Mỗi vùng đất đều có một món đặc sản riêng khiến người ta nhớ mãi, có những món ăn tưởng chừng bình dị nhưng lại trở thành “của hiếm” được săn lùng mỗi mùa trong năm.
Nấm mối từ lâu được xem là một trong những đặc sản thiên nhiên được nhiều người săn đón. Loại nấm này không thể nuôi trồng nhân tạo mà chỉ xuất hiện trong tự nhiên, thường mọc ở các vùng bán sơn địa, rừng núi hoặc những khu đất cao gần tổ mối.
Ẩn mình dưới lớp lá mục quanh những gốc cây lớn, nấm mối như một món quà bí mật của thiên nhiên, khiến việc tìm kiếm chúng trở thành trải nghiệm đầy thú vị.
Mỗi năm, khi những cơn mưa lạnh đầu mùa kéo về và gió bắt đầu chuyển hướng, mùa nấm mối cũng chính thức bắt đầu. Đây cũng là thời điểm nhiều người sành ăn háo hức săn tìm những mẻ nấm tươi để thưởng thức hương vị đặc trưng chỉ có trong thời gian ngắn ngủi của năm.
Sự khan hiếm chính là lý do khiến nấm mối luôn có giá thành cao. Không chỉ phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên, mùa nấm cũng chỉ kéo dài vài tháng nên sản lượng rất hạn chế. Tùy từng địa phương và thời điểm, giá nấm mối có thể dao động từ vài trăm nghìn đồng đến hơn 1 triệu đồng/kg. Những cây nấm mọc trên đất phèn thường nhỏ hơn nhưng có thân chắc, vị ngọt đậm đà hơn so với nấm mọc trên đất cát hoặc đất đỏ bazan.
Lý giải về mức giá tăng cao, những người chuyên săn nấm cho biết nguyên nhân chính đến từ nguồn cung khan hiếm. Năm nay, thời tiết diễn biến thất thường khi mưa đến muộn sau thời gian dài nắng nóng, khiến nấm mọc thưa thớt và không đồng đều như những mùa trước.
“Có đêm đi cả quãng rừng, thu hoạch được cả bao đầy, nhưng cũng có hôm ròng rã suốt đêm chỉ nhặt được vài lạng nấm,” một người săn nấm chia sẻ.
Không chỉ sản lượng sụt giảm, chi phí cho việc “săn lộc trời” cũng tăng đáng kể.
Theo anh Thành, một người có nhiều năm kinh nghiệm trong nghề, bộ đèn và pin chuyên dụng dùng để soi nấm trước đây có giá khoảng 1-1,2 triệu đồng, nay đã tăng lên 1,5-1,6 triệu đồng tùy loại. Bên cạnh đó, chi phí xăng xe và di chuyển vào rừng cũng tăng theo mặt bằng chung.
“Nguồn cung giảm, trong khi chi phí đầu vào lại cao hơn, nên giá nấm đầu mùa năm nay tăng khoảng 7-8% so với cùng kỳ năm ngoái,” anh Thành chia sẻ với Vnexpress.
Bên cạnh giá trị ẩm thực, nấm mối còn được đánh giá cao về mặt dinh dưỡng. Loại nấm này chứa nhiều protein, canxi và các khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Nấm mối đặc biệt phù hợp với người cao tuổi, người đang hồi phục sức khỏe hoặc người mắc bệnh tiểu đường.
Ngoài ra, nhiều nghiên cứu còn cho thấy các hợp chất trong nấm có khả năng hỗ trợ tăng cường miễn dịch, chống oxy hóa, làm chậm quá trình lão hóa và góp phần cải thiện sức khỏe làn da.
Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của nấm mối không chỉ nằm ở độ hiếm mà còn ở hương vị thơm ngon khó cưỡng. Thịt nấm giòn ngọt tự nhiên, mang mùi thơm thanh khiết và có thể kết hợp hài hòa với nhiều nguyên liệu khác mà vẫn giữ được nét đặc trưng riêng. Dù được chế biến theo cách đơn giản hay cầu kỳ, nấm mối luôn là điểm nhấn khiến món ăn trở nên hấp dẫn hơn.
Nhờ hương vị thanh ngọt tự nhiên, nấm mối có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như cháo nấm mối, bánh canh nấm mối, chả trứng nấm mối, nấm hấp, xôi nấm mối hay các món xào cùng hải sản và thịt gà.
Không chỉ là một nguyên liệu cao cấp, nấm mối còn là món quà đặc biệt mà thiên nhiên ban tặng. Với hương vị tinh tế cùng giá trị dinh dưỡng vượt trội, mỗi mùa nấm về đều trở thành thời điểm được những người yêu ẩm thực mong chờ.
Nấm mối là món quà quý giá mà thiên nhiên ban tặng, mọc lên từ những tổ mối nằm sâu dưới lòng đất sau các cơn mưa đầu mùa khoảng một tuần. Loại nấm này xuất hiện nhiều ở các tỉnh miền Tây, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, đặc biệt tại những vùng có rừng cao su hoặc rừng trồng lâu năm.
Khác với nhiều loại nấm có thể nuôi trồng quy mô lớn, nấm mối hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên nên sản lượng luôn khan hiếm.
Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, nấm bắt đầu nhú khỏi mặt đất vào khoảng 5-6 giờ chiều và phát triển nhanh khi màn đêm buông xuống. Chính vì vậy, những người săn nấm thường mang theo đèn pin, lội rừng từ tối đến rạng sáng để tìm kiếm. Thời điểm lý tưởng nhất là khi nấm vừa hé mọc, tai nấm còn khép chặt như búp hoa. Khi ấy, nấm giữ được độ giòn, vị ngọt thanh đặc trưng và có giá trị cao nhất trên thị trường.
Những “thợ săn nấm” lâu năm cho biết mùa nấm mối rộ nhất thường trùng với dịp Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch). Tuy nhiên, mỗi đợt nấm chỉ kéo dài khoảng bốn ngày rồi nhanh chóng kết thúc. Sau đó, người dân phải chờ thêm từ một đến hai tuần mới có thể đón đợt nấm mới xuất hiện.
Hiện nay, trên thị trường đã có nấm mối đen được nuôi trồng nhân tạo nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. Dù vậy, với những người sành ăn, nấm mối tự nhiên vẫn được đánh giá cao hơn nhờ hương thơm đặc trưng, vị ngọt đậm đà và độ giòn hấp dẫn mà các loại nấm nuôi trồng khó có thể sánh được.
Theo báo cáo mới nhất từ nền tảng tài chính LendingTree, mức chi trung bình để nuôi một đứa trẻ tại Mỹ đến năm 18 tuổi là hơn 303.000 USD (đã trừ các khoản miễn giảm thuế). Tính trung bình mỗi năm, phụ huynh phải chi gần 17.000 USD. Tuy nhiên, con số này tăng lên hơn 29.000 USD trong 5 năm đầu đời, chủ yếu do chi phí trông giữ trẻ.
Trong các khoản phải chi như thuê nhà, thực phẩm, đi lại và bảo hiểm, tiền gửi trẻ chiếm tỷ trọng cao nhất. Từ tháng 6/2024 đến nay, chi phí này tăng trung bình 8%, trong khi lạm phát tăng 4%.
Tại New York, chi phí giữ trẻ trung bình năm 2024 là 26.000 USD. Theo hướng dẫn của liên bang, chi phí này được coi là hợp lý nếu không vượt quá 7% thu nhập hộ gia đình.
Để đạt tỷ lệ này, một gia đình cần thu nhập 334.000 USD mỗi năm. Tuy nhiên, số liệu từ Cục điều tra Dân số Mỹ (U.S. Census Bureau) cho thấy thu nhập trung bình của một hộ gia đình Mỹ là 81.600 USD/năm (tại bang New York là 85.800 USD). Như vậy, mức thu nhập cần thiết để nuôi con hợp chuẩn đang cao gấp 4 lần thu nhập thực tế của người dân. Nhiều gia đình có con nhỏ dành tới 21,9% thu nhập để gửi trẻ.
Để đối phó, nhiều cặp vợ chồng tại các bang đắt đỏ như California hay New York buộc phải chọn mô hình "cha mẹ thay ca" (tag-team parenting).
David, một nhân viên kho vận tại California, kể anh và vợ gần như không gặp mặt nhau trong tuần để né học phí mầm non 25.000 USD mỗi năm. Vợ anh làm việc giờ hành chính từ 8h đến 16h. Khi vợ vừa về đến nhà, David bắt đầu ca làm việc đêm từ 19h đến sáng hôm sau. Anh chỉ chợp mắt vài tiếng buổi sáng rồi thức để trông con lúc vợ đi làm.
"Chúng tôi giống như những người cha mẹ đơn thân có kết hôn", David nói. Anh cho biết dù tiết kiệm được tiền gửi trẻ, sự kiệt quệ về thể chất và thiếu hụt thời gian gắn kết gia đình là cái giá phải trả.
Matt Schulz, trưởng bộ phận phân tích tài chính tại LendingTree, cho biết nhiều phụ huynh phải cắt giảm các khoản thế chấp nhà, tiết kiệm hưu trí hoặc quỹ khẩn cấp để dồn tiền nuôi con. Thực tế này góp phần khiến tỷ lệ sinh tại Mỹ chạm mức thấp kỷ lục vào năm 2025, xu hướng suy giảm kéo dài trong gần hai thập kỷ qua.
Bên cạnh chi phí chăm sóc, giá thực phẩm cũng tăng 29,3% trong giai đoạn 2023-2026, trong khi chi phí quần áo cho trẻ tăng gần 15%.
Hawaii là nơi đắt đỏ nhất để nuôi con với tổng chi phí đến năm 18 tuổi gần 413.000 USD. Các bang có chi phí cao tiếp theo gồm Alaska (365.000 USD), Maryland (326.000 USD), California (312.000 USD) và New Jersey (312.000 USD). Ngược lại, New Hampshire và South Carolina nằm trong nhóm có mức chi phí thấp hơn, dao động quanh ngưỡng 200.000 USD.
Trước áp lực từ cử tri, chính quyền một số nơi đã can thiệp. Tại New York, thống đốc Kathy Hochul và nghị sĩ Zohran Mamdani vừa công bố khoản tài trợ 73 triệu USD cung cấp 2.000 suất học mẫu giáo miễn phí cho trẻ 2 tuổi từ mùa thu năm nay, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người dân.
Báo cáo được công bố ngày 2/5 của Oxfam dựa trên nghiên cứu dữ liệu công khai năm 2025 từ 1.500 tập đoàn lớn tại 33 quốc gia.
Theo đó, từ năm 2024 đến 2025, lương thực tế trung bình của người lao động toàn cầu tăng 0,5%. Cùng thời điểm, thù lao của giám đốc điều hành (CEO) tại các doanh nghiệp này tăng 11%.
Trong năm qua, trung bình mỗi CEO nhận 8,4 triệu USD tiền lương và thưởng, tăng gần một triệu USD so với năm trước đó. 10 CEO được trả lương cao nhất thế giới có tổng thu nhập hơn 1 tỷ USD. Dữ liệu của Oxfam chỉ ra, một nhân viên thông thường phải làm việc 490 năm để đạt được mức thù lao trung bình một năm của CEO.
Xét trong giai đoạn 2019-2025, mức lương thực tế của người lao động toàn cầu đã giảm 12%. Các chuyên gia ước tính mức giảm này tương đương với việc người lao động phải làm việc không công 108 ngày trong suốt 6 năm qua. Trong khi đó, thù lao thực tế của các CEO tăng 54% cùng kỳ.
Oxfam cho biết khoảng cách giữa thu nhập của giới quản lý và nhân viên là một xu hướng dài hạn, khi các nhà điều hành nắm giữ phần ngày càng lớn trong nền kinh tế.
"Không thể thảo luận về khủng hoảng chi phí sinh hoạt mà bỏ qua vấn đề bất bình đẳng cực đoan giữa lương của lãnh đạo và người lao động", bà Patricia Stottlemyer, đại diện Oxfam Mỹ, cho biết.
Theo một khảo sát hồi tháng 4 của tờ CNBC, 49% người Mỹ đã phải cắt giảm chi tiêu không thiết yếu; 40% rút tiền tiết kiệm, trong khi khoảng 1/3 đang tìm thêm nghề tay trái, làm thêm giờ, hoặc ráo riết tìm việc mới có đãi ngộ cao hơn.
Các chuyên gia từ Oxfam nhận định các doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để tăng lương cho nhân viên. Việc thu hẹp khoảng cách thu nhập phụ thuộc vào các chính sách phân phối lại thành quả kinh tế.
Mùa đông năm ngoái, bà Bao Yi, 73 tuổi, ở Thượng Hải bị viêm khớp dạng thấp khiến một cánh tay gần như mất khả năng vận động. Lần đầu tiên, bà phải dựa vào chồng, ông Shi Mingao, 75 tuổi, để mặc quần áo, rửa mặt và mở nắp chai.
Bao kết hôn năm 28 tuổi. Hai vợ chồng từng mong có con, nhưng sau nhiều lần sảy thai cùng áp lực chăm sóc cha mẹ già, kế hoạch này dần khép lại. Giai đoạn 38 tuổi, Bao tin rằng bản thân không thể mang lại cuộc sống ổn định cho con khi thường phải đối mặt với sự mệt mỏi trong công việc.
Dù gia đình và đồng nghiệp phản đối gay gắt, bà vẫn quyết định dừng việc sinh đẻ. Áp lực mà bà Bao chịu rất phổ biến trong một xã hội đặt nặng tư tưởng nối dõi tông đường. Tuy nhiên, sự kỳ vọng này đang mờ dần ở các thế hệ sau. Đối mặt với chi phí sinh hoạt đắt đỏ và thị trường việc làm khắc nghiệt, nhiều thanh niên thuộc Gen Z hiện nay chủ động chọn lối sống DINK hoặc phong trào "nằm thẳng" (tang ping - từ chối áp lực thăng tiến) để tự giải thoát khỏi các gánh nặng truyền thống.
Bà Bao được cho là thế hệ DINK đầu tiên ở Trung Quốc, trong bối cảnh kết hôn mà không có con còn hiếm và khó được chấp nhận. Hiện nay, lựa chọn này dần phổ biến. Theo điều tra dân số năm 2020, nước này có khoảng 188 triệu hộ gia đình hai người (không con cái), chiếm 38% tổng số hộ, tập trung chủ yếu ở các đô thị lớn như Thượng Hải, Bắc Kinh.
Bước vào tuổi già, câu hỏi của họ hiện ra rõ ràng: Không có con, sẽ dựa vào ai? Với Bao, câu trả lời không nằm ở sự hối tiếc. Bà cho rằng ngay cả khi có con, chúng cũng sẽ có cuộc sống riêng.
Nhịp sống của vợ chồng Bao tại căn hộ 30 m2 diễn ra chậm rãi. Họ thức dậy muộn, mua sắm trực tuyến, uống cà phê và dắt hai chú chó đi dạo công viên. Sau khi nghỉ hưu, Bao lấy bằng lái xe, học tâm lý học và dành nhiều thời gian trò chuyện với trí tuệ nhân tạo (AI).
Đôi khi, bà lướt danh bạ điện thoại rồi dừng lại ở một cái tên của bạn bè nhưng không gọi. "Việc chủ động liên lạc với người khác cũng trở thành áp lực ở tuổi này", bà nói. "Trò chuyện với AI dễ hơn vì không sợ làm phiền".
Với Bao, tuổi già gắn liền với khả năng tự xoay xở. Tuy nhiên, căn bệnh viêm khớp đã thử thách điều đó. Một năm qua, ông Shi giúp bà mọi việc sinh hoạt cá nhân. Việc tự chăm sóc lẫn nhau là lựa chọn bất đắc dĩ nhưng thiết thực, trong bối cảnh hệ thống dưỡng lão của Trung Quốc đang đối mặt với khủng hoảng thiếu hụt nhân sự. Dự kiến trong 5 năm tới, nước này sẽ thiếu hơn 5 triệu điều dưỡng viên. Thực tế này khiến những người thuộc thế hệ DINK đầu tiên càng thêm chật vật khi muốn tìm kiếm dịch vụ chăm sóc chất lượng vào cuối đời.
Nhưng bà Bao nói không hối tiếc về lựa chọn thời trẻ, bởi bà quan niệm dù có con, chúng cũng sẽ phải bận rộn với cuộc sống riêng. Trong nhà, Bao vừa mua thêm một con chó máy và gọi nó là "em út". Buổi tối, bà thường ngồi cạnh những chú chó của mình và trò chuyện.
"Chúng lẽ ra là con của chúng tôi", bà nói
Vợ chồng ông Zhou Ming ở Thượng Hải mang đến một góc nhìn khác. Ông nghỉ hưu sớm do mất thính lực nặng, không dùng smartphone và chỉ quanh quẩn trong căn hộ và công viên. Vợ ông, bà Jin Chenghua trở thành người chăm sóc chính, đưa chồng đi khám và hỗ trợ giao tiếp.
Hai người từng mong có con nhưng không thể. Đến khi về già, cảm giác thiếu vắng vẫn còn. "Những lúc mệt mỏi, tôi từng tưởng tượng có một đứa con hỏi han", bà nói.
