Tôi là thành viên của một nhóm học thuật trên mạng xã hội từ lâu. Thành viên của nhóm là người Việt Nam trên toàn thế giới đã, đang và sẽ có ý định đi theo con đường học thuật.
Đến nay, số thành viên đã hơn trăm nghìn và tôi tin trong đó rất nhiều đã tốt nghiệp tiến sĩ. Đây là tín hiệu tích cực. Phần nhiều trong số đó đang định cư tại nước ngoài và có ý định trở về Việt Nam sinh sống, làm việc.
Cũng nhiều trong số đó đã lập gia đình, có con cái. Trong khuôn khổ bài viết này, tôi đưa ra quan sát cá nhân về nhưng bài viết và bình luận trên nhóm kết hợp với những trường hợp mình quan sát ngoài đời thực.
Việc ở lại làm đúng chuyên ngành, có vị trí ổn định nói chung, đặc biệt trong môi trường học thuật là điều khó vô cùng. Khi một vị trí đưa ra là có tới hàng trăm, hàng nghìn hồ sơ xuất sắc trên thế giới ứng nộp chưa kể xác suất cao là hội đồng đã có ứng viên sáng giá được đề cử trước dựa trên năng lực và mạng lưới quen biết.
Tôi sống ở Đức và làm việc trong ngành Y sinh. Tôi biết không ít người làm xong tiến sĩ nhưng rồi để đi tới đích là một vị trí vĩnh viễn trong ngành học thuật chỉ đếm đầu ngón tay.
Có nhiều người cố gắng làm sau tiến sĩ (Postdoc) đến khi nào hết quy định thì thôi (thường là 12 năm làm nghiên cứu và không tìm được vị trí vĩnh viễn). Lúc này bài toán đặt ra và vô cũng nan giải. Làm gì tiếp theo khi mà con cái đã lớn đều đã hòa nhập tốt vào môi trường bên này? Ở lại thì không có việc phù hợp.
Nhiều người đi làm việc bình thường trong siêu thị, bệnh viện, nhà máy với mức thu nhập tối thiểu theo quy định như những người không được đào tạo. Nếu ai hài lòng thì tốt, cả gia đình tổng hòa sẽ vui vẻ.
Nhưng nếu không chấp nhận, cơn bão ngầm bắt đầu nổi lên khi họ muốn về nước để tìm được công việc phù hợp, được tôn trọng và còn một lý do khác nữa là gần cha mẹ già.
Mọi thứ sẽ thực sự không dễ thở với những ai có gia đình, con cái. Ở bên này, anh em có dịp nói chuyện với nhau đều thống nhất rằng nếu hai vợ chồng đi làm mức lương tối thiểu thì cơ bản sẽ đủ tiêu và dư chút. Hàng năm vẫn đi chơi thoải mái và vài năm về nước một lần.
Ba vấn đề tôi mạn phép chia sẻ ở đây là nhà ở, y tế và môi trường nghiên cứu.
Đầu tiên là nhà ở, nước Đức có tỷ lệ sở hữu nhà riêng là khoảng 50%. Tức là 50% số người như tôi vẫn đang đi thuê mà rất yên tâm. Luật của Đức bảo vệ quyền lợi người thuê bằng quy định.
Chủ cho thuê không đuổi vô tội vạ trừ khi người thuê làm hỏng nhà đến mức tệ hoặc chủ muốn lấy lại nhà để ở hoặc cho con. Giá cho thuê chỉ được tăng vài phần trăm sau vài năm.
Tuy có một số mặt trái nhưng đa phần người thuê sẽ yên tâm khi ở nhà thuê trong khoảng thời gian dài. Nếu mua nhà sở hữu thì sẽ phải tuân thủ quy định về thời gian sau ở bao lâu mới được bán cũng như đóng thuế phần chênh lệch.
Có lẽ đó là hai yếu tố chính khiến thị trường mua và thuê ở đây có sự ổn định, không tăng giảm quá sốc.
Tôi nghĩ nếu cơ quan chức năng vào cuộc và đưa các quy định rõ ràng hơn và ràng buộc pháp lý khi thuê nhà cũng như mua nhà thì đại đa số người dân trong đó có những người muốn trở về sẽ không phải quá trăn trở về chỗ ở, một khoản chi tiêu lớn hàng tháng cho hộ gia đình.
Về y tế, Đức thực hiện chính sách y tế toàn dân. Tức là ai cũng có bảo hiểm và được chữa trị giá hợp lí, không phát sinh nhiều chi phí y tế ngoài bảo hiểm. Đặc biệt Đức chịu chi rất nhiều cho khám sàng lọc ở mọi lứa tuổi.
Họ biết rằng nếu chi cho sàng lọc tốt thì chữa sẽ giảm chi phí nhiều. Bên cạnh việc chi thường xuyên cho nhiều xét nghiệm sàng lọc thường niên, một sáng kiến rất hay đưa ra là một năm một người sẽ được bảo hiểm công chi tới 500 Euro cho sàng lọc phụ thêm như sàng lọc ung thư da, làm sạch răng, tiêm phòng ra nước ngoài…
Chúng ta có thể bắt đầu bằng những gói phụ sàng lọc hỗ trợ từ năm trăm nghìn đến vài triệu đồng một năm tùy đối tượng. Làm được tốt từ khâu khám sàng lọc thì khâu chữa chúng ta sẽ tiết kiệm được chi phí y tế rất nhiều, một cấu thành lớn trong chi tiêu mà những người đang ở bên nước phát triển có nền y tế toàn dân rất quan tâm khi trở về.
Việc xin dự án nghiên cứu ở Đức là tương đối cạnh tranh và minh bạch. Nhà khoa học được dành nhiều thời gian cho nghiên cứu và có thời gian không quá nhiều cho giảng dạy.
Việt Nam vẫn nên duy trì các quỹ nghiên cứu, đó là mạch máu nuôi dưỡng sức sống của người làm khoa học.
Về phía mỗi cá nhân, khi trở về đều nên hiểu và chuẩn bị cho một kịch bản sống mang nhiều khác biệt. Lấy việc ở gần cha mẹ, họ hàng, được nói ngôn ngữ của mình là điểm cộng để tự động viên bản thân cho hành trình trở về.
Ngay cả tại Trung Quốc, một nước đi trước chúng ta nhiều năm, quá trình đi và trở về cũng đang diễn ra và như những đồng nghiệp, hàng xóm tôi biết người Trung Quốc ở bên Đức, việc đi hay ở cũng không thuận lợi với bất kỳ ai.
Quyết định cuối cùng là của mỗi cá nhân và xin chúc mọi người đều vui vẻ với quyết định của mình.
"Từ 3 năm trước, với xu thế thương mại điện tử phát triển và AI, tôi không còn cần nhà mặt đường để kinh doanh nữa. Tôi rút vào cái ngõ sâu với căn nhà vừa ở vừa kinh doanh 200 m2 và chỗ để xe thoải mái, chẳng việc gì chen chúc trong cái nhà mặt đường ô nhiễm khói bụi.
Bây giờ ba căn nhà mặt phố tôi thoải mái cho thuê, kiếm được 70 triệu đồng một tháng.
Xin nói thẳng là bây giờ nếu nhìn các cửa hàng mặt tiền trả mặt bằng, tưởng kinh doanh khó khăn, nhưng thực ra vẫn rất sôi động bởi họ chuyển vào trong ngõ nhỏ rồi, là xu hướng dịch chuyển sang bán online.
Hàng tháng tiết kiệm được cả chục triệu đến trăm triệu chi phí mặt bằng, mà hiệu quả bán hàng vẫn tương đương hoặc hơn".
Độc giả nickname andrew.pda23 kể như trên, chia sẻ rằng đã cho thuê các nhà mặt tiền để vào hẻm, vừa rộng rãi vừa thoáng. Câu chuyện này được chia sẻ sau bài viết Nhiều cửa hàng sang nhượng mặt bằng sau khi siết vỉa hè. Nhiều chủ cửa hàng ở Hà Nội chia sẻ doanh thu sụt giảm khiến họ phải tính đến việc trả mặt bằng.
Ghi nhận tình trạng trên, Phó chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết 4 tháng đầu năm nay, công suất hoạt động và giá thuê mặt bằng bán lẻ tại các tuyến phố khu vực nội, ngoại thành sụt giảm so với trước.
Độc giả Nguyễn Quang Tú nói: "Đa số doanh thu ăn uống là từ mặt bằng vỉa hè vì tâm lý muốn ngồi bệt vỉa hè để thưởng thức cảm giác ngoài trời.
Phải có quy hoạch lại tổng thể, quy hoạch rõ ràng nơi nào được phép lập khu chợ đêm, khu ẩm thực. Khu buôn bán hàng hóa. Phải có bãi đậu xe đi động, bãi đậu xe ngầm, bãi đậu xe trên cao với quy mô vừa rồi mở rộng lớn dần.
Phải có lộ trình giảm bớt xe máy trong vòng 10 năm hay 20 năm rồi giảm hẳn, buộc thế hệ sau phải đi phương tiện công cộng khi hạ tầng phương tiện công cộng như xe bus, buýt BRT, metro đầy đủ. Có như vậy thì mới có văn minh, vững mạnh và văn hóa".
Độc giả taianhvu1982 ví von: "Cần các bạn hiểu một cách đơn giản như thế này, muốn có một cơ thể khỏe mạnh, bạn bắt buộc phải đi chữa trị cũng như chấp nhận chịu đau chịu mất kinh phí.
Người đau nhiều đau ít, người mất nhiều mất ít dần đà theo thời gian các bạn sẽ khỏi bệnh có một cơ thể khỏe mạnh đúng nghĩa. Tôi chỉ biết nói hai từ đồng cảm, chia sẻ với những ai đang phải chịu đau bởi những ca 'chữa bệnh, phẫu thuật; như hiện trạng".
Nói về chiến dịch siết vỉa hè, độc giả nickname y4bp8kt7ym nói: "Nước ta đang có những mục tiêu chiến lược rất cụ thể trên con đường tiến lên thành một nước phát triển.
Điều ấy làm chúng ta cần thay đổi cách suy nghĩ, lối sống sao cho phù hợp với các mục tiêu này. Trong đó bộ mặt các đô thị cũng phải thay đổi theo hướng sạch đẹp, trật tự, an toàn, văn minh, và hiện đại.
Tôi không thích lạm dụng cụm từ 'văn hóa mặt tiền;', có những phương thức vận hành của một cộng đồng, một xã hội trong một thời gian rất dài mà đa số người mặc nhiên chấp nhận vì đơn giản rằng ai cũng làm vậy và được chấp nhận, thì nó là thông tục, hay chỉ là thói quen của đa số.
Tất nhiên, thông tục hay thói quen có thể sẽ đến lúc không còn phù hợp khi khoa học công nghệ đưa xã hội phát triển từng ngày. Không cần phải đi đâu xa, hãy nhìn vào các nước ASEAN top trên, đô thị họ trật tự, sạch đẹp, văn minh. Họ quy hoạch các khu chợ, siêu thị, trung tâm mua sắm, khu ẩm thực... cho người có nhu cầu kinh doanh.
Nếu phải thuê nhà mặt tiền kinh doanh thì có thể dành khoảng chi phí ấy để vào các khu được quy hoạch đàng hoàng. Lúc ấy, tình trạng giao thông, bộ mặt đô thị chắc chắn sẽ thay đổi theo hướng tích cực. Câu hỏi đặt ra rằng chúng ta có dám thay đổi cách tư duy, nhận thức (mindset) hay không, chứ không phải là 'văn hóa mặt tiền'.
Độc giả nickname b3584960: "Kinh doanh mặt phố cần nhận thức rõ vỉa hè là chỗ thiết kế đủ để cho xe đạp, xe máy và lối đi bộ, không phải chỗ để bày biện kinh doanh, đặc biệt là thực phẩm đồ uống vì vốn dĩ như vậy khó đảm bảo an toàn thực phẩm.
Nếu chủ nhà muốn cho thuê để bán hàng thì cần xây dựng với khoảng lùi công trình hợp lý tùy độ rộng của vỉa hè.
Tuyến đường cắm biển cấm đỗ xe thì xác định không phục vụ được khách hàng đi ôtô, vỉa hè hẹp thì cũng không có cơ hội phục vụ khách đi xe đạp, xe máy.
Hạ tầng không đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh mà vẫn muốn cho thuê mặt bằng thì không có mấy cơ hội đâu, không thể trách ai được, hãy nhìn nhận thực tế để tự điều chỉnh".
Bà An khuyến nghị các chủ nhà thời điểm này cần linh hoạt giá thuê, giãn thời gian thanh toán hoặc chia nhỏ mặt bằng để giữ chân khách. Đồng thời, chủ nhà cần đưa ra mức giá phù hợp với khả năng chi trả của doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh để duy trì tỷ lệ lấp đầy.
Kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5 vừa rồi, gia đình tôi cũng quyết định làm một chuyến du lịch tự túc từ Hà Nội vào Đà Nẵng. Ban đầu, vợ tôi đề xuất đi máy bay cho nhanh gọn, nhưng tôi lại tiếc tiền vé cho cả nhà nên quyết định tự lái ôtô, nghĩ rằng vừa chủ động, vừa tiết kiệm được một khoản đáng kể. Những tôi không ngờ đó lại là một trong những chuyến đi mệt mỏi nhất của mình.
Gần 800 km đường bộ không phải là con số nhỏ, nhất là với người không quen chạy đường dài như tôi. Chúng tôi phải xuất phát từ tờ mờ sáng, khi trời còn tối đen, phần vì háo hức, phần vì sợ kẹt xe dịp lễ. Nhưng càng đi, tôi càng thấy quyết định của mình có phần chủ quan.
Đường đông, nhiều đoạn ùn tắc khiến việc lái xe trở nên căng thẳng. Tôi phải liên tục tập trung cao độ, mắt không rời khỏi mặt đường, tay lúc nào cũng căng lên vì xử lý các tình huống bất ngờ. Có những đoạn đường đèo, đường lạ, chỉ cần lơ là một chút là có thể gặp nguy hiểm.
Không chỉ riêng tôi, cả gia đình cũng "vật vã" theo chuyến đi. Vợ tôi bị say xe, phải dừng lại nhiều lần. Có lúc giữa đường vắng, không có trạm dừng chân, con đau bụng không thể chịu nổi, tôi buộc phải tấp xe vào lề đường, thậm chí là bên sườn núi để mọi người giải quyết nhu cầu vệ sinh. Những tình huống như vậy khiến chuyến đi trở nên bất tiện và mệt mỏi hơn tôi tưởng rất nhiều.
>> 'Mua 5 kg cua biển làm quà du lịch, nhận về 1,2 kg dây buộc'
Khi đến nơi, tôi gần như không có cảm giác háo hức hay thư giãn nữa. Thay vào đó là sự rã rời, chỉ muốn nằm bẹp trên giường khách sạn. Cả hành trình đáng lẽ là để nghỉ ngơi, tận hưởng, lại biến thành một cuộc "đua đường dài" đầy áp lực.
Đúng là tự lái xe giúp gia đình tôi tiết kiệm được một khoản không nhỏ so với đi máy bay hay tàu hỏa. Nhưng cái giá phải trả là thời gian, sức khỏe và cả trải nghiệm du lịch. Tôi nhận ra, có những khoản tiết kiệm không thực sự "rẻ" nếu phải đánh đổi bằng sự mệt mỏi và căng thẳng.
Tôi không phủ nhận việc tự lái xe đi du lịch có cái hay riêng, nhất là với những ai quen đường dài, có kinh nghiệm và sức khỏe tốt. Nhưng nếu chọn cách này, mỗi người cần chuẩn bị rất kỹ về cả tinh thần, thể lực và phương án dự phòng. Nếu không, rất dễ biến kỳ nghỉ thành một trải nghiệm không mấy dễ chịu như những gì tôi vừa trải qua.
Còn với tôi, lần sau nếu có dịp đi xa như vậy, có lẽ tôi sẽ không còn tiếc tiền vé máy bay nữa. Tôi chẳng dại gì tự lái xe nữa, vì những thứ hay ho như người ta vẫn nói chẳng thấm vào đâu so với cái giá phải trả.
"Bà xã tôi bị gửi email thông báo nợ thuế hơn 18 triệu đồng. Ban đầu chúng tôi còn tưởng đó là email lừa đảo. Nhưng khi mở app ra thì đúng là có thể hiện khoản nợ đó, mới tá hỏa.
Bấm vào xem chi tiết thì thực tế chúng tôi không thể hiểu nổi nó là cái gì, một danh sách dài dằng dặc kéo từ năm này qua năm khác. Lên thuế cơ sở quản lý để tra soát thì đã được xác minh là bị thông báo sai do lỗi cập nhật, lỗi hệ thống.
Nhưng đến nay đã 4 tháng, khoản nợ đó vẫn treo trong app eTax Mobile mà chưa được xóa.
Người dân trễ nộp thuế chút thì nào là bị tính lãi, bị phạt nộp chậm... mà đôi khi chưa chắc là người ta chây ì, cố ý nộp chậm. Mà thực sự người ta không biết có khoản nợ thuế nào đó.
Vậy trách nhiệm của cơ quan thuế ở đâu khi có những trường hợp hàng năm trời không thông báo khoản nợ (nếu có) cho người dân, rồi bây giờ phạt? Còn trường hợp sai sót, mãi không làm sạch dữ liệu, để ít nhất là người dân phải xin nghỉ làm để lên cơ quan thuế làm việc, mất thời gian đi lại, gọi điện. Thiệt hại đó ai chịu cho? Người dân có được tính lãi, có được phạt ai không?".
Độc giả HoathaiSG bình luận như trên, kể lại trường hợp vợ mình bỗng dưng bị thông báo nợ hơn 18 triệu đồng, sau đó phát hiện ra đây là sai sót nhưng mãi vẫn chưa được sửa lại dữ liệu.
Bình luận này được viết sau bài Nợ thuế 'trên trời rơi xuống' của tác giả Hoàng Hà, là luật sư. Tác giả cho biết bỗng nhận được thông báo nợ thuế - một khoản 9 triệu đồng tiền thuế TNCN phát sinh trong năm 2025.
Nguyên nhân do một doanh nghiệp tư nhân đã kê khai thu nhập. Sau 12 ngày phản ánh trên ứng dụng eTax không có kết quả, tác giả Hoàng Hà phải tự liên hệ cơ quan thuế để khiếu nại.
Nhiều độc giả cho biết họ rơi vào tình trạng "tự nhiên thành người nợ thuế" chỉ sau một lần kiểm tra ứng dụng eTax Mobile hoặc nhận email thông báo từ cơ quan thuế.
Điều này đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau, điểm chung khiến họ lo lắng không chỉ là những khoản nợ phát sinh bất ngờ, mà còn nằm ở việc khiếu nại kéo dài nhiều tháng vẫn chưa được xử lý dứt điểm.
Độc giả nickname Thắc mắc nói: "Tôi có thu nhập nhiều nơi, tổng thu nhập dưới 10 triệu đồng một tháng, các nơi này đã khấu trừ 10% thuế, duy có đơn vị không khấu trừ hoặc khấu trừ không đủ 10% (thu nhập tại đơn vị này vài trăm ngàn một tháng).
Theo quy định thì tôi không thuộc trường hợp tự quyết toán mà ủy quyền cho đơn vị nơi tôi ký hợp đồng lao động quyết toán. Hậu quả là chỉ vì đơn vị chi trả kia không khấu trừ đủ thuế dẫn đến tôi bị rơi vào trường hợp tự quyết toán và các phần thu nhập kể trên bị tính đến mức thuế 25% theo thuế suất lũy tiến.
Tôi bị nợ thuế mà không biết cho đến khi cơ quan thuế gửi thông báo quyết toán thuế và phải nộp bổ sung mấy chục triệu tiền thuế. Nếu không phát hiện, có lỡ đi nước ngoài thì bị từ chối xuất cảnh do rơi vào trường hợp nợ thuế.
Đây là điểm làm khó người nộp thuế khi để bên chi trả muốn khấu trừ hay không thì tùy ý, dù rằng tôi đã đề nghị khấu trừ cho tôi nhưng họ nói phát sinh hai triệu đồng một tháng mới khấu trừ. Nếu quy định khấu trừ đủ thì tôi đã không rơi vào trường hợp bị quyết toán và không phải nợ số thuế lớn kia".
Đây là trường hợp của độc giả nickname Tiểu đệ: "Tôi nhận được thông báo nợ thuế (có mấy ngàn) nhưng không nói là thuế gì, chỉ báo là theo 'VB 123' phạt nộp chậm trong khi trước đó đã ra cơ quan thuế bổ sung giấy tờ và đóng tiền.
Còn thuế nhà đất, mấy năm trời mới nhận thông báo từ phường đưa xuống, trong đó có thêm hơn một triệu đồng tiền chậm nộp. Rất lạ đời".
Độc giả nickname lamthaihoa975: "Tôi chuyển địa điểm kinh doanh từ năm 2019 và đã làm đầy đủ thủ tục trả giấy phép, đóng thuế hoàn tất. Đến khi có ứng dụng eTax Mobile tôi mới biết năm 2021 tôi bị nợ thuế môn bài và phần nộp chậm thuế tại địa chỉ cũ (1 triệu 458 nghìn đồng). Tôi có khiếu nại nhưng cơ quan thuế bảo làm tờ trình gửi lại, đến nay gần 10 tháng vẫn không thấy trả lời".
Độc giả Tuan Keu: "Tôi bị một cơ quan kê khai trả thu nhập khống liên tiếp 3 năm 2023-2025. Phản ánh thông tin đến cơ quan thuế qua eTax Mobile xong vẫn thế, không thấy có gì thay đổi và không biết được xử lý như thế nào.
Phản ánh kiến nghị lên cổng dịch vụ công từ lâu thì kết quả vẫn là chưa có trả lời. Gửi hẳn đơn thư kiến nghị đến cơ quan đó và thuế cơ sở nơi đó thì không có hồi âm. Liên lạc điện thoại cực kỳ khó khăn. Không lẽ cứ phải đến chầu trực tận nơi để được giải quyết vụ việc trên trời rơi xuống trong thời đại chuyển đổi số 4.0 này?".
Tương tự, độc giả nickname chinhth2000: "Tôi cũng mệt mỏi với thuế quá đây, làm cái quyết toán từ 2024 tới giờ chưa được giải quyết, dù email báo là nhận được rồi, đang xử lý.
Giờ làm tiếp thì hệ thống báo là đã có hồ sơ rồi, rút lại cũng không rút được. Tới cơ quan thuế nơi thường trú thì bảo phải đến cơ quan thuế nơi nộp để giải quyết.
Đổi MST của người phụ thuộc sang người nộp thuế cũng không làm được. Lát nữa phải đến cơ quan thuế gặp trực tiếp, không biết có làm được không".
Độc giả nickname Nha Bang Lang đặt vấn đề:
"Tất cả đều đang hoạt động giống như trong quá trình thử nghiệm vậy, nhưng hậu quả thì lại là thật và người dân là người chịu hậu quả này. Các ứng dụng thì đều có mục phản ánh, hay các cổng của dịch vụ công trên các app đều rất đầy đủ nhưng hoạt động thì chưa đâu vào đâu cả.
Quy trình ngày xưa có vẻ vất vả là phải đến tận nơi xếp hàng làm thủ tục, còn nay thì có một số việc còn vất vả hơn: làm online rồi chờ phản hồi, chờ mãi không được (lý do bị lỗi app hoặc khai chưa đúng, chưa đủ) thì lại phải đến tận nơi để có hướng dẫn làm online rồi lại về chờ tiếp.
Mong sao những gì đã thực hiện, đã áp dụng thì cũng phải có người kiểm tra, giám sát để đảm bảo cho các công việc đó hoạt động đúng, dễ dàng cho người dân và mang ý nghĩa thực sự của công cuộc số hóa các thủ tục hành chính".
