Đồng hồ đã chỉ 22h nhưng ngoài cửa sổ căn nhà của gia đình chị Nguyễn Thị Quyên (ở Espoo, Phần Lan), ánh nắng vẫn chưa tắt, bầu trời xanh trong, lác đác những đám mây trắng bồng bềnh.
Cách đó không xa, trẻ nhỏ vẫn nô đùa ngoài công viên, những chiếc thuyền nhỏ lướt trên mặt hồ và nhiều gia đình vẫn tranh thủ đi dạo, câu cá…
“Những ngày đầu mới sang đây, tôi thấy vô cùng lạ lùng. Đã gần nửa đêm mà trời vẫn sáng như ban ngày”, chị Quyên chia sẻ với phóng viên Dân trí.
Chị Quyên và chồng – anh Dương Tuấn Lực (cùng 35 tuổi) – sang Phần Lan sinh sống gần 4 năm trước. Anh Lực vốn là một kỹ sư phần mềm, nhận được lời mời làm việc từ một công ty công nghệ Phần Lan nên quyết định đưa cả gia đình tới đất nước nhiều năm liền đạt danh hiệu “quốc gia hạnh phúc nhất thế giới”.
Trước đó, gia đình 4 người sinh sống tại TPHCM nên khi tới Phần Lan, họ trải qua không ít cú sốc liên quan đến khí hậu, nhịp sống và văn hóa.
Chị Quyên kể, gia đình chị đến Phần Lan đúng vào mùa đông, ai cũng choáng ngợp bởi khung cảnh tuyết trắng bao trùm khắp nơi, nhiệt độ âm sâu và những ngày gần như không nhìn thấy mặt trời. Đến mùa hè, họ lại có trải nghiệm hoàn toàn trái ngược, một số ngày, mặt trời gần như không lặn và không có bóng đêm.
Chị Quyên tìm hiểu và được biết đó là hiện tượng “đêm trắng” (hoàng hôn kéo dài đến tận nửa đêm và mặt trời dường như không bao giờ tắt) ở những quốc gia Bắc Âu như Phần Lan, Thụy Điển, Na Uy… Hiện tượng này xảy ra vào mùa hè ở các vùng vĩ độ cao gần vòng cực do trục Trái Đất nghiêng.
“Ngày mới sang Phần Lan, tôi có cảm giác như bước vào một thế giới khác. Có những tháng mùa đông thì thời gian ban ngày chỉ có mấy tiếng, bóng tối triền miên, còn mùa hè lại gần như không có bóng đêm”, chị Quyên nói.
Theo người phụ nữ Việt, mức độ “đêm trắng” không giống nhau giữa các vùng, bởi lãnh thổ nước này kéo dài từ Bắc xuống Nam nên có sự chênh lệch về ánh sáng giữa các khu vực.
Hiện tượng “đêm trắng” diễn ra rõ nét nhất tại khu vực phía Bắc Phần Lan, nơi có những địa phương liên tục đón ánh sáng mặt trời suốt 60-70 ngày. Nơi gia đình chị sinh sống ở miền Nam Phần Lan nên hiện tượng này tập trung chủ yếu trong tháng 6.
Suốt nhiều ngày trong mùa hè Phần Lan, 22-23h mặt trời mới lặn. Khoảng 3h, mặt trời dần mọc lại. Khoảng thời gian giữa 2 mốc này, bầu trời không còn ánh nắng nhưng vẫn sáng rõ. Nếu không nhìn đồng hồ, chị Quyên rất khó để biết lúc đó là ngày hay đêm.
Gia đình mất thời gian dài để thích nghi
Hiện tượng thời tiết này khiến cả gia đình chị Quyên mất khá nhiều thời gian để thích nghi. Chị từng rất ngại ra nắng, nhưng vì phải sống trong mùa đông ngập tuyết và những ngày dài chìm trong bóng tối nên dần dần chị Quyên và các thành viên mong chờ hơn những mùa hè.
Mùa hè ở Phần Lan được xem là khoảng thời gian sôi động nhất trong năm.
Vào những ngày “đêm trắng”, người Phần Lan có thể vào rừng hái quả, đi dạo, đá bóng, chèo thuyền vào nửa đêm hay khi bắt đầu ngày mới lúc 1-2h.
Người Phần Lan có số ngày phép tối đa lên tới 30 ngày mỗi năm. Nhiều người tranh thủ gom ngày nghỉ phép để nghỉ trọn tháng hè. Gia đình chị Quyên cũng thường dành cả tháng hè để đi du lịch, khám phá các nước Bắc Âu hoặc cắm trại, chèo thuyền và đi câu cá.
“Mùa hè năm nào gia đình tôi cũng có những chuyến đi đáng nhớ. Có lần chúng tôi cùng bạn bè sang Na Uy, sống trên một hòn đảo nhỏ suốt hai tuần. Bọn trẻ gần như chỉ chạy nhảy ngoài trời, không phải lo bài vở hay học thêm như trước đây”, chị kể.
Cuộc sống không có bóng tối còn mang đến những thay đổi đáng kể trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu bình thường chị ngủ khoảng 7-8 tiếng mỗi ngày thì vào mùa hè, thời gian ngủ đôi khi chỉ còn 4-5 tiếng. Nhiều khi, 22-23h vợ chồng chị vẫn đi bơi, đi dạo…
Người phụ nữ cho rằng, vì cơ thể đón nhận nhiều ánh sáng nên luôn tràn đầy năng lượng. Bởi vậy, chị ngủ ít hơn mà không cảm thấy mệt mỏi. Mỗi ngày, nếu không chủ động để ý thời gian trên đồng hồ hay điện thoại, gia đình chị có thể bị quá bữa hoặc đi ngủ quá muộn.
“So với các mùa khác trong năm, mùa hè, chúng tôi thường ăn tối muộn hơn, có hôm 21h mới ăn cơm. Nhiều ngày 1-2h sáng mới đi ngủ vì mải đi chơi hoặc đơn giản là không nhận ra thời gian đã trôi qua nhanh như vậy”, chị cười.
Để cân bằng nhịp sinh học và đảm bảo giấc ngủ, chị Quyên áp dụng cách mà hầu hết các gia đình ở Phần Lan đều sử dụng đó là dùng rèm cản sáng, chống tia UV chuyên dụng trong nhà. Chỉ cần kéo rèm xuống là căn phòng tối như ban đêm khiến họ chìm vào giấc ngủ dễ dàng hơn.
Không chỉ nổi tiếng với hiện tượng “đêm trắng”, Phần Lan còn nhiều năm liên tiếp được bình chọn là “quốc gia hạnh phúc nhất thế giới”.
Theo chị Quyên, một trong những lý do quan trọng nằm ở sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống.
“Ở đây, khi hết giờ làm, đồng nghiệp hầu như không nhắn tin hay gọi điện trao đổi công việc nữa. Mọi người dành thời gian cho gia đình, bạn bè và bản thân nhiều hơn”, chị nói.
Sau gần 4 năm sinh sống nơi đây, chị Quyên cho biết, bản thân vẫn chưa hết thích thú mỗi khi nhìn thấy ánh mặt trời lúc nửa đêm. Mùa hè với những “đêm trắng” cũng đem đến cho chị và gia đình nhiều trải nghiệm và kỳ nghỉ thú vị.
“Mỗi năm “đêm trắng” chỉ kéo dài một thời gian nhất định nên ai cũng muốn tận hưởng trọn vẹn. Với chúng tôi, đó là khoảng thời gian đẹp nhất trong năm – khi cả gia đình có thể cùng nhau có những chuyến đi chơi dài hơn để tái tạo năng lượng cho học tập và công việc”, chị chia sẻ.
Một vụ lừa đảo hôn nhân tinh vi tại Ấn Độ đang gây xôn xao dư luận khi một người đàn ông phát hiện người vợ mới cưới thực chất đã có chồng từ trước. Đáng chú ý, người được giới thiệu là "anh trai cô dâu" trong lễ cưới lại chính là chồng hợp pháp của cô.
Sự việc xảy ra tại khu vực Kholier, bang Madhya Pradesh. Nạn nhân là anh Ratan Sharma, nhân viên một bệnh viện tư ở thành phố Jabalpur.
Trước đó, gia đình anh tìm kiếm đối tượng kết hôn phù hợp và được một người quen giới thiệu cô gái tên Radha thông qua một gia đình được cho là có uy tín trong việc mai mối.
Theo lời giới thiệu, Radha là em gái nuôi của một người đàn ông tên Achai Chauhan đến từ Morena. Trong các buổi gặp gỡ, Achai luôn xuất hiện với vai trò "anh trai cô dâu", đóng vai trò quan trọng trong việc sắp xếp và tham gia các nghi thức cưới hỏi theo phong tục Hindu.
Tin tưởng vào mối quan hệ này, gia đình chú rể đã tổ chức một lễ cưới đầy đủ nghi thức, với chi phí lên tới khoảng 700.000 rupee (khoảng 192 triệu đồng).
Trong buổi lễ, người đàn ông đóng vai "anh trai cô dâu" không chỉ tham dự mà còn trực tiếp thực hiện nghi thức trao cô dâu cho chú rể, khiến mọi thứ càng trở nên thuyết phục.
Sau đám cưới, cô dâu về sống cùng gia đình chồng. Tuy nhiên, không lâu sau đó, những dấu hiệu bất thường bắt đầu xuất hiện. Người vợ thường xuyên sử dụng điện thoại liên tục, có nhiều cuộc trò chuyện và tin nhắn bí mật, khiến chú rể bắt đầu nghi ngờ.
Bước ngoặt xảy ra khi Ratan kiểm tra điện thoại của vợ và phát hiện một sự thật gây sốc: người được biết đến là "anh trai cô dâu" thực chất chính là chồng hợp pháp của Radha. Từ đây, toàn bộ bức màn lừa dối dần được hé lộ.
Điều tra sau đó cho thấy Radha và Achai đã thực sự kết hôn từ năm 2024 tại Agra và đã sống như vợ chồng trước khi dựng nên kịch bản hôn nhân giả này.
Nhóm người liên quan bị nghi ngờ đã phối hợp với nhau để tổ chức một đám cưới giả, nhằm chiếm đoạt tiền mặt và tài sản giá trị từ gia đình chú rể.
Ngay sau khi sự thật bị phơi bày, gia đình anh Ratan đã trình báo cơ quan chức năng. Cảnh sát địa phương đã khởi tố vụ án lừa đảo đối với bảy người liên quan, trong đó một nghi phạm đã bị bắt giữ, số còn lại đang bỏ trốn và bị truy nã.
Vụ việc hiện đang gây chấn động dư luận địa phương, đồng thời làm dấy lên cảnh báo về các hình thức lừa đảo hôn nhân ngày càng tinh vi và khó phát hiện.
Trong những ngày đi trải nghiệm thực tế, chúng tôi có dịp gặp anh Chu Duy Thiện (41 tuổi) và chị Nguyễn Thị Huyền (36 tuổi) - hai hành khách đặc biệt với chiếc xe lăn "độc bản".
Nhà vệ sinh và cửa lùa dành cho người khuyết tật vận động tại ga Thủ Đức - Ảnh: QUỲNH TRÂM
Trên tàu metro số 1, họ nhận ra phương tiện hiện đại này mang lại cho họ cảm giác được đối xử bình đẳng, thể hiện trong từng chi tiết như lối đi dẫn hướng, ký hiệu nổi, thang máy hay âm thanh thông báo tại nhà ga.
Điều khiến anh Thiện ấn tượng nhất lại đến từ một chi tiết rất nhỏ: cánh cửa nhà vệ sinh tại nhà ga.
Thiết kế cửa lùa - nhẹ - gọn, giúp người ngồi xe lăn giảm lực tay khi sử dụng. "Đây là thiết kế hợp lý nhất trong các thiết kế" - anh nhận xét.
Trong nhà vệ sinh, có các hạng mục như thanh vịn hay nút hỗ trợ khẩn cấp cũng được bố trí thuận tiện, tạo cảm giác an toàn cho người sử dụng.
Bảng giá vé chữ nổi tại ga Bến Thành, tuyến metro số 1 - Ảnh: QUỲNH TRÂM
Metro không chỉ mang lại sự thuận tiện trong việc đi lại, mà còn tạo cảm giác an tâm từ những chi tiết thiết kế: trên tàu có khu vực riêng dành cho người sử dụng xe lăn, giúp họ dễ dàng ổn định vị trí trong suốt hành trình. Điều đó được thể hiện rõ qua trải nghiệm của chị Huyền: "Mọi sự ưu tiên của metro hướng về người khuyết tật".
Sự hỗ trợ kịp thời cùng thái độ niềm nở của nhân viên nhà ga khiến mỗi chuyến đi trở nên nhẹ nhàng hơn, không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn xóa đi phần nào khoảng cách tâm lý.
Với chị, metro không chỉ là phương tiện mà còn mở ra cơ hội mới. "Từ khi có metro, công việc của mình có nhiều lựa chọn hơn" - chị nói.
Khoảng cách giữa tàu và ke ga tại tuyến metro số 1 còn cao đối với người sử dụng xe lăn - Ảnh: QUỲNH TRÂM
Giao thông công cộng cũng là một cách thành phố lắng nghe nhu cầu của công dân, đặc biệt là nhóm yếu thế.
Tuy vậy hành trình ấy không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Việc thiếu thông tin từ ban đầu, cùng những bất cập như khoảng cách giữa tàu và ke ga còn cao hay thiếu thang máy, đường dốc kết nối, vẫn có thể làm gián đoạn trải nghiệm của người khuyết tật.
Bên cạnh những tín hiệu tích cực ban đầu, cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng tăng cường tính liên tục của hạ tầng tiếp cận: đảm bảo thang máy hoạt động ổn định, thu hẹp khoảng cách tàu - ke ga, bổ sung đường dốc và lối đi phù hợp tại khu vực ngoài nhà ga.
Đồng thời việc cung cấp thông tin hướng dẫn rõ ràng ngay từ trước chuyến đi và nâng cao năng lực hỗ trợ của nhân viên cũng là yếu tố quan trọng, góp phần hướng đến một thiết kế toàn diện và phổ quát trong tương lai.
Cùng nhìn ra thế giới, có thể thấy thiết kế giao thông dễ tiếp cận không còn là lựa chọn mà đã trở thành tiêu chuẩn.
Tại Nhật Bản, hệ thống metro được xây dựng với triết lý "không rào cản": từ thang máy, lối dốc, gạch dẫn hướng cho người khiếm thị đến khoảng cách tàu - ke ga được kiểm soát nhằm đảm bảo an toàn.
Tại Hàn Quốc, việc bố trí thang máy gần lối vào, gạch dẫn hướng và biển báo rõ ràng giúp người khuyết tật di chuyển độc lập hơn.
Trong khi đó, thành phố León (Mexico) kết hợp hạ tầng với chính sách hỗ trợ như xe sàn thấp, thang nâng và miễn phí vé, qua đó thúc đẩy người khuyết tật tham gia vào giáo dục và thị trường lao động, giảm bớt sự cô lập trong đời sống đô thị.
Từ những mô hình này, có thể thấy, điểm cốt lõi của giao thông đó chính là sự đồng bộ và nhất quán trong toàn bộ hệ thống bao trùm tiện lợi cho người khuyết tật.
Nhiều gia đình coi 26 độ C là tiêu chuẩn vàng để làm mát và tối ưu hóa chi phí. Tuy nhiên, GS TS Nguyễn Đức Lợi, nguyên giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng quy tắc này chỉ phù hợp với các dòng điều hòa cơ thế hệ cũ, hoạt động theo cơ chế tự ngắt khi đạt mức nhiệt cài đặt.
Với điều hòa biến tần (Inverter) phổ biến hiện nay, máy chạy liên tục và tự điều chỉnh công suất dựa trên mức chênh lệch giữa nhiệt độ trong nhà và ngoài trời.
Khi thời tiết bước vào giai đoạn nắng nóng cao điểm (40 độ C), việc ép nhiệt độ phòng xuống mức 26 độ C tạo ra khoảng chênh lệch lên tới 14-15 độ C. Điều này khiến máy nén phải chạy liên tục với công suất tối đa, khiến thiết bị tiêu thụ điện năng nhiều hơn và giảm tuổi thọ.
Nguyên tắc chênh lệch nhiệt độ và bảo vệ cục nóng
Theo GS. TS Nguyễn Đức Lợi bí quyết tiết kiệm điện không phải là luôn cài đặt ở một mức nhiệt độ cố định (26 độ C), mà là thu hẹp khoảng cách giữa nhiệt độ trong phòng và thời tiết ngoài trời
Trong điều kiện thời tiết 40 độ C, nhiệt độ môi trường xung quanh cục nóng ngoài trời có thể lên tới gần 50 độ C. Khả năng tản nhiệt kém đi khiến lốc máy (máy nén, cục nóng) dễ bị quá tải, tự ngắt hoặc hỏng hóc nếu người dùng cố cài đặt nhiệt độ phòng quá thấp. Do đó, mức nhiệt 27-28 độ C kết hợp quạt gió tự động được khuyến cáo là tối ưu hơn. Quạt giúp không khí lưu thông, làm mồ hôi bay hơi nhanh và giảm nhiệt độ cảm nhận của cơ thể xuống 1-2 độ C.
Làm lạnh theo từng giai đoạn
Thay vì chọn cố định một mức nhiệt từ đầu đến cuối, cách sử dụng kinh tế nhất là chia theo giai đoạn. Khi mới từ ngoài trời nắng bước vào nhà, người dùng có thể bật 26 độ C kết hợp mức gió lớn để hạ nhiệt độ phòng nhanh chóng. Tuy nhiên, ngay khi không gian đã đạt độ mát ổn định, cần lập tức điều chỉnh tăng lên 27 - 28 độ C.
Giai đoạn tiêu tốn nhiều điện năng nhất của điều hòa là lúc hoạt động hết công suất để hạ nhiệt ban đầu. Khi phòng đã mát, việc tăng nhiệt độ lên một chút sẽ giúp máy nén chuyển sang trạng thái duy trì với mức tiêu thụ năng lượng thấp.
Tận dụng chế độ ngủ ban đêm
Giữ nguyên 26 độ C suốt đêm còn ảnh hưởng đến sức khỏe, dễ gây đau đầu, viêm họng. Về đêm, thân nhiệt con người giảm dần tự nhiên. Mức nhiệt độ lý tưởng để ngủ ngon là 28 độ C kết hợp cùng chế độ Ngủ (Sleep).
Khi kích hoạt Sleep, bộ vi xử lý sẽ tự động tăng dần nhiệt độ cài đặt theo thời gian và giảm tốc độ quạt. Các đo đạc thực tế cho thấy, duy trì 28 độ C ở chế độ này giúp tiết kiệm tới 50% điện năng so với việc làm lạnh liên tục ở 26 độ C, đồng thời giúp lốc máy có thời gian nghỉ ngơi để không bị quá tải.
Ngoài việc cài đặt nhiệt độ, hóa đơn tiền điện còn bị ảnh hưởng bởi những thói quen sinh hoạt hàng ngày như không vệ sinh định kỳ lưới lọc, không kém rèm cửa. Một số gia đình chỉnh hướng gió thấp, khiến phòng chỉ mát cục bộ. Thay vào đó, điều chỉnh cánh đảo gió hướng lên trần nhà sẽ giúp không khí lạnh lan tỏa đều khắp phòng.
