bệnh, mọi nhân viên đều hiểu rõ vai trò của mình; mọi sự cố được ghi nhận minh bạch để phòng ngừa tái diễn và mọi kết quả đều được đo lường, phân tích, cải tiến liên tục.
Ông Huỳnh Lê Đức, Tổng giám đốc Tập đoàn Y khoa Sài Gòn, chia sẻ: Trong giai đoạn Việt Nam đang định vị mình trên bản đồ du lịch y tế khu vực, việc một hệ thống chuyên khoa mắt đạt chuẩn quốc tế là đóng góp cụ thể của khu vực y tế tư nhân vào định hướng chung của ngành...
