Theo bác sĩ Nguyễn Thế Lương, Hội Y học giới tính Việt Nam, suy giảm testosterone nam giới vốn được mặc định gắn với sức khỏe tuổi trung niên, từ lứa tuổi U50, U60, khi những dấu hiệu như giảm ham muốn, mệt mỏi, giảm cơ bắp đã biểu hiện rõ ràng.
Nhưng trên thực tế, y văn thế giới đã ghi nhận testosterone ở nam giới bắt đầu có xu hướng giảm dần ngay sau tuổi 30, với tốc độ trung bình khoảng 1% mỗi năm. Đây là một quá trình âm thầm, diễn ra từ từ trong nhiều năm trước khi các triệu chứng trở nên rõ rệt, nên rất dễ bị bỏ qua nếu không được tầm soát chủ động.
Chính vì vậy, phần lớn nam giới ở độ tuổi 30 hiếm khi nghĩ đến việc xét nghiệm hormone này, đơn giản vì họ vẫn cảm thấy khỏe mạnh, vẫn đang ở “phong độ đỉnh cao”, theo quan niệm phổ biến.
Chuyên gia nam học và giới tính nhìn nhận, tại Việt Nam, khái niệm “tầm soát testosterone” gần như vắng bóng trong các gói khám sức khỏe tổng quát dành cho nam giới trẻ và trung niên.
Trong khi các chỉ số như đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận được kiểm tra định kỳ, thì hormone sinh dục nam, vốn liên quan mật thiết đến năng lượng, tâm trạng, khối cơ, mật độ xương và sức khỏe tim mạch, lại thường chỉ được nhắc đến khi người bệnh đã có triệu chứng rõ ràng và tìm đến bác sĩ nam khoa.
Hệ quả là không ít nam giới chỉ phát hiện mình thiếu hụt testosterone khi đã ở giai đoạn muộn, lúc các ảnh hưởng lên sức khỏe thể chất và tinh thần đã tích lũy trong thời gian dài.
“Do đó, nam giới cần chủ động tầm soát sớm, testosterone, thay vì chờ triệu chứng xuất hiện. Tầm soát này giúp phát hiện các bất thường về nội tiết tố nam ngay từ giai đoạn đầu, từ đó có hướng theo dõi và can thiệp phù hợp, hạn chế những ảnh hưởng lâu dài đến thể chất, tinh thần cũng như chất lượng cuộc sống của nam giới khi bước vào độ tuổi trung niên.
Điều này phù hợp với xu hướng chăm sóc sức khỏe nam giới trên thế giới đang dịch chuyển theo hướng chủ động và sớm hơn, thay vì thụ động chờ các dấu hiệu suy giảm sinh lý, mệt mỏi kéo dài hay thay đổi tâm trạng mới tìm đến bác sĩ”, bác sĩ Lương chia sẻ.
Chuyên gia về nam khoa của Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Hà Nội, lưu ý thêm, testosterone là hormone quan trọng đối nam giới vì không chỉ quy định các đặc tính ở người đàn ông mà còn có mặt ở hầu hết các cơ quan trong cơ thể.
Hormone này chi phối rất lớn, hầu hết hoạt động và chức năng của cơ thể nam giới, từ hệ thống thần kinh, tim mạch, xương khớp, hô hấp, hệ tuần hoàn, tiết niệu và não bộ.
Testosterone làm tăng mật độ xương và có vai trò quan trọng trong việc sản xuất các tế bào hồng cầu từ tủy xương, đồng thời giúp cho sự phát triển kết cấu của xương bằng cách tăng hấp thu canxi; giúp cơ thể điều hòa tốt các thành phần cholesterol và đường trong máu, hạn chế hình thành các mảng xơ vữa động mạch, giảm nguy cơ bệnh tim mạch và tiểu đường…
Bác sĩ Lương lưu ý, với nam giới Việt Nam, đặc biệt là nhóm bước qua tuổi 30, độ tuổi vẫn thường được mặc định là “đang ở đỉnh cao phong độ”, việc chủ động tìm hiểu và tầm soát chỉ số testosterone định kỳ, dưới sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa nam học, nên được quan tâm để bảo vệ sức khỏe lâu dài, thay vì chờ đến khi cơ thể “lên tiếng” bằng những triệu chứng rõ ràng.
Xét nghiệm testosterone không chỉ là một chỉ số đơn lẻ để tự chẩn đoán, mà nên được thực hiện và đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa, kết hợp với các triệu chứng lâm sàng cụ thể của từng người, tương tự khuyến nghị mà giới chuyên môn quốc tế đã đưa ra.
Tiến sĩ Chang Chia-ming, Giám đốc khoa Di truyền và Ưu sinh, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc, Đài Loan (Trung Quốc), cho hay nhiều loại thực phẩm trong đời sống hàng ngày có kết cấu ẩm ướt, dính và trơn đặc trưng. Nhóm thực phẩm này mang lại cho đường ruột một dưỡng chất thiết yếu là chất xơ hòa tan. Đây không chỉ là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng hàng đầu cho hệ vi sinh đường ruột mà còn kích hoạt các cơ chế tự phục hồi của cơ thể.
Theo chuyên gia, chất xơ hòa tan chính là chìa khóa cốt lõi của sức khỏe đường ruột. Các nguyên liệu như đậu bắp, củ mài (yam), mộc nhĩ, tảo bẹ (kelp), rong biển mang lại cảm giác mềm mại, mọng nước và trơn trượt khi thưởng thức nhờ chứa hàm lượng chất xơ hòa tan đặc biệt phong phú.
Bác sĩ Chang Chia-ming giải thích chất xơ hòa tan được cấu thành chủ yếu từ pectin, chất keo thực vật, mucopolysaccharide, beta-glucan và các oligosaccharide kháng tiêu hóa. Các phân tử này có đặc tính hút nước mạnh để tạo thành cấu trúc dạng gel, di chuyển chậm và lưu lại trong ruột một thời gian dài, từ đó trở thành nguồn dưỡng chất quan trọng cho hệ vi sinh đường ruột.
Cơ thể người không thể tự tiêu hóa chất xơ hòa tan, song các lợi khuẩn đường ruột lại có khả năng chuyển hóa chúng thành những axit béo chuỗi ngắn, một nhóm phân tử tín hiệu (signaling molecules) có tác động trực tiếp đến sức khỏe toàn thân. Trong đó, axit axetic, propionic và butyric là những hoạt chất quan trọng nhất.
Đặc biệt, axit butyric không chỉ là nguồn nuôi sống chính cho các tế bào ruột già, mà còn có khả năng can thiệp để "tắt" đi các gene gây viêm nhiễm đã bị kích hoạt lâu ngày. Bằng cách chặn đứng enzyme có hại và thúc đẩy các tế bào miễn dịch hoạt động đúng hướng, hoạt chất này giúp hệ miễn dịch được xả bớt áp lực và tạo điều kiện cho cơ thể tự chữa lành tổn thương từ bên trong.
Sau khi ăn thực phẩm giàu chất xơ hòa tan, cảm giác thèm ăn sẽ giảm rõ rệt. Sự thay đổi này hoàn toàn không phải do chúng ta cố gắng kìm nén ý chí để nhịn ăn mà vì đường ruột bắt đầu phát đi các tín hiệu bình thường.
Cụ thể, các axit béo chuỗi ngắn sẽ kích hoạt nhóm thụ thể gắn kết với protein G (GPCRs), thúc đẩy đường ruột tiết ra hormone báo no tự nhiên như GLP-1 và peptide YY. Đây là những tín hiệu cốt lõi được cơ thể sử dụng để điều hòa cảm giác thèm ăn, ổn định đường huyết và kiểm soát tốc độ làm rỗng dạ dày. Nhờ cơ chế này, quá trình tiêu hóa trong dạ dày diễn ra chậm lại, giúp lượng đường trong máu duy trì ở mức cân bằng và cảm giác no bụng đến một cách tự nhiên hơn.
Ngược lại, nếu cơ thể thiếu hụt chất xơ hòa tan trong thời gian dài, các vi khuẩn đường ruột buộc phải tiêu thụ protein và lớp chất nhầy niêm mạc ruột. Quá trình này sản sinh ra các độc chất như amoniac, các amin, axit béo chuỗi nhánh và lượng axit mật thứ cấp dư thừa. Theo thời gian, hàng rào bảo vệ ruột bị bào mỏng khiến các tín hiệu viêm nhiễm lan rộng mất kiểm soát. Chuỗi phản ứng tiêu cực này chính là nguồn cơn dẫn đến tình trạng kháng insulin, gan nhiễm mỡ, hội chứng ruột kích thích, thậm chí ung thư đại trực tràng.
Bác sĩ Chang khuyên người dân tăng dần lượng chất xơ hòa tan vào thực đơn hàng ngày để các lợi khuẩn đường ruột có đủ thời gian thích nghi, tránh thay đổi đột ngột dễ gây đầy bụng. Đồng thời, bữa ăn hàng ngày cần đổi món liên tục bằng cách luân phiên các nguồn chất xơ từ rau xanh, họ đậu, các loại nấm và rong biển, không nên chỉ ăn một loại cố định. Đặc biệt, nên ưu tiên ăn các loại thực phẩm nguyên bản, thay vì lạm dụng các loại bột xơ tinh chế đóng hộp về lâu dài.
Bệnh thận là một trong những biến chứng phổ biến của đái tháo đường, nhưng thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm nên nhiều người chỉ phát hiện khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Theo các chuyên gia, duy trì một số thói quen hằng ngày có thể giúp giảm nguy cơ tổn thương thận và làm chậm tiến triển của bệnh.
Kiểm soát đường huyết
Theo Healthline, kiểm soát đường huyết là biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ thận ở người mắc đái tháo đường. Khi lượng đường trong máu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các mạch máu nhỏ trong thận có thể bị tổn thương, làm giảm khả năng lọc chất thải và dịch dư thừa.
Tuân thủ điều trị, dùng thuốc đúng chỉ định, theo dõi đường huyết và duy trì HbA1c trong mục tiêu có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng thận.
Duy trì vận động và tránh thuốc lá
Hoạt động thể chất đều đặn giúp cải thiện khả năng kiểm soát đường huyết, huyết áp và cân nặng - những yếu tố liên quan chặt chẽ đến nguy cơ bệnh thận. Người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội.
Hút thuốc lá cũng có thể làm tổn thương mạch máu, giảm lưu lượng máu đến thận và khiến bệnh thận tiến triển nhanh hơn. Vì vậy, bỏ thuốc lá là một trong những thay đổi lối sống quan trọng giúp bảo vệ chức năng thận.
Giữ huyết áp ổn định
Tăng huyết áp làm tăng nguy cơ bệnh thận ở người mắc đái tháo đường. Khi đường huyết và huyết áp đều không được kiểm soát, các mạch máu trong thận dễ bị tổn thương hơn, khiến bệnh tiến triển nhanh hơn, theo Verywell Health.
Người bệnh nên đo huyết áp định kỳ, dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ nếu cần và kết hợp các biện pháp như giảm muối, duy trì cân nặng hợp lý và vận động thường xuyên để kiểm soát huyết áp.
Ăn uống lành mạnh
Chế độ ăn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thận. Người mắc bệnh đái tháo đường nên ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và chất béo lành mạnh, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn vì thường chứa nhiều natri, đường và chất béo bão hòa.
Các chuyên gia trên trang Times of India cũng lưu ý ngoài hạn chế muối, người bệnh không nên ăn quá nhiều protein, tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Với những người đã mắc bệnh thận, chế độ ăn có thể cần được điều chỉnh riêng tùy theo mức độ tổn thương.
Khám chức năng thận định kỳ
Bệnh thận do đái tháo đường thường không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Nhiều người vẫn cảm thấy khỏe mạnh dù chức năng thận đã bắt đầu suy giảm, vì vậy chỉ dựa vào triệu chứng là không đủ để phát hiện bệnh.
Các chuyên gia khuyến cáo người mắc đái tháo đường nên khám định kỳ và thực hiện các xét nghiệm đánh giá chức năng thận, bao gồm xét nghiệm nước tiểu tìm albumin và xét nghiệm máu để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR). Phát hiện sớm giúp bác sĩ điều chỉnh điều trị, làm chậm tiến triển bệnh và giảm nguy cơ suy thận.
Báo cáo mới nhất tại Hội nghị Thường niên của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) ở Chicago hôm 31/5 cho thấy viên uống daraxonrasib giúp kéo dài thời gian sống thêm gần gấp đôi cho người mắc ung thư tụy giai đoạn muộn.
Thử nghiệm lâm sàng quốc tế pha 3 do Viện Ung thư Dana-Farber (Mỹ) dẫn đầu thực hiện trên 500 bệnh nhân tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á. Kết quả ghi nhận nhóm sử dụng daraxonrasib đạt thời gian sống thêm trung vị 13,2 tháng, cao gấp đôi so với mức 6,6 tháng của nhóm tiếp nhận hóa trị.
Hãng dược Revolution Medicines chế tạo loại thuốc này nhằm nhắm trúng đích gene đột biến KRAS - nguyên nhân gây ra hơn 90% số ca bệnh. Daraxonrasib hoạt động bằng cách gắn kết các phân tử để bắt giữ và vô hiệu hóa hoàn toàn loại protein chuyên nuôi dưỡng tế bào ung thư này.
Không chỉ kéo dài tuổi thọ, viên uống sử dụng một lần mỗi ngày này còn thể hiện độ an toàn cao. Thống kê cho thấy tỷ lệ bệnh nhân gặp tác dụng phụ nghiêm trọng khi dùng daraxonrasib ở mức 43,6%, thấp hơn đáng kể so với mức 57,5% của phương pháp hóa trị.
Bác sĩ Rachna Shroff, Trưởng khoa Huyết học và Ung bướu tại Trung tâm Ung thư (Đại học Arizona), đánh giá kết quả thử nghiệm sẽ thay đổi hoàn toàn bức tranh lâm sàng cho bệnh nhân ung thư tụy di căn mang đột biến gene KRAS.
Tiến sĩ Sam Godfrey, Trưởng bộ phận Thông tin Nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Ung thư London (ICR), giải thích thêm rằng giới y khoa từng coi đột biến KRAS là mục tiêu bất khả xâm phạm. Ông ví cơ chế truyền tín hiệu nội bào này giống như một công tắc đèn kẹt ở chế độ bật mà trước đây con người chưa tìm ra nút tắt.
Y giới nhận định ung thư tụy là một trong bệnh ác tính khó kiểm soát nhất hiện nay do khối u tăng sinh nhanh và kháng các liệu pháp truyền thống. Thống kê chỉ ra hơn một nửa số bệnh nhân tử vong trong vòng ba tháng kể từ khi nhận chẩn đoán xác định. Người bệnh rất khó phát hiện sớm do các dấu hiệu lâm sàng như vàng da, ngứa da, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, sụt cân hoặc mệt mỏi thường xuất hiện ở giai đoạn muộn và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường khác.
Bà Anna Jewell, Giám đốc Dịch vụ, Nghiên cứu và Đổi mới tại Tổ chức Ung thư Tụy Anh, khẳng định loại thuốc mới là bước tiến đáng mong đợi nhất trong lĩnh vực này suốt thời gian qua. Bà kêu gọi các cơ quan chức năng đẩy nhanh quá trình đưa phương pháp này vào ứng dụng thực tế.
Ông Mark Goldsmith, Giám đốc điều hành Revolution Medicines, cho biết hãng đã bắt đầu mở rộng thử nghiệm daraxonrasib ở các giai đoạn bệnh sớm hơn. Ông Menta "Steve" Wallace, 74 tuổi tại Texas (Mỹ), là một trong những người tham gia chương trình này tại Trung tâm Ung thư MD Anderson. Ông Wallace phát hiện bệnh hồi tháng 1 và bắt đầu dùng thuốc từ ngày 12/2.
Sau vài triệu chứng nhẹ ban đầu như buồn nôn và phát ban, sức khỏe ông hiện rất ổn định. Kết quả chẩn đoán hình ảnh mới nhất ghi nhận khối u của ông đã thu nhỏ tới 46%. Bác sĩ điều trị vừa cho phép ông mang theo thuốc bảo quản lạnh để đi du lịch biển Caribbean cùng vợ vào cuối tháng 6.
