Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm nay tuyên bố đã sử dụng “hệ thống phòng không hải quân tiên tiến” để bắn hạ một tiêm kích F-35 Mỹ trên bầu trời miền trung nước này. IRGC thêm rằng máy bay thuộc biên chế phi đoàn đồn trú tại căn cứ không quân Lakenheath ở Anh, nhấn mạnh nó đã bị vỡ vụn nên chưa thể xác định số phận người lái.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran cùng ngày công bố hình ảnh các mảnh vỡ được cho là của tiêm kích Mỹ bị bắn rơi, gồm một phần đầu cánh chính với dải đèn định vị ban đêm và cánh đuôi đứng có phù hiệu Lực lượng Không quân Mỹ ở châu Âu (USAFE).
David Cenciotti, tổng biên tập chuyên trang hàng không quân sự Aviationist, nhận định đây thực chất là mảnh vỡ của tiêm kích hạng nặng F-15E, không phải chiến đấu cơ tàng hình F-35. “Vạch màu đỏ trên cánh đuôi đứng là dấu hiệu nhận diện của Phi đoàn Tiêm kích số 494, đơn vị F-15E đồn trú tại căn cứ Lakenheath ở Anh và đã triển khai tới Jordan cho chiến dịch tấn công Iran”, ông cho hay.
Các hình ảnh khác cho thấy cụm thiết bị tác chiến điện tử kỹ thuật số (DEWS) thường được bố trí ở chót đuôi tiêm kích F-15E, cũng như hố sâu được cho là nơi máy bay lao xuống đất.
Cenciotti chỉ ra rằng chưa có dấu hiệu nào cho thấy những hình ảnh này đã được chỉnh sửa hoặc tạo bằng AI. Ông cũng bác bỏ ý kiến cho rằng đây là hiện trường tiêm kích F-15E Mỹ rơi do bị Kuwait bắn nhầm hồi đầu tháng 3, do địa hình trong ảnh không trùng khớp với bất kỳ khu vực nào ở Kuwait.
IRGC trước đó cũng tuyên bố bắn hạ một tiêm kích Mỹ trên không phận đảo Qeshm ở miền nam Iran, kèm theo video từ cảm biến hồng ngoại đang bám bắt một máy bay liên tục cơ động và thả mồi bẫy, nhưng không có cảnh máy bay trúng đạn hay bị rơi.
Cenciottin cho rằng đây dường như là chiến đấu cơ F-15, nhưng chưa rõ có liên quan đến những mảnh vỡ được công bố hay không.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, chưa đưa ra bình luận về hình ảnh các mảnh vỡ, nhưng khẳng định “tất cả chiến đấu cơ Mỹ đã được kiểm đếm”.
Nếu được xác nhận, đây sẽ là máy bay có người lái đầu tiên của Mỹ bị bắn rơi trên vùng trời Iran kể từ khi xung đột bùng phát.
CENTCOM hôm 19/3 thông báo một tiêm kích tàng hình F-35A Mỹ phải hạ cánh khẩn cấp sau khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên bầu trời Iran, nhưng không nêu nguyên nhân cụ thể.
IRGC sau đó công bố video cảm biến hồng ngoại đang bám bắt chiếc F-35A, trước khi tên lửa phòng không phát nổ ở khoảng cách gần và khiến nó bị hư hại. Tạp chí Air & Space Forces của Mỹ hôm 22/3 dẫn nguồn thạo tin cho biết sự việc đã khiến máy bay hỏng nặng và khó lòng trở lại hoạt động trong tương lai gần, phi công cũng bị thương do trúng mảnh văng.
Tiêm kích đa năng F-15E Strike Eagle được Mỹ phát triển vào thập niên 1980, dựa trên thiết kế chiến đấu cơ hai chỗ ngồi F-15B. Mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 31 triệu USD vào thời điểm năm 1998, tương đương gần 62 triệu USD hiện nay, chưa kèm theo vũ khí.
Biến thể này được bổ sung khả năng tiến công mặt đất với độ chính xác cao, thay vì chỉ giới hạn ở năng lực đối không như dòng F-15 nguyên bản, có khả năng thực hiện các nhiệm vụ công kích sâu trong không phận đối phương mà không cần phụ thuộc vào máy bay tác chiến điện tử hoặc tiêm kích hộ tống.
Trả lời phỏng vấn truyền hình nhà nước cuối tuần qua, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết Moscow đã nhận được một đề xuất từ Ukraine về việc hạn chế sử dụng tên lửa tầm xa, giới hạn các hoạt động quân sự trong phạm vi 4 vùng gồm Kherson, Zaporizhia, Donetsk và Lugansk.
Tuy nhiên, ông Putin cho rằng đề xuất này được đưa ra là vì các lực lượng của Ukraine đang chịu áp lực dọc theo chiến tuyến dài 1.250km.
“Đã rõ lý do tại sao đề xuất này được đưa ra, bởi vì các cuộc phản công của chúng tôi sâu vào lãnh thổ Ukraine mạnh hơn nhiều, có tác động lớn hơn”, ông Putin nói.
Ông phát biểu thêm: “Xét đến tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng của họ, các lực lượng vũ trang Ukraine rõ ràng tin rằng đây có thể là sự cứu rỗi của họ. Nhưng điều đó không nằm trong kế hoạch của chúng tôi”.
Các quan chức Ukraine vẫn chưa bình luận công khai về các phát biểu của ông Putin, bao gồm cả những tuyên bố của nhà lãnh đạo Nga rằng Kiev đã gửi một đề xuất nhằm hạn chế việc sử dụng tên lửa tầm xa.
Ông Putin thừa nhận Moscow đã phải tăng cường năng lượng phòng không để chống lại các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái ngày càng gia tăng của Ukraine nhằm vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga trong những tháng gần đây.
Tuần trước, Ukraine đã sử dụng máy bay không người lái tầm xa để tấn công hai cơ sở dầu mỏ ở Kerch thuộc bán đảo Crimea và cảng Kavkaz ở Krasnodar. Cả hai nơi này đều được sử dụng để vận chuyển nhiên liệu đến các chiến tuyến của Nga. Ukraine cũng tấn công các nhà mạng điện, dẫn đến việc đình chỉ bán nhiên liệu ở Crimea.
Vào hôm 28/6, Thống đốc Yaroslavl Mikhail Yevrayev cũng cho biết trên Telegram rằng khu vực phía đông bắc Moscow đã bị tấn công bởi máy bay không người lái của Ukraine và các lối ra từ thủ phủ của vùng đã tạm thời bị đóng cửa.
Trong khi đó, tại vùng Belgorod nằm trên biên giới phía đông bắc của Ukraine, một người khác đã thiệt mạng ở quận Shebekinsky trong suốt 64 cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine trong vòng 24 giờ.
Bất chấp làn sóng tấn công của Ukraine, ông Putin khẳng định: “Tất cả các cuộc không kích, bất kể chúng bắn trúng cơ sở hạ tầng nào của chúng tôi, hoàn toàn không ảnh hưởng đến tình hình trên mặt trận, trên đường tiếp xúc chiến đấu”.
Ông cho biết nhiệm vụ hiện tại của Nga là “nhanh chóng và gia tăng đáng kể việc sản xuất các hệ thống phòng không đang được cần đến nhất”.
Ông Ian Lesser, nghiên cứu viên ưu tú tại Quỹ German Marshall của Mỹ, nhận định trên thực tế, Nga có nguồn lực lớn hơn đáng kể đối với các cuộc tấn công tầm xa. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi Moscow muốn giữ vững lợi thế này và tránh bất kỳ sự thỏa hiệp nào trên mặt trận này, ít nhất là vào thời điểm hiện tại.
“Moscow chắc chắn sẽ xem khả năng tấn công tầm xa của chính mình như một công cụ răn đe, có lẽ càng có ý nghĩa hơn khi Ukraine mở rộng khả năng tự tấn công các mục tiêu ở Nga ở khoảng cách xa hơn”, ông Lesser nói thêm.
Các quan chức Ukraine vẫn chưa bình luận về triển vọng hạn chế các cuộc tấn công tầm xa, nhưng vào đầu tháng 6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã viết một bức thư ngỏ gửi Tổng thống Putin và đề xuất một cuộc gặp trực tiếp để thảo luận về việc chấm dứt xung đột.
Ông Zelensky lưu ý, khi Mỹ đang tập trung vào cuộc chiến với Iran, “sẽ là sai lầm nếu chỉ đơn giản là chờ đợi cho đến khi cuộc chiến ở châu Âu trở lại trung tâm sự chú ý của họ”, và đã gợi ý một con đường dẫn đến hòa bình.
“Ukraine đề xuất chấm dứt cuộc chiến này thông qua sự tham gia trực tiếp giữa chúng tôi và ông Putin. Tôi đề xuất một cuộc gặp”, ông nói thêm.
Ông Putin cho biết Moscow đã sẵn sàng gia hạn các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, ông tuyên bố những cuộc đàm phán này sẽ dựa trên cơ sở những gì đã được đề xuất tại các cuộc đàm phán tổ chức ở Istanbul vào năm 2022, bao gồm cả yêu cầu của Nga rằng Ukraine phải nhượng vùng Donbass, nơi hiện phần lớn đang nằm dưới sự kiểm soát của Nga.
Ngày 3.6 (theo giờ Mỹ), Hạ viện nước này, do đảng Cộng hòa chiếm đa số, đã thông qua nghị quyết ngăn chặn Tổng thống Trump tiếp tục cuộc chiến Iran sau hơn 3 tháng xung đột chưa kết thúc.
Nghị quyết trên được thông qua với 215 phiếu thuận và 208 phiếu chống, khi 4 hạ nghị sĩ cùng đảng Cộng hòa với ông Trump đã "quay xe" bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết. Không có hạ nghị sĩ Dân chủ nào bỏ phiếu chống và có tổng cộng 7 nghị sĩ không bỏ phiếu. Theo kết quả trên, Hạ viện yêu cầu Nhà Trắng phải rút quân khỏi cuộc chiến, trừ khi Quốc hội Mỹ tuyên chiến hoặc cho phép sử dụng lực lượng quân sự đối với Iran.
Trước đó, 3 nghị quyết về hạn chế quyền lực gây chiến đối với ông Trump đã thất bại tại Hạ viện. Do đó, với kết quả thông qua nghị quyết, cuộc bỏ phiếu lần này phản ánh sự lo lắng của một số đảng viên Cộng hòa về cách Tổng thống Trump xử lý cuộc xung đột. Kết quả bỏ phiếu cũng đánh dấu nỗ lực hiếm hoi của lưỡng đảng nhằm kiềm chế quyền lực chiến tranh của vị chủ nhân Nhà Trắng.
"Việc thông qua nghị quyết báo hiệu bước ngoặt quan trọng: ngày càng có nhiều đảng viên Cộng hòa lắng nghe các cử tri của họ, những người không muốn một cuộc chiến tranh ở Trung Đông", Reuters dẫn lời hạ nghị sĩ Gregory Meeks (Dân chủ), người bảo trợ cho nghị quyết quyền lực chiến tranh và là thành viên cấp cao của Ủy ban Đối ngoại, phát biểu sau khi có kết quả.
Tuy nhiên, việc được thông qua ở Hạ viện chỉ mang tính biểu tượng, vì nghị quyết trên cần được thông qua ở Thượng viện thì mới có giá trị thực thi.
Trả lời Thanh Niên vào hôm qua (4.6), chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) đánh giá: "Những gì đang diễn ra chứng minh người Iran đã chọn đúng chiến lược. Giới tinh hoa chính trị Mỹ không còn đủ kiên nhẫn và sẽ tìm kiếm hòa bình ngay khi thấy dấu hiệu bất mãn của cử tri. Để đạt được mục tiêu, Tổng thống Trump lẽ ra nên tiếp tục gây áp lực lên chế độ cầm quyền Iran cho đến khi Tehran phải chấp nhận một thỏa thuận. Giờ thì ông Trump đã hết thời gian".
"Có thể cần thêm khoảng 10 ngày để Thượng viện Mỹ thông qua nghị quyết. Vì vậy, ông Trump phải đạt được một thỏa thuận tốt trước ngày 30.6 hoặc muộn nhất là chấp nhận những gì Iran đề nghị trước ngày 31.7. Điều này một lần nữa chứng minh rằng kết quả một cuộc chiến tranh không chỉ được quyết định trên chiến trường", cựu đại tá Schuster đánh giá. Ngày 30.6 và ngày 31.7 là các mốc thời gian sau cùng mà Thượng viện bỏ phiếu và nghị quyết có giá trị thực thi.
Với các mốc thời gian trên, khó có khả năng Washington đủ sức khiến Tehran lùi bước, nhất là khi thực tế những gì đã diễn ra cho thấy Iran vẫn chống chịu hiệu quả và chế độ cầm quyền của nước này vẫn duy trì quyền lực. Trong khi đó, với khoảng thời gian ngắn ngủi còn lại, Tổng thống Trump khó có giải pháp nào khả thi để chiếm ưu thế nhiều hơn nữa trước Tehran. Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, chỉ ra rằng dù "lệnh ngừng bắn" được duy trì, thì eo biển Hormuz thực tế đang đóng cửa gây tổn thất không nhỏ cho kinh tế toàn cầu. Cứ mỗi ngày Hormuz còn đóng cửa thì mức độ thiệt hại càng tăng thêm, sức ép cũng trở nên lớn hơn với Tổng thống Trump.
Tuy nhiên, eo biển Hormuz chỉ mở cửa trở lại khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận, hoặc Mỹ phải điều động một lực lượng quân sự đủ lớn để đổ bộ vào Iran nhằm buộc mở cửa eo biển Hormuz. Tổng thống Trump dường như đang muốn tránh sự leo thang quân sự đáng kể kéo Mỹ vào sâu hơn cuộc xung đột. Hôm qua (4.6), tờ The Wall Street Journal dẫn lời một số quan chức Mỹ tiết lộ Tổng thống Trump đã chia sẻ với các cấp dưới thân cận rằng ông chỉ tấn công trở lại Iran nếu có thêm binh sĩ Mỹ bị thiệt mạng trong cuộc chiến này. Điều này được hiểu rằng chính bản thân ông Trump hiện không muốn tái diễn tấn công.
Với thực tế như vậy, ông Trump khó có thể đạt một chiến thắng chính trị trong cuộc chiến Iran, dẫn đến ảnh hưởng không nhỏ cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra vào tháng 11 tới.
Theo Hãng tin Reuters, sáng 9-7 (giờ Việt Nam), Mỹ và Iran tiếp tục không kích nhau dữ dội, đẩy xung đột leo thang và có nguy cơ bùng nổ chiến sự Trung Đông trên diện rộng.
Trong thông cáo chính thức sáng 9-7, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố đã đánh trúng khoảng 90 mục tiêu trên khắp Iran, đồng thời công bố video đen trắng ghi lại cảnh tấn công một đường băng sân bay và các bệ phóng tên lửa.
Washington tuyên bố đợt tấn công nhằm "làm suy giảm thêm" năng lực đe dọa tự do hàng hải của Iran tại eo biển Hormuz.
Ở chiều ngược lại, truyền thông nhà nước Iran đưa tin có các vụ nổ tại Bushehr - nơi đặt tổ hợp nhà máy hạt nhân - cùng các thành phố cảng phía nam Chabahar, Konarak, Bandar Abbas và Sirik.
Các cuộc tấn công khiến ít nhất 3 người thiệt mạng ở tỉnh Khuzestan (tây nam) và một lính cứu hỏa thiệt mạng tại sân bay ở Iranshahr.
Cũng trong sáng 9-7, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phóng máy bay không người lái (drone) và tên lửa vào hai căn cứ Mỹ ở Kuwait và hai căn cứ Mỹ ở Bahrain.
Quân đội Kuwait cho biết đang tích cực đánh chặn các đòn tấn công của Iran. Trong khi đó tại Bahrain - nơi đặt sở chỉ huy Hạm đội 5 Hải quân Mỹ, còi báo động cũng vang lên ít nhất hai lần.
Qatar cũng đã phát cảnh báo an ninh nâng cao trong thời gian ngắn rồi thông báo dỡ bỏ. Chưa có thông tin ngay về thiệt hại tại ba quốc gia vùng Vịnh này.
Cùng lúc, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán của Tehran trong nhiều vòng thương thảo với Mỹ, tỏ thái độ cứng rắn trên mạng xã hội X: "Nước Mỹ vẫn chưa nhận ra rằng thói bắt nạt và bội ước giờ đây không còn không bị trừng phạt nữa. Tôi xin nói thẳng: nếu các người ra đòn, các người sẽ bị đánh trả.
Đừng vùng vẫy vô ích, kẻo càng lún sâu hơn. Eo biển Hormuz sẽ chỉ được khai thông theo 'sự sắp đặt của Iran', chứ không phải bằng những lời đe dọa của Mỹ".
Đến trưa 9-7, Hãng tin Reuters dẫn lời ông Trump khẳng định ông vừa nhận được cuộc gọi từ phía Iran. Tổng thống Mỹ cho rằng Tehran muốn xây dựng một thỏa thuận mới cùng Washington.
