Sau 2 ngày xét xử, ngày 30.6, TAND tỉnh Lâm Đồng đã tuyên án phúc thẩm (lần 3), bác toàn bộ kháng cáo kêu oan của 6 cựu chiến binh, tuyên y án sơ thẩm của TAND khu vực 6 – Lâm Đồng.
Theo đó, bị cáo Đỗ Mạnh Hùng (63 tuổi) bị phạt 7 tháng tù; 5 bị cáo gồm Ngân Xuân Dũng (65 tuổi), Vũ Tất Đắc (72 tuổi), Hoàng Văn Sằn (68 tuổi), Nguyễn Nam Thái (58 tuổi) và Cao Minh Điến (57 tuổi) cùng bị phạt 6 tháng tù về tội hủy hoại rừng.
Tòa nhận định dù các bị cáo không thừa nhận hành vi phạm tội nhưng tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ đủ căn cứ xác định các bị cáo tham gia chặt cây rừng nhằm lấy đất trồng keo gây quỹ cho Chi hội Cựu chiến binh thôn 6.
Bản án cũng nêu một số tài liệu trong hồ sơ chưa được lập đúng quy định, tuy nhiên những thiếu sót này không làm thay đổi bản chất vụ án, không phải vi phạm tố tụng nghiêm trọng.
Ngay phần thủ tục (ngày 29.6), chủ tọa thông báo Viện trưởng Viện KSND tỉnh Lâm Đồng đã quyết định thay kiểm sát viên H.T.H.L bằng kiểm sát viên Trần Văn Toàn theo đề nghị của các bị cáo.
Trước đó, các bị cáo cho rằng bà H.T.H.L từng được phân công kiểm sát điều tra và thực hành quyền công tố tại phiên sơ thẩm năm 2015 – 2016 khi vụ án còn thuộc tỉnh Đắk Nông cũ.
Theo các bị cáo, bản án sơ thẩm năm 2016 sau đó đã bị TAND tỉnh Đắk Nông hủy ở cấp phúc thẩm vì việc điều tra chưa đầy đủ. Do đó, việc bà H.T.H.L tiếp tục thực hành quyền công tố tại phiên phúc thẩm lần 3 sẽ “khó bảo đảm tính khách quan”.
Cả 6 bị cáo đều tiếp tục khẳng định không phạm tội hủy hoại rừng. Bị cáo Vũ Tất Đắc khai việc tham gia phát dọn khu đất chỉ nhằm hưởng ứng phong trào trồng cây keo gây quỹ cho chi hội.
“Tôi không phá rừng. Với tư cách là người lính thì Tổ quốc là trên hết. Chúng tôi sẽ kêu oan đến cùng”, bị cáo Đắc trình bày.
Bị cáo Nguyễn Nam Thái cũng phủ nhận việc tham gia phát dọn rừng. Theo bị cáo, với cương vị trưởng thôn, ông chỉ đến hiện trường giải quyết tranh chấp giữa một hộ dân với các hội viên Chi hội Cựu chiến binh thôn 6 sau khi hộ dân cho rằng đã mua khu đất với giá 10 triệu đồng nên không đồng ý để phát dọn trồng keo.
Tại phần tranh luận, đại diện Viện KSND tỉnh Lâm Đồng cho rằng cấp sơ thẩm kết tội các bị cáo về tội hủy hoại rừng là có căn cứ, nên đã đề nghị tòa bác toàn bộ kháng cáo kêu oan.
Bào chữa cho 6 bị cáo, đại diện Hội Cựu chiến binh Việt Nam và các luật sư đề nghị tòa tuyên 6 cựu chiến binh không phạm tội.
Đại diện Hội Cựu chiến binh Việt Nam, đại tá Trịnh Văn Khải (nguyên Chánh văn phòng Viện Kiểm sát quân sự Trung ương) cho biết hội đã nhiều lần kiến nghị lãnh đạo TAND tối cao và Viện KSND tối cao chỉ đạo giải quyết vụ án khách quan, bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội.
Theo đại tá Khải, động cơ của các bị cáo không nhằm tư lợi cá nhân mà xuất phát từ việc phát dọn khu đất tranh chấp để trồng keo gây quỹ hoạt động cho Chi hội Cựu chiến binh thôn 6.
Cũng theo Hội Cựu chiến binh Việt Nam và các luật sư, sau khi TAND cấp cao tại TP.HCM xét xử giám đốc thẩm đã hủy tất cả các bản án kết tội 6 cựu chiến binh để điều tra lại, Bộ NN-PTNT (cũ) đã ban hành kết luận giám định năm 2022, xác định “không thể giám định được ranh giới, diện tích rừng, trạng thái rừng bị thiệt hại”.
Theo các luật sư, đây là kết luận giám định của cơ quan chuyên môn cao nhất nhưng TAND khu vực 6 – Lâm Đồng vẫn tiếp tục sử dụng kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm TP.Gia Nghĩa cũ) để kết tội các bị cáo, dù kết luận này trước đó đã bị TAND cấp cao tại TP.HCM nhận định vi phạm tố tụng.
“Chúng tôi muốn được giải thích vì sao tòa sơ thẩm không đánh giá kết luận giám định của Bộ NN-PTNT?”, luật sư Võ Văn Thêm, nguyên Phó viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM đặt vấn đề.
Luật sư – tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vinh, nguyên thẩm phán TAND tối cao, cho rằng theo khoản 1 điều 189 bộ luật Hình sự năm 1999, điểm 3.4 Thông tư liên ngành số 19 năm 2007 của Bộ NN-PTNT – Bộ Tư pháp – Bộ Công an – Viện KSND tối cao và TAND tối cao, cùng với điểm b khoản 1 điều 20 Nghị định 157 năm 2013, hành vi hủy hoại rừng sản xuất chỉ bị xử lý hình sự khi diện tích thiệt hại trên 5.000 m².
Theo các luật sư, tháng 3.2015, Chi cục Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa (cũ) xác định khu vực rừng bị thiệt hại 100%, trong khi biên bản kiểm tra hiện trường của cơ quan điều tra chỉ xác định diện tích thiệt hại khoảng 0,4 ha trong hai ngày của tháng 1.2015. Vì vậy, không có căn cứ quy kết các bị cáo tiếp tục chặt cây vào tháng 4.2015.
“Tôi đề nghị tòa cân nhắc thận trọng trong bối cảnh chứng cứ buộc tội chưa đủ chắc chắn”, đại tá Trịnh Văn Khải nêu quan điểm.
Đối đáp lại, đại diện Viện KSND tỉnh Lâm Đồng cho rằng kết luận giám định của Bộ NN-PTNT xác định không đủ căn cứ để kết luận. Vì vậy, việc cấp sơ thẩm sử dụng kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu thay vì kết luận của Bộ NN-PTNT là đúng quy định.
Ngay sau khi kết thúc phiên toà, trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên, các bị cáo cho biết sẽ tiếp tục làm đơn đề nghị giám đốc thẩm để yêu cầu hủy bản án sơ thẩm của TAND khu vực 6 – Lâm Đồng và bản án phúc thẩm của TAND tỉnh Lâm Đồng.
Dự báo thời tiết ngày 27.5, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia tiếp tục cảnh báo nắng nóng gay gắt, nắng nóng đặc biệt gay gắt ở miền Bắc, miền Trung. Dự báo từ đêm nay, miền Bắc sẽ đón đợt mưa rào và giông.
Dự báo thời tiết khu vực đồng bằng miền Bắc, tỉnh Phú Thọ và các tỉnh, thành từ Thanh Hóa đến Huế trong hôm nay tiếp tục có nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 38 - 40 độ, có nơi trên 40 độ C.
Dự báo thời tiết Hà Nội hôm nay tiếp tục có nắng nóng đặc biệt gay gắt, nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 39 - 40 độ C, một số nơi sẽ trên 40 độ C. Dự báo chiều tối và đêm nay, Hà Nội có mưa rào và giông rải rác; trong mưa giông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Các nơi khác ở miền Bắc và duyên hải Nam Trung bộ có nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 37 - 39 độ C, có nơi trên 40 độ C.
Cũng theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từ chiều tối nay, miền Bắc sẽ có mưa rào và giông rải rác, một số nơi sẽ có mưa to.
Sang ngày 28.5, nắng nóng chỉ xảy ra ở khu vực trung du và đồng bằng miền Bắc, một số nơi nơi nắng nóng gay gắt. Từ đêm 28 - 30.5, miền Bắc có mưa rào và giông rải rác, có nơi mưa to.
Cũng theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, dự báo thời tiết ngày mai 28.5, khu vực từ Thanh Hóa đến Huế có nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt, nhiệt độ cao nhất phổ biến 37 - 39 độ C, có nơi trên 39 độ C.
Các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35 - 37 độ C, có nơi trên 37 độ C. Dự báo từ tối mai 28.5, Nam Trung bộ có mưa rào và rải rác có giông, có nơi mưa to.
Từ ngày 29.5 trở đi, nắng nóng diện rộng kết thúc trên toàn bộ miền Bắc, ở miền Trung nắng nóng cũng dịu dần.
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cũng cảnh báo, trong mưa giông sau mỗi đợt nắng nóng kéo dài, người dân các địa phương cần chủ động đề phòng có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
"Khi nhìn thấy thùng đạn, cụ Tuất bật khóc, tay run run nâng niu từng kỷ vật của mình sau hơn 50 năm thất lạc", thượng tá Nguyễn Cảnh Minh, Giám đốc Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên, kể khi ra miền Bắc gặp chủ nhân thùng đạn.
Kỷ vật được Đội Quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34 tìm thấy trong hang đá núi Chư Pa, xã Ia Ly, vào tháng 3/2025, trong quá trình quy tập mộ liệt sĩ. Khu vực này cũng là nơi phát hiện 64 hài cốt liệt sĩ, từ thông tin của anh A Hải, người làng Doch 1, trong lúc chăn bò dưới chân núi.
Bên trong thùng có một bộ quần áo, hai võng dù còn mới và hàng chục giấy khen, bằng khen do Thủ trưởng Quân giải phóng miền Nam Việt Nam cấp cho ông Nguyễn Viết Tuất vì thành tích trong các trận đánh từ năm 1968 đến 1970. Nhiều tài liệu ghi lại quá trình chiến đấu của chiến sĩ Tuất, cùng quyết định bổ nhiệm, giấy chứng nhận chiến sĩ thi đua và ba lá thư chưa kịp gửi cho người thân.
Đáng chú ý, trong thùng đạn còn có những cuốn sổ tay ghi chi tiết khẩu phần lương thực của đơn vị trong thời gian trú ẩn ở hang đá. Từ các giấy tờ còn lưu lại, lực lượng chức năng xác định thùng đạn được cất giấu vào khoảng cuối năm 1971 đến đầu 1972.
Sau một tháng tìm kiếm, Đội Quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34 phối hợp với Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên xác minh được ông Tuất, sinh năm 1935, chủ nhân thùng đạn, còn sống tại xã Trọng Quan, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình (nay thuộc Hưng Yên).
Tháng 4/2025, thượng tá Nguyễn Cảnh Minh cùng đoàn công tác vượt hơn 1.500 km từ Tây Nguyên ra miền Bắc trao lại hiện vật cho người lính năm xưa. Ông Tuất nay đã ngoài 90 tuổi, sức khỏe yếu nhưng vẫn minh mẫn. Vừa nhìn thấy chiếc thùng sắt cũ từng gắn bó hơn nửa thế kỷ trước, cụ lặng người rồi bật khóc.
Ông nhớ mình nhập ngũ năm 1966, từng cùng đồng đội chiến đấu tại vùng núi hiểm trở ở Tây Nguyên. Thời gian đó, ông là Trung đội phó Đại đội trợ chiến thuộc Tỉnh đội Gia Lai.
Những hang đá sâu khi ấy là nơi ông và đồng đội trú quân, cứu chữa thương binh và cất giấu tài liệu. Trong một lần rời hang đi hành quân, ông đặt thùng đạn vào hốc đá để tránh bị phát hiện. Sau đó, đơn vị liên tiếp nhận lệnh chiến đấu nên ông không còn cơ hội quay lại.
Năm 1976, ông Tuất xuất ngũ trở về quê, tham gia công tác địa phương qua nhiều vị trí ở thôn xóm. Hiện ông sống một mình cách nhà con cháu khoảng 50 m, hàng ngày được người thân thay nhau chăm nom.
Hơn nửa thế kỷ, gặp lại những kỷ vật thất lạc, người cựu binh quyết định trao toàn bộ hiện vật cho Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên lưu giữ. Phía bảo tàng sau đó phục chế một bộ để gia đình làm kỷ niệm.
Những ngày giữa tháng 6, cánh đồng Khê Xuân (thôn Mỹ Lại, xã Tịnh Khê, Quảng Ngãi) phủ một màu vàng úa. Thay vì màu xanh của lúa đang thời kỳ sinh trưởng, nhiều thửa ruộng chỉ còn những khóm lúa héo rũ, lá cuộn lại, thân khô dần rồi chết do bị xâm nhập mặn.
Đứng lặng bên thửa ruộng của gia đình, ông Lâm Thành Hân (63 tuổi, ở thôn Mỹ Lại) không giấu được nỗi lo khi vụ hè thu có nguy cơ thất bát.
Ông Hân cho biết gia đình gieo sạ 3 sào lúa (500 m²/sào), nhưng gần như toàn bộ diện tích đều bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn kéo dài. Những ngày qua, ông liên tục bơm nước vào ruộng với hy vọng rửa mặn, hạ phèn để cứu lúa.
"Tôi đã đầu tư tiền giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuê nhân công làm đất, rồi công chăm sóc suốt từ đầu vụ. Vậy mà lúa vẫn chết dần từng ngày. Nếu tình hình này kéo dài thì coi như mất trắng", ông Hân ngậm ngùi.
Theo ông Hân, khoảng 1 sào lúa của gia đình đã phải bỏ hẳn vì cây chết hoàn toàn, trong khi nguồn mạ dự phòng cũng không còn để cấy dặm.
Cách đó không xa, gia đình bà Huỳnh Thị Hạnh (56 tuổi) cũng chung cảnh ngộ. Vụ hè thu năm nay, gia đình bà gieo sạ hơn 2 sào lúa với nhiều kỳ vọng sau một số vụ sản xuất thuận lợi trước đó. Thế nhưng, xâm nhập mặn xuất hiện sớm, kéo dài đúng thời điểm lúa bén rễ và phát triển khiến toàn bộ kế hoạch sản xuất bị đảo lộn.
"Dù đã cố gắng bơm nước, chăm bón nhưng lúa vẫn không phát triển. Nhiều đám vừa ra lá đã héo rũ rồi chết. Nhìn ruộng lúa như vậy, ai cũng xót", bà Hạnh chia sẻ.
Nhiều hộ dân khác ở thôn Mỹ Lại cũng đang rơi vào tình cảnh tương tự. Không ít diện tích lúa chết từ 70 - 100%, trong khi nguồn giống dự phòng dần cạn kiệt, còn nước ngọt phục vụ sản xuất vẫn rất khan hiếm.
Theo người dân địa phương, tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn những năm gần đây xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều và mức độ ngày càng nghiêm trọng. Riêng năm nay, độ mặn duy trì trong thời gian dài đúng vào giai đoạn lúa mới gieo sạ nên thiệt hại lớn hơn so với các năm trước.
Thống kê sơ bộ của UBND xã Tịnh Khê cho thấy hiện có 29 hộ dân tại thôn Mỹ Lại có lúa bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn, với tổng diện tích khoảng 4,5 ha.
Nhiều diện tích thiệt hại gần như hoàn toàn. Nếu thời gian tới không có nguồn nước ngọt bổ sung để rửa mặn, diện tích lúa bị ảnh hưởng có thể tiếp tục gia tăng.
Ngày 30.6, trao đổi với PV Thanh Niên, ông Nguyễn Hoài Thanh, Phó chủ tịch UBND xã Tịnh Khê, cho biết địa phương đang theo dõi diễn biến độ mặn trên các tuyến kênh mương nội đồng để kịp thời thông báo cho người dân.
Song song đó, chính quyền hướng dẫn bà con tận dụng các nguồn nước ngọt hiện có để gieo sạ lại những diện tích còn khả năng phục hồi, đồng thời tiếp tục thống kê thiệt hại để có phương án hỗ trợ theo quy định.
Theo ông Thanh, về lâu dài, địa phương sẽ kiến nghị UBND tỉnh cùng các ngành chức năng nghiên cứu, đầu tư các giải pháp căn cơ nhằm chủ động nguồn nước phục vụ sản xuất, giảm thiểu tác động của hạn hán và xâm nhập mặn.
"Biến đổi khí hậu khiến tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn diễn biến ngày càng phức tạp. Vì vậy, cần có những giải pháp lâu dài để giúp người dân ổn định sản xuất, hạn chế thiệt hại trong những vụ mùa tới", ông Thanh nói.
