Đột phá tư duy quản trị: Thay "quản lý hành chính" bằng "quản trị phát triển"
Chủ trương sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã theo văn bản số 777/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận và đội ngũ nhà giáo.
Mục tiêu của việc sắp xếp này nhằm đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chuyển trọng tâm từ giảm đầu mối cơ học sang tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục theo quy mô dân số, phân bổ dân cư, tạo điều kiện thuận lợi cho người học và nâng cao chất lượng giáo dục.
Mặt khác, Chính phủ cũng đặt mục tiêu bảo đảm tinh gọn, giảm khoảng 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm ngày 1/7/2025, phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy mô dân số và không gian phát triển của từng địa phương. Cùng với đó, nhiều mục tiêu khác cũng được đề cập.
Đây là chủ trương lớn trong việc thực hiện cải cách giáo dục theo tinh thần Nghị Quyết 71- NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Tôi cho rằng, đây không chỉ là một nhiệm vụ hành chính nhằm giảm số lượng đầu mối. Nếu được triển khai đúng tinh thần, việc sắp xếp trường học phải trở thành cơ hội để tái cấu trúc mạng lưới giáo dục, đổi mới quản trị nhà trường, sử dụng hiệu quả đội ngũ giáo viên và tạo ra những chuyển biến thực chất về chất lượng giáo dục.
Để việc sắp xếp đạt được kết quả thực tế cần sự quyết liệt, quyết tâm, quyết làm của lãnh đạo các địa phương, nhất là lãnh đạo Sở GD&ĐT, cơ quan tham mưu về giáo dục của UBND tỉnh.
Việc sắp xếp các cơ sở giáo dục lần này, được xem là cuộc “cải tổ” trường học, xã hội rất kỳ vọng và được thầy cô giáo đặc biệt quan tâm vì liên quan đến việc giảng dạy trực tiếp của thầy cô sau khi sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục.
Trước hết tác động tích cực của việc sắp xếp trường học có thể nhìn được đó là sẽ giảm đầu mối quản lý, cụ thể giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập đồng nghĩa giảm 30% ban giám hiệu gồm hiệu trưởng, hiệu phó, giảm bộ phận văn thư, kế toán, thiết bị, thư viện (thực hiện dùng chung). Chuyển hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sang đứng lớp trực tiếp giảng dạy, như vậy giải quyết được một phần biên chế cho nhà trường.
Theo tôi, khi thực hiện giảm đầu mối quản lý cũng là lúc UBND xã, tỉnh bố trí lại các chức danh hiệu trưởng, phó hiệu trưởng bằng việc tổ chức thi tuyển chức danh vị trí hiệu trưởng để tìm được người có năng lực, xứng đáng hơn làm công tác quản trị trường học.
Hiện nay, hiệu trưởng phải là người quản trị giáo dục trong thời đại chuyển đổi số nên người đứng đầu phải là người quản trị phát triển giáo dục chứ không phải là người quản lý trường học bằng hành chính như trước đây.
Hiệu trưởng như thế nào thì phong trào như thế đó, nếu hiệu trưởng giỏi về chuyên môn thì chất lượng dạy học trường sẽ nâng cao, vậy nên cũng cần luân chuyển hiệu trưởng sau khi tuyển dụng công tác một thời gian nhiều nhất 2 nhiệm kỳ (10 năm).
Để phát huy tốt dân chủ trong trường học, hạn chế sự lạm dụng chức vụ quyền hạn, theo tôi, một trong những hướng cần được xem xét là tổ chức thi tuyển chức danh hiệu trưởng nhằm lựa chọn những người có năng lực thực sự.
Có như vậy mới phát huy được tài năng của người lãnh đạo và dân chủ trong trường học ngày càng thực chất, giáo viên mới hạnh phúc, yên tâm cống hiến cho nghề. Và khi thầy cô hạnh phúc, học trò mới thực sự hạnh phúc, mới có trường học hạnh phúc.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế đánh giá định kỳ, thực chất trong quá trình công tác. Các cơ quan có thể xem xét việc lấy ý kiến tín nhiệm hằng năm của đội ngũ giáo viên và người lao động đối với hiệu trưởng để tăng cường dân chủ, trách nhiệm giải trình trong nhà trường. Nếu 2 năm liên tiếp mà hiệu trưởng chỉ có tín nhiệm dưới 50% thì nên cho hiệu trưởng từ chức hoặc bãi nhiệm để tìm người xứng đáng hơn.
Giải bài toán thừa - thiếu giáo viên cục bộ
Thực trạng tồn tại nhiều trường THCS, THPT trên cùng một địa bàn dẫn đến việc phân bổ biên chế bất cập: trường thừa môn này, trường thiếu môn khác. Việc sáp nhập, quy hoạch lại thành một đầu mối sẽ giúp các nhà quản lý dễ dàng điều tiết nhân sự.
Để làm được điều này, sự quyết liệt của chính quyền địa phương và ngành giáo dục là yếu tố quyết định. Ở cấp mầm non đến THCS, lãnh đạo xã cần thực hiện quyết liệt việc luân chuyển, điều động, biệt phái giáo viên trong xã đối với trường THCS. Ở cấp THPT, lãnh đạo Sở GD&ĐT thực hiện tốt việc điều phối thuyên chuyển hàng năm giáo viên các trường THPT như đã được phân cấp.
Khi quy về một mối, một hiệu trưởng giỏi có thể linh hoạt điều phối những giáo viên có năng lực tốt đến giảng dạy tại các phân hiệu khác nhau. Học sinh ở các vùng khó khăn hơn nhờ đó cũng có cơ hội tiếp cận với những bài giảng chất lượng, đúng với tinh thần "thầy có giỏi thì trò mới hay".
Sau khi sắp xếp lại cơ sở giáo dục, việc chia Cụm sinh hoạt chuyên môn theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT là vô cùng cấp thiết. Mô hình chia Cụm chuyên môn và cử Cụm trưởng phụ trách cụ thể như TPHCM đang triển khai là một điểm sáng đáng học hỏi.
Sinh hoạt cụm chuyên môn không được là những buổi họp hình thức, báo cáo suông mà phải hướng trực tiếp vào việc tháo gỡ khó khăn thực tế trong giảng dạy. Thước đo duy nhất cho hiệu quả của hoạt động chuyên môn lúc này chính là sự tiến bộ của học sinh và hiệu quả học tập thực tế.
Việc sắp xếp cơ sở giáo dục ngoài những tác động tích cực thầy cô giáo cũng có không ít băn khoăn, đó là sau sắp xếp có sự dôi dư giáo viên, nhân viên, người lao động trong các cơ sở giáo dục sẽ bố trí công tác, việc làm như thế nào?
Nếu không được trực tiếp giảng dạy nên bố trí làm việc ở Phòng văn hoá - xã hội là hợp lý hoặc giải quyết theo chính sách tinh giản biên chế.
Cuộc "cải tổ" mạng lưới giáo dục trước thời hạn 30/8 đang đặt lên vai lãnh đạo các địa phương một cơ hội cũng như thách thức lớn. Nhưng nếu làm bằng sự quyết tâm, quyết liệt và một tư duy đổi mới toàn diện, đây sẽ là cú hích lịch sử đưa giáo dục Việt Nam chuyển mình sang một giai đoạn mới: Tinh gọn bên ngoài, mạnh mẽ bên trong.
Ông Nguyễn Văn Lực có gần 40 năm công tác trong ngành giáo dục (nguyên giáo viên Trường THCS Trịnh Phong, Khánh Hòa). Với vốn trải nghiệm thực tiễn phong phú từ cơ sở, ông là tác giả của nhiều bài viết, bài phân tích trên báo chí, đóng góp nhiều giải pháp thực tế cho quá trình xây dựng và đổi mới chính sách giáo dục tại Việt Nam.
Nguyễn Văn Lực
Tin Gốc: Dân Trí