Đầu tháng 4/2025, buổi tái khám định kỳ được kỳ vọng mang lại sự nhẹ nhõm sau 5 năm ông chiến đấu ung thư hạ họng, nhưng tổn thương mới lại xuất hiện, bác sĩ nghi ngờ ung thư phổi giai đoạn 2.
Ông kể với bác sĩ về đứa con đang du học xa nhà, về những khoản nợ và chi phí điều trị đã bào mòn gia đình suốt nhiều năm. Rồi người đàn ông hỏi “tôi còn sống được bao lâu, liệu có nên dừng điều trị, giữ lại chút sức tàn và tiền bạc cho người thân”.
PGS.TS Vũ Anh Hải, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, ngồi đối diện lắng nghe bệnh nhân. Theo bác sĩ Hải, câu hỏi về thời gian sống thường xuất hiện ở những bệnh nhân giai đoạn muộn hoặc tái phát, bởi đây là lúc họ lo lắng nhất và dễ buông xuôi nhất.
“Câu hỏi như tiếng thở dài của một người trụ cột đang kiệt quệ cả sức khỏe lẫn tinh thần”, TS Hải kể lại.
Tại Việt Nam, theo số liệu Globocan 2022, mỗi năm có hơn 182.000 ca ung thư mới và gần 122.000 ca tử vong. Hơn 70% bệnh nhân đến viện trong giai đoạn muộn. Khi nhận chẩn đoán ung thư, tâm lý người bệnh thường sụp đổ. Một nghiên cứu của Bệnh viện Quân y 103 thực hiện trên 264 bệnh nhân ung bướu chỉ ra gần 58% người bệnh rơi vào trầm cảm. Một nghiên cứu toàn cầu từ Anh, Mỹ và Đức do New York Times trích dẫn cảnh báo tỷ lệ tự tử ở bệnh nhân ung thư cao hơn 85% so với dân số chung. Bệnh nhân có xu hướng nghĩ đến cái chết ngay khi cảm thấy mất kiểm soát cuộc sống.
Hiểu rõ hiệu ứng domino từ sự tuyệt vọng, bác sĩ Hải chọn cách không đưa ra một con số định mệnh, mà chỉ cho bệnh nhân thấy cơ hội. Bác sĩ giải thích phác đồ mổ nội soi lồng ngực cắt thùy trên phổi và nạo vét hạch ít xâm lấn hơn mổ mở. Lời khẳng định kết quả sẽ tốt hơn nếu không bỏ cuộc đã giữ người đàn ông lại với cuộc sống. Ông đồng ý lên bàn mổ và tiếp nhận hóa chất bổ trợ.
Quyết định đó quan trọng hơn bất kỳ tiên lượng nào, bởi theo bác sĩ Hải, tâm lý bệnh nhân tác động trực tiếp đến hiệu quả điều trị theo một cơ chế rất cụ thể. Khi bệnh nhân suy sụp, họ ăn uống kém, thể trạng sa sút nhanh, không tuân thủ phác đồ. Đến lúc đó, ngay cả thuốc đặc trị hay kỹ thuật hiện đại nhất cũng mất đi phần lớn hiệu quả.
“Chỉ cần bác sĩ buông tay, bệnh nhân sẽ bỏ cuộc ngay lập tức”, ông nói.
Quan niệm cũ gán cho từng giai đoạn một tỷ lệ sống sót cố định, như ung thư giai đoạn một sống được 90%, giai đoạn hai 70%, giai đoạn ba là 50%, giai đoạn bốn chỉ còn 15-20%. Bác sĩ cho biết quan niệm này không còn phù hợp. Thay vì đưa ra một “án tử” bằng mốc thời gian 3 tháng hay 5 tháng, nhiều chuyên gia chọn cách chỉ ra cơ hội.
Trên thế giới, các bác sĩ thường tra cứu dữ liệu từ các viện, hiệp hội ung thư uy tín, hoặc sử dụng chuyên môn để đưa ra dự đoán lâm sàng. Tiên lượng đưa ra dưới dạng trung vị, khác với mức trung bình. Ví dụ, nếu một bệnh nhân ung thư được thông báo tiên lượng là một năm, khoảng một nửa số bệnh nhân có tình trạng tương tự sẽ sống được đến cuối năm, nửa còn lại tử vong trước đó. Trong một số trường hợp, ung thư tiến triển nhanh chóng, bệnh nhân có thời gian sống ngắn hơn tiên lượng. Nếu người bệnh có sức khỏe tốt và được tiếp cận với phương pháp điều trị mới nhất, họ sẽ sống lâu hơn, đôi khi là nhiều năm.
Bác sĩ Ngô Văn Tỵ tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội thường từ chối biến các con số thống kê cộng đồng thành hạn sử dụng cho một sinh mệnh. Khi người bệnh gặng hỏi về thời gian, ông thường hỏi ngược lại rằng họ cần chuẩn bị điều gì. Có người cần thu xếp tài chính, người muốn dặn dò con cái hoặc chỉ cần một điểm tựa tinh thần.
Trong khi đó, với những ca bệnh muộn chiếm đến 70% số ca nhập viện, bác sĩ Hà Hải Nam tại Bệnh viện K tập trung vào chăm sóc giảm nhẹ. Việc xoa dịu nỗi đau thể xác được đặt lên hàng đầu bởi sống lâu không đồng nghĩa với sống tốt nếu phải đánh đổi bằng sự giày vò tận cùng.
“Mất mát là quy luật của cuộc đời, nhưng giảm nhẹ đi phần nào đau đớn cho người bệnh thì nhân đạo phần đó. Sống lâu hơn và sống tốt hơn không phải lúc nào cũng là một”, bác sĩ Nam bày tỏ.
Nhiều người cho rằng uống bia làm béo bụng vì bia giàu calo dẫn đến tăng hình thành lượng mỡ nội tạng. Thực tế, uống đồ uống có cồn nói chung đều gây rối loạn chuyển hóa mỡ. Do đó, người rối loạn mỡ máu thường được khuyên hạn chế rượu bia. Uống nhiều bia khiến mất cân bằng trong thực phẩm sử dụng, tăng tiết các hormone liên quan đến stress, dẫn đến rối loạn dự trữ mỡ.
Tuy nhiên, bụng là khoang lớn nhất trong cơ thể, nằm giữa lồng ngực và khung chậu. Trong bụng có rất nhiều cơ quan nội tạng như gan, thận, ruột, lách, tụy... Không giống lồng ngực và não bộ được bảo vệ rất tốt bằng khung xương vững chắc, bụng được bao phủ bằng các lớp tổ chức mềm hơn nhiều.
Từ ngoài vào trong, đầu tiên là lớp da bụng ở trên bề mặt như lớp áo choàng dính chặt vào thành bụng, tiếp đến là lớp cơ, lớp màng bụng mỏng, cuối cùng là các dây chằng treo các nội tạng trong ổ bụng.
Như vậy, bụng được bảo vệ lỏng lẻo, nên ai cũng sẽ đến lúc béo bụng dù không hề uống bia. Nhiều người nghiện đồ ngọt, nước có gas cũng bị béo bụng.
Ngoài ra, đa số lượng mỡ trong cơ thể tập trung ở dưới da (khoảng 90%), còn nguồn gốc "bụng bia" lại xuất phát từ lượng mỡ nội tạng còn gọi là mỡ bên trong bụng. Lớp mỡ này nằm sâu hơn, ngay dưới các lớp che chắn bụng vừa liệt kê, bao quanh các tạng trong ổ bụng. Lượng mỡ nội tạng này không hoàn toàn xấu vì nó cũng có chức năng quan trọng trong việc kích hoạt sản xuất cytokines - một hormone không thể thiếu để cơ thể khởi phát hệ thống miễn dịch tự bảo vệ mình.
Béo bụng không tốt cho sức khỏe. Mọi người nên duy trì chế độ ăn cân bằng, tăng cường vận động thể lực, hạn chế rượu bia. Nếu buộc phải uống rượu bia, bạn nên ăn nhẹ trước khi uống để vừa chống say vừa hạn chế sử dụng những thức ăn không tốt cho sức khỏe.
Lưu ý, không có bài tập thần kỳ nào để làm riêng cái bụng nhỏ lại. Chủ yếu vẫn là luyện tập toàn cơ thể để giảm lượng mỡ tích tụ bên trong nội tạng.
Được biết đến với tên gọi phương pháp thở 4-7-8, mô hình bài tập thư giãn này được phát triển bởi tiến sĩ Andrew Weil, giáo sư y khoa và sức khỏe cộng đồng, đồng thời là người sáng lập Trung tâm Y học Tích hợp Andrew Weil tại Đại học Arizona (Mỹ).
Kỹ thuật này bắt nguồn từ truyền thống cổ xưa Pranayama của yoga, tập trung vào việc kiểm soát hơi thở có ý thức. Đã được thực hành tại các nền văn hóa phương Đông hàng ngàn năm, các kỹ thuật hít thở có chủ đích - như thở chậm, thở bụng sâu - được sử dụng để chế ngự hệ thần kinh giao cảm (hệ thống gây căng thẳng) đang hoạt động quá mức, từ đó điều chỉnh sự lo âu và đưa cơ thể vào trạng thái thư giãn sâu.
Hướng dẫn thực hiện chi tiết
Bạn có thể thực hiện phương pháp 4-7-8 ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào: khi đang nằm trên giường, trước một cuộc họp quan trọng, hoặc sau một cuộc tranh luận căng thẳng. Các bước thực hiện như sau:
Bà Suzanne Bergmann, chuyên gia tâm lý trị liệu tại New York, khuyên bạn nên bắt đầu bằng việc lặp lại chu kỳ này 4 lần.
"Quá trình tạm dừng giữa các nhịp thở giúp chúng ta tập trung hơn vào việc làm chậm hơi thở, đồng thời đảm bảo quá trình hít vào và thở ra được trọn vẹn", bà Bergmann giải thích. Bà cho biết thêm, việc kéo dài thời gian thở ra giúp phổi đẩy được nhiều không khí tồn đọng ra ngoài hơn bình thường, từ đó giúp cơ thể tiếp nhận được nhiều oxy hơn ở nhịp hít vào kế tiếp.
Nếu bỏ qua bước nín thở, bạn có thể vô tình thở quá nhanh hoặc thở gấp, gây cảm giác khó chịu lúc đầu. Hãy thực hiện một cách nhẹ nhàng, tránh ép bản thân quá mức. Nếu cảm thấy chóng mặt, có thể đếm nhịp nhanh hơn một chút (không nhất thiết phải chính xác từng giây theo đồng hồ).
Tại sao phương pháp 4-7-8 lại hiệu quả?
Loại bỏ những suy nghĩ tiêu cực
Khi lo lắng, tâm trí bạn không thể tập trung vào hai việc cùng lúc. Việc đếm nhịp hít vào, nín thở và thở ra đóng vai trò như một sự thay thế và gây xao nhãng khỏi những suy nghĩ miên man không mong muốn.
Kích hoạt cơ hoành
Khi thở sâu và có chủ đích, bạn kích hoạt hoàn toàn cơ hoành - cơ hô hấp chính nằm ngay dưới phổi. Điều này không chỉ cải thiện hiệu quả hô hấp mà còn giúp điều chỉnh tư thế của bạn.
Đưa cơ thể vào trạng thái thư giãn sâu
"Các bài tập thở giúp ngủ ngon bằng cách kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm", tiến sĩ Cheri D. Mah, chuyên gia về giấc ngủ, cho biết. Hệ đối giao cảm chịu trách nhiệm đưa cơ thể về trạng thái nghỉ ngơi, đối lập với hệ giao cảm vốn kích hoạt phản ứng "chiến đấu hay bỏ chạy" (gây tăng nhịp tim, lo âu, adrenaline). Nhiều người trong chúng ta thường bị kẹt trong trạng thái căng thẳng quá lâu mà không hề hay biết, dẫn đến việc mất ngủ kinh niên.
Thực tế, nghiên cứu đã chỉ ra rằng thở chậm, kết hợp với thói quen ngủ lành mạnh, có thể hiệu quả hơn cả biện pháp thôi miên hay dùng thuốc trong việc chống lại chứng mất ngủ.
Giảm căng thẳng mãn tính
Đây không phải là phép màu tức thời mà cần sự kiên trì. Theo thời gian, khả năng tự điều chỉnh hệ thần kinh sẽ mang lại lợi ích to lớn cho sức khỏe. "Giảm stress giúp hạ huyết áp, cải thiện tâm trạng và giảm căng cứng cơ bắp", chuyên gia Bergmann nhấn mạnh.
Các bác sĩ Bệnh viện E chia sẻ thông tin trên ngày 3/7, đánh giá đây là trường hợp "hiếm gặp và vô cùng kịch tính". Ngay sau khi vượt qua cơn nguy kịch lần thứ hai nhờ can thiệp mạch máu, sức khỏe bệnh nhân hiện đã ổn định.
Trước đó, lúc 22h20 ngày 2/7, khi đang nằm theo dõi tại phòng hồi sức sau cơn đột quỵ đầu tiên, người bệnh bất ngờ rơi vào trạng thái lơ mơ, nói ngọng và liệt hoàn toàn nửa người bên trái. Chỉ số đánh giá mức độ đột quỵ (NIHSS) vọt từ 1 lên 14 điểm, báo động tình trạng tổn thương não nghiêm trọng.
Sự cố này xảy ra chỉ cách cơn đột quỵ thứ nhất gần một ngày. Bệnh nhân nhập viện vào lúc 1h sáng cùng ngày trong tình trạng yếu nửa người bên phải. Do chưa tắc mạch máu lớn, bác sĩ chỉ định dùng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Sau điều trị, bệnh nhân đáp ứng tốt, các triệu chứng lâm sàng biến mất và gần như hồi phục hoàn toàn trước khi cơn đột quỵ thứ hai bất ngờ ập đến.
Bác sĩ Nguyễn Minh Châu, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, phân tích bệnh nhân sở hữu nền bệnh lý phức tạp gồm tiền sử rung nhĩ, tăng huyết áp và từng thay van tim sinh học. Những yếu tố này tạo ra nguy cơ hình thành cục máu đông rất cao.
Ở lần khởi phát thứ hai, một cục huyết khối khác từ tim tiếp tục bong ra, di chuyển sang bán cầu não đối diện và gây tắc hoàn toàn động mạch não giữa bên phải. Tình huống "lật ngược thế cờ" này buộc êkíp y tế phải chạy đua với thời gian để tái thông mạch máu, ngăn chặn nguy cơ tàn phế vĩnh viễn hoặc tử vong.
Hiện tại, sau nỗ lực can thiệp lấy huyết khối, các bác sĩ đã giải cứu thành công vùng não đang nguy kịch của bệnh nhân. Trường hợp này là lời cảnh báo về mức độ nguy hiểm của các bệnh lý tim mạch đối với nguy cơ đột quỵ tái phát tức thì.
Đột quỵ não gồm hai dạng là nhồi máu và xuất huyết. Trong đó, nhồi máu não chiếm tỷ lệ 85%. Xuất huyết não 15% nhưng biến chứng nặng hơn, số tử vong cao. Bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não nếu không được can thiệp kịp thời sẽ hôn mê, ngừng thở nhanh chóng.
Để nhận biết các dấu hiệu tai biến mạch máu não, cần nhớ từ FAST (nhanh):
- Face (mặt): yêu cầu bệnh nhân cười hoặc nhe răng, một bên không cử động.
- Arm (tay): cánh tay một bên yếu hơn bên kia khi bệnh nhân giơ hai tay lên.
- Speech (lời nói): nói đớ líu lưỡi, dùng từ không thích hợp hoặc câm lặng.
- Time (thời gian): nếu nghi ngờ có một trong các triệu chứng trên, nên gọi cấp cứu 115 ngay và ghi nhớ thời gian triệu chứng bắt đầu xuất hiện.
Bác sĩ khuyên người mắc bệnh lý về tim mạch (rối loạn nhịp tim, bệnh mạch vành, bệnh rung nhĩ) có nguy cơ đột quỵ cao nên chủ động tầm soát đột quỵ định kỳ để tránh trường hợp bị đột quỵ bất ngờ gây ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
