Chia sẻ đáng chú ý của PGS-TS Lưu Đức Hải, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn (Bộ Xây dựng), tại hội thảo khoa học với chủ đề “Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới – những vấn đề lý luận và thực tiễn”, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức chiều 21.5, tại Hà Nội.
Dẫn lại ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc thí điểm xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu dân, PGS-TS Lưu Đức Hải cho rằng, đây là một “đột phá chiến lược” về mặt tư duy quản trị quốc gia và tổ chức lãnh thổ.
Dưới góc nhìn của một chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, hạ tầng, theo ông, “không thể áp dụng các tiêu chuẩn quy hoạch thông thường mà phải xây dựng một hệ thống tiêu chí quy hoạch đặc thù vượt trội, mang tính cách mạng”.
Quy định của phân loại đô thị mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành cuối năm 2025, dân số của một xã ở khu vực nông thôn không quá 10.000 – 15.000 và không quá 20.000 – 25.000 với mỗi một loại đô thị khác nhau của phường.
Nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn phân tích, với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu dân, xã, phường lúc này không còn là một đơn vị làng xã hay khu phố thông thường, mà đã mang tầm vóc của một siêu đô thị nén (đối với phường) hoặc một siêu vùng sinh thái nông nghiệp hiện đại (đối với xã).
Ông Hải phân tích với phường xã hội chủ nghĩa thì quy hoạch phải dịch chuyển mạnh mẽ sang không gian ngầm và không gian trên cao.
Ông cho rằng, cần áp dụng triệt để mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng) và lý thuyết “đô thị 15 phút”.
Mọi người dân bước ra khỏi nhà là tiếp cận được ngay tàu điện ngầm, đường sắt trên cao, xe buýt nhanh, trường học, bệnh viện trong vòng 15 phút đi bộ.
“Với xã xã hội chủ nghĩa (mô hình siêu vùng sinh thái), đây sẽ là mô hình nông thôn hiện đại hóa, kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ sinh thái. Quy hoạch các phân khu chức năng rõ ràng: khu trung tâm điều hành số, cụm công nghiệp chế biến sâu, và các vành đai xanh bảo vệ môi trường”, PGS-TS Lưu Đức Hải đề xuất.
Ông nhấn mạnh, với quy mô 1 triệu dân trong một diện tích quản lý cấp cơ sở, áp lực hạ tầng sẽ vô cùng lớn. Vì vậy, hệ thống tiêu chí quy hoạch hạ tầng phải đạt chuẩn “thông minh tích hợp”.
100% hệ thống lưới điện, chiếu sáng cảnh quan, cấp nước, thoát nước mưa, thoát nước thải, công viên, điều phối giao thông, quản lý rác thải phải được số hóa và quản lý tập trung thông qua Trung tâm dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI).
100% rác thải phải được phân loại, tái chế, xử lý. Tỷ lệ đất cây xanh/người phải đạt mức tối đa của tiêu chuẩn đất cây xanh đô thị. 100% nước thải phải được xử lý tuần hoàn để phục vụ sinh hoạt, tưới tiêu, công nghiệp và nông nghiệp.
Cây sinh thái hướng đến zero carbon cần được áp dụng trong công viên, vườn hoa, không gian công cộng. Chiếu sáng trang trí xanh – thông minh cần được áp dụng. Đài phun nước thông minh tầm quốc tế cần được xây dựng tại đô thị xã hội chủ nghĩa kiểu mẫu này.
Nói về tiêu chí hạ tầng xã hội và phúc lợi công cộng, bản chất xã hội chủ nghĩa, PGS-TS Lưu Đức Hải nhấn mạnh, đây chính là tiêu chí cốt lõi để phân biệt một xã, phường xã hội chủ nghĩa với các khu đô thị thương mại. Quy hoạch phải đặt con người làm trung tâm và lấy an sinh xã hội làm mục tiêu tối thượng.
Ông đề nghị quỹ đất phúc lợi công cộng tối đa. Cụ thể, quy hoạch mạng lưới y tế và giáo dục “bao cấp chất lượng cao”.
Trong đó, hệ thống trường học công lập và bệnh viện đa khoa cấu trúc theo mạng lưới phân tầng, đáp ứng nhu cầu học tập và chăm sóc sức khỏe miễn phí hoặc chi phí thấp cho 100% cư dân tại chỗ.
Quy hoạch đất dành cho thể dục thể thao, thiết chế văn hóa ở mức tối đa theo quy chuẩn, tiêu chuẩn. Cạnh đó, cần xóa bỏ khái niệm “nhà ổ chuột” hay các khu nhà trọ mất an toàn trong khu vực này.
Quy hoạch các tổ hợp nhà ở xã hội, nhà ở công nhân văn minh, đầy đủ tiện ích, đảm bảo nguyên tắc mọi người dân đều có quyền cư trú an toàn và tiện nghi.
Công nghiệp văn hóa, biểu diễn nghệ thuật đương đại – truyền thống đầy sáng tạo phải được áp dụng tại đây.
Để vận hành bộ máy quản lý một lượng dân số lớn nhưng chỉ với quy mô hành chính một cấp xã, phường thì tiêu chí quy hoạch tổ chức bộ máy cũng phải thay đổi.
PGS-TS Lưu Đức Hải cho rằng, cần có chính quyền điện tử tinh gọn. Mô hình này bắt buộc phải áp dụng quản trị không giấy tờ, thủ tục hành chính tự động hóa qua môi trường số. Người dân tương tác với chính quyền 24/7 qua ứng dụng di động.
Ông nhấn mạnh, không nên giao khoán hoàn toàn cho các doanh nghiệp tư nhân, vì họ sẽ ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận thương mại, đẩy giá bất động sản, làm mất đi tính công bằng xã hội chủ nghĩa.
Ngược lại, ông cho hay, cũng không nên chỉ dựa hoàn toàn vào ngân sách nhà nước để tránh gánh nặng nợ công và chậm trễ thủ tục.
Nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn kiến nghị, Nhà nước thành lập một ban chỉ đạo cấp cao đóng vai trò là “tổng công trình sư” nắm giữ quy hoạch, đất đai và hạ tầng cốt lõi.
Sau đó, áp dụng mô hình hợp tác công – tư, thu hút, đấu thầu, các doanh nghiệp, tập đoàn lớn vào xây dựng và vận hành các phân khu chức năng theo đúng “đơn đặt hàng” và các tiêu chí nghiêm ngặt về an sinh xã hội chủ nghĩa mà Nhà nước đã định vị.
Trong văn bản gửi Sở Xây dựng TP.HCM, Ban Quản lý dự án Thăng Long cho biết hiện đang thực hiện các thủ tục lựa chọn đơn vị tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.
Sau khi báo cáo giữa kỳ được phê duyệt, ban sẽ chỉ đạo tư vấn lập hồ sơ cắm cọc giải phóng mặt bằng. Dự kiến từ quý 3-2027 sẽ bắt đầu bàn giao hồ sơ và cọc mốc ngoài thực địa để các địa phương triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng phục vụ dự án.
Trên cơ sở ranh giải phóng mặt bằng theo thiết kế sơ bộ ở bước báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, ban đề nghị Sở Xây dựng TP.HCM rà soát nhu cầu, triển khai các khu tái định cư phục vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, bảo đảm tiến độ tổng thể của dự án theo các nghị quyết của Chính phủ.
Trường hợp có thay đổi về các mốc tiến độ nêu trên, Ban Quản lý dự án Thăng Long sẽ thông báo đến địa phương để chủ động trong công tác triển khai.
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng chiều dài khoảng 1.541km, được đầu tư xây dựng mới toàn tuyến đường đôi, khổ 1.435mm, tốc độ thiết kế 350km/h. Tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án khoảng 1.713.548 tỉ đồng (tương đương 67,34 tỉ USD).
Theo kết quả rà soát, đoạn qua TP.HCM có chiều dài khoảng 17km với phạm vi sử dụng đất khoảng 110ha. Hướng tuyến đi theo hành lang cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, trong đó đoạn từ nút giao An Phú đến vành đai 2 hiện đã giải phóng mặt bằng.
Đoạn từ vành đai 2 đến vành đai 3 TP.HCM nằm trong hành lang quy hoạch 40m, hiện trạng là đất trống và nhà, chưa giải phóng mặt bằng.
Đối với đoạn từ vành đai 3 đến hết địa phận TP.HCM (sông Đồng Nai), đoạn tuyến đường sắt đi song song bên cạnh đường cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây và trong hành lang quy hoạch 140m.
Về nhà ga, ga Thủ Thiêm đã xác lập trong quy hoạch với diện tích khoảng 17,3ha. Khu vực này hiện chưa giải phóng mặt bằng, chủ yếu là nhà ở và đất trống. Trong khi đó, depot Long Trường có diện tích khoảng 60,5ha, hiện trạng là đất nông nghiệp, cũng chưa được giải phóng mặt bằng.
Chiều 23.4, xảy vụ án mạng ở Quảng Trị, khiến một phụ nữ tử vong, nghi phạm bỏ trốn nhưng đã bị bắt sau đó.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 14 giờ cùng ngày (23.4), Công an phường Đồng Sơn tiếp nhận tin báo của người dân về việc tại nhà bà T.T.T (60 tuổi, ở 346 đường Lý Thái Tổ, tổ dân phố 4, phường Đồng Sơn) xảy ra cãi vã, xô xát.
Một số người cho biết, sau đó có một nam thanh niên rời khỏi hiện trường trong trạng thái vội vã.
Khi vào kiểm tra, người dân phát hiện bà T. nằm bất động trên ghế trong phòng khách, trên người có nhiều vết thương, mất nhiều máu. Nạn nhân nhanh chóng được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba Đồng Hới, song đã tử vong.
Nhận tin báo, Công an phường Đồng Sơn, Công an tỉnh Quảng Trị khẩn trương có mặt bảo vệ hiện trường, đồng thời tổ chức lực lượng truy xét nghi phạm.
Qua xác minh ban đầu, nghi phạm gây ra vụ án mạng là N.V.D (34 tuổi, ở tổ dân phố Ba Đa, phường Đồng Sơn).
Đến khoảng 16 giờ chiều nay 23.4, lực lượng chức năng đã bắt giữ được nghi phạm D. tại một tiệm internet.
Công an phường Đồng Sơn đang phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Quảng Trị tiếp tục điều tra, làm rõ nguyên nhân vụ án mạng ở Quảng Trị và mối liên hệ giữa hung thủ và nạn nhân.
Phát biểu kết luận hội nghị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đánh giá cao các ý kiến tham gia rất trách nhiệm, thẳng thắn, đi vào vấn đề cụ thể, sát thực tiễn và các chương trình hành động toàn khóa.
Những nội dung được thảo luận, cho ý kiến trực tiếp và thông qua tại hội nghị đều hết sức quan trọng, những việc phải làm ngay, làm kịp thời.
Thường trực Ban Bí thư giao Ban Thường vụ Đảng ủy tiếp thu các ý kiến xác đáng, khẩn trương hoàn thiện và ban hành các quy định, quy chế, tạo hành lang pháp lý, quy chế vận hành, nguyên tắc kỷ luật; ban hành các chương trình hành động để triển khai thực hiện ngay, không chậm trễ.
Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đề nghị, các cấp ủy khẩn trương lãnh đạo, phối hợp lãnh đạo, chỉ đạo cụ thể hóa và tổ chức thực hiện có hiệu quả các nghị quyết, kết luận, quy định của Hội nghị Trung ương 2 và các nội dung vừa được thông qua tại hội nghị, theo chức năng, nhiệm vụ từng cơ quan, đơn vị.
Tiếp tục tập trung thực hiện hiệu quả nghị quyết và chương trình hành động tích hợp thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp trong Đảng bộ, nhất là các nhiệm vụ trọng tâm, các đột phá, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, thực chất, tránh hình thức.
Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú yêu cầu các cấp ủy tập trung lãnh đạo nâng cao hơn nữa chất lượng tham mưu chiến lược, chất lượng thẩm định, phản biện; chủ động nghiên cứu, đề xuất các vấn đề lớn, xử lý kịp thời các vấn đề mới, phức tạp, phát sinh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Song song đó, cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương; đề cao trách nhiệm nêu gương, nhất là người đứng đầu; thực hiện nghiêm Quy định về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng; đẩy mạnh toàn diện các mặt công tác xây dựng Đảng, xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh toàn diện.
Cùng đó, các cấp ủy, tổ chức đảng thực hiện nghiêm Thông báo kết luận giám sát đợt 1 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và triển khai nghiêm túc các nội dung kiểm tra đợt 2; tập trung tham mưu hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ; tiếp tục tinh gọn tổ chức bộ máy bên trong các cơ quan, đơn vị.
Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú nhấn mạnh, 5 Đảng bộ mới được tiếp nhận: Đảng bộ Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đảng bộ Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Đảng bộ Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN), Đảng bộ Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Đảng bộ Viện hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam) tiếp tục rà soát tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ để báo cáo cấp có thẩm quyền.
Cùng đó, chủ động phối hợp, trao đổi trong công tác giữa Đảng ủy và các đảng bộ trực thuộc; làm tốt công tác tư tưởng cho cán bộ, đảng viên, công chức, người lao động, bảo đảm hoạt động của đơn vị được vận hành thông suốt, hiệu quả.
Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đề nghị, các ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ phát huy vai trò, trách nhiệm được phân công; tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo triển khai với tinh thần đổi mới, tập trung thực hiện thật tốt nhiệm vụ chính trị được giao, góp phần hoàn thành thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
