Chia sẻ đáng chú ý của PGS-TS Lưu Đức Hải, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn (Bộ Xây dựng), tại hội thảo khoa học với chủ đề “Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới – những vấn đề lý luận và thực tiễn”, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức chiều 21.5, tại Hà Nội.
Dẫn lại ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc thí điểm xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu dân, PGS-TS Lưu Đức Hải cho rằng, đây là một “đột phá chiến lược” về mặt tư duy quản trị quốc gia và tổ chức lãnh thổ.
Dưới góc nhìn của một chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, hạ tầng, theo ông, “không thể áp dụng các tiêu chuẩn quy hoạch thông thường mà phải xây dựng một hệ thống tiêu chí quy hoạch đặc thù vượt trội, mang tính cách mạng”.
Quy định của phân loại đô thị mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành cuối năm 2025, dân số của một xã ở khu vực nông thôn không quá 10.000 – 15.000 và không quá 20.000 – 25.000 với mỗi một loại đô thị khác nhau của phường.
Nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn phân tích, với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu dân, xã, phường lúc này không còn là một đơn vị làng xã hay khu phố thông thường, mà đã mang tầm vóc của một siêu đô thị nén (đối với phường) hoặc một siêu vùng sinh thái nông nghiệp hiện đại (đối với xã).
Ông Hải phân tích với phường xã hội chủ nghĩa thì quy hoạch phải dịch chuyển mạnh mẽ sang không gian ngầm và không gian trên cao.
Ông cho rằng, cần áp dụng triệt để mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng) và lý thuyết “đô thị 15 phút”.
Mọi người dân bước ra khỏi nhà là tiếp cận được ngay tàu điện ngầm, đường sắt trên cao, xe buýt nhanh, trường học, bệnh viện trong vòng 15 phút đi bộ.
“Với xã xã hội chủ nghĩa (mô hình siêu vùng sinh thái), đây sẽ là mô hình nông thôn hiện đại hóa, kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ sinh thái. Quy hoạch các phân khu chức năng rõ ràng: khu trung tâm điều hành số, cụm công nghiệp chế biến sâu, và các vành đai xanh bảo vệ môi trường”, PGS-TS Lưu Đức Hải đề xuất.
Ông nhấn mạnh, với quy mô 1 triệu dân trong một diện tích quản lý cấp cơ sở, áp lực hạ tầng sẽ vô cùng lớn. Vì vậy, hệ thống tiêu chí quy hoạch hạ tầng phải đạt chuẩn “thông minh tích hợp”.
100% hệ thống lưới điện, chiếu sáng cảnh quan, cấp nước, thoát nước mưa, thoát nước thải, công viên, điều phối giao thông, quản lý rác thải phải được số hóa và quản lý tập trung thông qua Trung tâm dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI).
100% rác thải phải được phân loại, tái chế, xử lý. Tỷ lệ đất cây xanh/người phải đạt mức tối đa của tiêu chuẩn đất cây xanh đô thị. 100% nước thải phải được xử lý tuần hoàn để phục vụ sinh hoạt, tưới tiêu, công nghiệp và nông nghiệp.
Cây sinh thái hướng đến zero carbon cần được áp dụng trong công viên, vườn hoa, không gian công cộng. Chiếu sáng trang trí xanh – thông minh cần được áp dụng. Đài phun nước thông minh tầm quốc tế cần được xây dựng tại đô thị xã hội chủ nghĩa kiểu mẫu này.
Nói về tiêu chí hạ tầng xã hội và phúc lợi công cộng, bản chất xã hội chủ nghĩa, PGS-TS Lưu Đức Hải nhấn mạnh, đây chính là tiêu chí cốt lõi để phân biệt một xã, phường xã hội chủ nghĩa với các khu đô thị thương mại. Quy hoạch phải đặt con người làm trung tâm và lấy an sinh xã hội làm mục tiêu tối thượng.
Ông đề nghị quỹ đất phúc lợi công cộng tối đa. Cụ thể, quy hoạch mạng lưới y tế và giáo dục “bao cấp chất lượng cao”.
Trong đó, hệ thống trường học công lập và bệnh viện đa khoa cấu trúc theo mạng lưới phân tầng, đáp ứng nhu cầu học tập và chăm sóc sức khỏe miễn phí hoặc chi phí thấp cho 100% cư dân tại chỗ.
Quy hoạch đất dành cho thể dục thể thao, thiết chế văn hóa ở mức tối đa theo quy chuẩn, tiêu chuẩn. Cạnh đó, cần xóa bỏ khái niệm “nhà ổ chuột” hay các khu nhà trọ mất an toàn trong khu vực này.
Quy hoạch các tổ hợp nhà ở xã hội, nhà ở công nhân văn minh, đầy đủ tiện ích, đảm bảo nguyên tắc mọi người dân đều có quyền cư trú an toàn và tiện nghi.
Công nghiệp văn hóa, biểu diễn nghệ thuật đương đại – truyền thống đầy sáng tạo phải được áp dụng tại đây.
Để vận hành bộ máy quản lý một lượng dân số lớn nhưng chỉ với quy mô hành chính một cấp xã, phường thì tiêu chí quy hoạch tổ chức bộ máy cũng phải thay đổi.
PGS-TS Lưu Đức Hải cho rằng, cần có chính quyền điện tử tinh gọn. Mô hình này bắt buộc phải áp dụng quản trị không giấy tờ, thủ tục hành chính tự động hóa qua môi trường số. Người dân tương tác với chính quyền 24/7 qua ứng dụng di động.
Ông nhấn mạnh, không nên giao khoán hoàn toàn cho các doanh nghiệp tư nhân, vì họ sẽ ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận thương mại, đẩy giá bất động sản, làm mất đi tính công bằng xã hội chủ nghĩa.
Ngược lại, ông cho hay, cũng không nên chỉ dựa hoàn toàn vào ngân sách nhà nước để tránh gánh nặng nợ công và chậm trễ thủ tục.
Nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn kiến nghị, Nhà nước thành lập một ban chỉ đạo cấp cao đóng vai trò là “tổng công trình sư” nắm giữ quy hoạch, đất đai và hạ tầng cốt lõi.
Sau đó, áp dụng mô hình hợp tác công – tư, thu hút, đấu thầu, các doanh nghiệp, tập đoàn lớn vào xây dựng và vận hành các phân khu chức năng theo đúng “đơn đặt hàng” và các tiêu chí nghiêm ngặt về an sinh xã hội chủ nghĩa mà Nhà nước đã định vị.
Theo Công an tỉnh Hưng Yên, những năm gần đây, tại nhiều địa phương trên cả nước, trong đó có Hưng Yên, vào mỗi mùa thu hoạch thường xuất hiện vấn nạn bảo kê máy gặt lúa để trục lợi bất chính, gây bức xúc và tác động tiêu cực đến tình hình an ninh nông thôn, trật tự, an toàn xã hội.
Công an tỉnh Hưng Yên cho hay, phần lớn đối tượng thực hiện hành vi bảo kê máy gặt lúa không có nghề nghiệp ổn định, thường tụ tập thành nhóm túc trực tại các khu vực đồng ruộng.
Sau đó các đối tượng sẽ đe dọa, ép buộc chủ máy gặt phải nộp tiền phí bảo kê mới được hoạt động trên địa bàn hoặc áp đặt giá gặt lúa cao bất hợp lý, ép buộc người dân chỉ được thuê một nhóm máy gặt nhất định với chi phí đắt đỏ, đánh dấu ruộng lúa chưa trả phí bảo kê…
Đáng chú ý, nếu không được đồng thuận, các đối tượng sẵn sàng hành hung chủ máy và đập phá phương tiện để gây sức ép, buộc các chủ máy phải chấp nhận nộp tiền để tránh phiền phức, ảnh hưởng đến công việc làm ăn.
Công an tỉnh Hưng Yên khẳng định, hành vi bảo kê kể trên có dấu hiệu cưỡng đoạt tài sản, gây rối trật tự công cộng, sẽ bị truy cứu trách nhiệm hành sự.
Công an tỉnh Hưng Yên khuyến cáo các chủ máy gặt liên hệ trực tiếp với chính quyền địa phương để đăng ký địa bàn và thời gian hoạt động, tránh thông qua các đầu mối trung gian không rõ ràng.
Người dân cũng cần chủ động nhận diện phương thức, thủ đoạn của các đối tượng "bảo kê" máy gặt và không thỏa hiệp, tiếp tay cho hoạt động phạm tội. Thay vào đó, cần chủ động lựa chọn dịch vụ máy gặt tùy theo nhu cầu và tố giác ngay tới công an gần nhất nếu bị ép buộc, bảo kê.
Công an tỉnh Hưng Yên khẳng định, cơ quan này sẽ triển khai các lực lượng, phương tiện, biện pháp để nắm chắc tình hình, kịp thời phát hiện hành vi bảo kê trong hoạt động thu hoạch nông sản, từ đó xử lý nghiêm kịp thời và không để phát sinh "điểm nóng" về an ninh trật tự.
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết ngày 31/3 là cao điểm của đợt nắng nóng ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
Theo dự báo, đêm nay và sáng mai, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có thể chịu ảnh hưởng của một đợt không khí lạnh yếu khiến nhiệt độ giảm, trời sẽ mát mẻ, vùng núi se lạnh.
Cơ quan khí tượng nhận định do sự chuyển thời tiết này, sẽ có sự “xung đột” giữa không khí lạnh yếu và khối không khí nóng khiến cho khu vực vùng núi Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có khả năng xảy ra dông lốc mạnh, kèm theo nguy cơ lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Theo các chuyên gia, những hiện tượng này thường xảy ra nhanh, bất ngờ, có thể gây tốc mái nhà, gãy đổ cây cối và ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất và tính mạng của người dân.
Cơ quan khí tượng khuyến cáo người dân cần theo dõi sát các bản tin thời tiết, hạn chế ra ngoài khi có dông, đồng thời chủ động chằng chống nhà cửa, bảo vệ tài sản và phương tiện để giảm thiểu thiệt hại.
Trước đó ngày 29 và 30/3, miền Bắc xuất hiện hai đợt mưa dông và mưa đá gây ra nhiều thiệt hại.
Ông Đinh Hữu Dương, Đài Khí tượng thuỷ văn Bắc Bộ, cho biết mưa dông và mưa đá xuất hiện ở miền Bắc vừa qua ở miền Bắc là do rãnh áp thấp bị nén kết hợp hội tụ gió đến 5.000m.
Ông Dương nhận định hiện tượng này không bất thường, năm nay miền Bắc mưa dông muộn, mọi năm khoảng cuối tháng 2 đã có mưa dông và mưa đá. Trong các bản tin, cơ quan khí tượng thủy văn đã cảnh báo các hiện tượng này để các địa phương và người dân đề phòng.
Theo các chuyên gia khí tượng thủy văn, trong các giai đoạn chuyển mùa, thời tiết biến động mạnh, việc xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như nắng nóng gay gắt kéo dài, mưa lớn cục bộ cường suất rất lớn, dông lốc, sét, mưa đá… là phù hợp về mặt khoa học.
Các chuyên gia cho rằng những hiện tượng này thường xảy ra trong thời gian ngắn, phạm vi hẹp nhưng có thể gây thiệt hại lớn nếu không được cảnh báo và ứng phó kịp thời.
Trước khi làm nhân viên văn phòng, chị Vương Thu Hương có thời gian dài ở nhà chăm con và không tham gia BHXH. Khi quay lại thị trường lao động ở tuổi trung niên, chị bắt đầu lại từ đầu với công việc chuyên viên văn phòng, thu nhập ổn định nhưng không cao.
Mỗi ngày của chị Hương bắt đầu từ sáng sớm với lịch họp dày đặc, xử lý hồ sơ, tổng hợp báo cáo và theo sát tiến độ công việc đến cuối giờ chiều. Công việc đều đặn nhưng áp lực không nhỏ, trong khi mức lương hiện tại của chị chỉ hơn 8,5 triệu đồng/tháng.
Với mức thu nhập này, mỗi tháng chị đóng BHXH chưa đến 900.000 đồng, khiến chị không khỏi băn khoăn về quyền lợi lâu dài. "Tôi dự tính năm tới đủ 15 năm đóng BHXH là có thể nghỉ hưu theo quy định mới, nhưng thu nhập hiện tại chỉ ở mức trung bình, khi về hưu áp lực chi tiêu, đặc biệt là chi phí sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe, sẽ trở thành gánh nặng", chị Hương chia sẻ.
Theo quy định hiện hành, lao động nữ đóng đủ 15 năm BHXH sẽ được hưởng 45% mức bình quân tiền lương đóng. Nếu lấy mức lương hiện tại của chị Hương khoảng 8,5 triệu đồng/tháng để ước tính, thì lương hưu mỗi tháng chỉ vào khoảng gần 3,8 triệu đồng. Trên thực tế, do mức bình quân tiền lương được tính cho toàn bộ quá trình đóng BHXH, trong đó nhiều năm trước có thu nhập thấp hơn, nên con số này có thể còn thấp hơn.
"Tính ra mỗi tháng nhận chưa đến 4 triệu đồng thì rất khó xoay xở, nếu không có sự điều chỉnh về mức đóng hoặc thời gian đóng, nhiều người lao động như tôi sẽ rơi vào tình cảnh lương hưu không đủ đảm bảo mức sống tối thiểu", chị Hương bày tỏ.
Tương tự, chị Vũ Ngọc Anh (Hà Nội) cho biết, khi nghe tin Nhà nước cho giảm năm đóng BHXH từ 20 năm xuống 15 năm để được nhận lương hưu chị mừng lắm vì mình sắp đủ điều kiện để về hưu, nhưng chị lại lo vì mức lương hưu thấp, có thể sẽ phải bán hàng online hoặc đi làm thêm để có thêm thu nhập.
"Ai cũng muốn đóng BHXH ở mức cao để được hưởng lương cao nhưng rất khó vì cơ quan chỉ đóng theo lương cơ bản, không phải tổng thu nhập", chị Ngọc Anh nói.
Theo BHXH Việt Nam, trong nhiều năm qua, điều kiện phải đóng đủ 20 năm BHXH mới được hưởng lương hưu đã trở thành rào cản với nhiều người lao động, đặc biệt là nhóm tham gia muộn hoặc có quá trình đóng gián đoạn. Không ít trường hợp dù đã đóng nhiều năm nhưng vẫn phải nhận BHXH một lần, đồng nghĩa rời khỏi hệ thống an sinh khi về già.
Luật BHXH năm 2024 đã điều chỉnh thời gian đóng tối thiểu từ 20 năm xuống còn 15 năm, nhằm mở rộng diện bao phủ và tạo cơ hội cho nhiều người đủ điều kiện hưởng lương hưu.
Đại diện BHXH Việt Nam cho rằng, việc giảm thời gian đóng tối thiểu đã trực tiếp tháo gỡ "nút thắt", giúp gia tăng đáng kể số người có thể tiếp cận lương hưu, phù hợp với thực tế thị trường lao động có nhiều biến động.
Trước lo ngại mức hưởng sẽ thấp khi thời gian đóng ngắn, cơ quan này cho rằng cách nhìn này chưa đầy đủ. Bởi ngoài khoản lương hưu hằng tháng, người hưởng còn được cấp thẻ BHYT miễn phí với mức hưởng cao, giúp giảm đáng kể chi phí khám chữa bệnh khi tuổi cao.
Bên cạnh đó, người hưởng lương hưu còn được đảm bảo các chế độ tử tuất như trợ cấp mai táng, trợ cấp cho thân nhân. Lương hưu cũng được Nhà nước điều chỉnh định kỳ theo chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế nhằm đảm bảo giá trị thực.
Theo các chuyên gia, với nhóm lao động trung niên, lao động tự do hoặc tham gia BHXH không liên tục, quy định mới mang lại cơ hội "ở lại hệ thống", thay vì bị loại bỏ như trước đây.
Dù vậy, nguyên tắc "đóng - hưởng" vẫn là cốt lõi của chính sách. Người tham gia đóng càng cao, thời gian càng dài thì mức lương hưu càng lớn. Việc giảm thời gian xuống 15 năm không nhằm khuyến khích tham gia ngắn hạn, mà mở rộng cơ hội tiếp cận, trong khi người lao động vẫn nên duy trì đóng lâu dài để tối ưu quyền lợi khi về già.
Theo BHXH Việt Nam, trong năm 2025, số người hưởng BHXH một lần giảm 24,43% so với năm 2024. Trong 2 tháng đầu năm 2026, con số này tiếp tục giảm 28,29% so với cùng kỳ. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh nhiều năm trước đó, tình trạng rút BHXH một lần có xu hướng gia tăng. Các chuyên gia nhận định, người lao động đang dần cân nhắc kỹ hơn, lựa chọn ở lại hệ thống để đảm bảo an sinh lâu dài.
