Trong những ngày đi trải nghiệm thực tế, chúng tôi có dịp gặp anh Chu Duy Thiện (41 tuổi) và chị Nguyễn Thị Huyền (36 tuổi) – hai hành khách đặc biệt với chiếc xe lăn “độc bản”.
Nhà vệ sinh và cửa lùa dành cho người khuyết tật vận động tại ga Thủ Đức – Ảnh: QUỲNH TRÂM
Trên tàu metro số 1, họ nhận ra phương tiện hiện đại này mang lại cho họ cảm giác được đối xử bình đẳng, thể hiện trong từng chi tiết như lối đi dẫn hướng, ký hiệu nổi, thang máy hay âm thanh thông báo tại nhà ga.
Điều khiến anh Thiện ấn tượng nhất lại đến từ một chi tiết rất nhỏ: cánh cửa nhà vệ sinh tại nhà ga.
Thiết kế cửa lùa – nhẹ – gọn, giúp người ngồi xe lăn giảm lực tay khi sử dụng. “Đây là thiết kế hợp lý nhất trong các thiết kế” – anh nhận xét.
Trong nhà vệ sinh, có các hạng mục như thanh vịn hay nút hỗ trợ khẩn cấp cũng được bố trí thuận tiện, tạo cảm giác an toàn cho người sử dụng.
Bảng giá vé chữ nổi tại ga Bến Thành, tuyến metro số 1 – Ảnh: QUỲNH TRÂM
Metro không chỉ mang lại sự thuận tiện trong việc đi lại, mà còn tạo cảm giác an tâm từ những chi tiết thiết kế: trên tàu có khu vực riêng dành cho người sử dụng xe lăn, giúp họ dễ dàng ổn định vị trí trong suốt hành trình. Điều đó được thể hiện rõ qua trải nghiệm của chị Huyền: “Mọi sự ưu tiên của metro hướng về người khuyết tật”.
Sự hỗ trợ kịp thời cùng thái độ niềm nở của nhân viên nhà ga khiến mỗi chuyến đi trở nên nhẹ nhàng hơn, không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn xóa đi phần nào khoảng cách tâm lý.
Với chị, metro không chỉ là phương tiện mà còn mở ra cơ hội mới. “Từ khi có metro, công việc của mình có nhiều lựa chọn hơn” – chị nói.
Khoảng cách giữa tàu và ke ga tại tuyến metro số 1 còn cao đối với người sử dụng xe lăn – Ảnh: QUỲNH TRÂM
Giao thông công cộng cũng là một cách thành phố lắng nghe nhu cầu của công dân, đặc biệt là nhóm yếu thế.
Tuy vậy hành trình ấy không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Việc thiếu thông tin từ ban đầu, cùng những bất cập như khoảng cách giữa tàu và ke ga còn cao hay thiếu thang máy, đường dốc kết nối, vẫn có thể làm gián đoạn trải nghiệm của người khuyết tật.
Bên cạnh những tín hiệu tích cực ban đầu, cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng tăng cường tính liên tục của hạ tầng tiếp cận: đảm bảo thang máy hoạt động ổn định, thu hẹp khoảng cách tàu – ke ga, bổ sung đường dốc và lối đi phù hợp tại khu vực ngoài nhà ga.
Đồng thời việc cung cấp thông tin hướng dẫn rõ ràng ngay từ trước chuyến đi và nâng cao năng lực hỗ trợ của nhân viên cũng là yếu tố quan trọng, góp phần hướng đến một thiết kế toàn diện và phổ quát trong tương lai.
Cùng nhìn ra thế giới, có thể thấy thiết kế giao thông dễ tiếp cận không còn là lựa chọn mà đã trở thành tiêu chuẩn.
Tại Nhật Bản, hệ thống metro được xây dựng với triết lý “không rào cản”: từ thang máy, lối dốc, gạch dẫn hướng cho người khiếm thị đến khoảng cách tàu – ke ga được kiểm soát nhằm đảm bảo an toàn.
Tại Hàn Quốc, việc bố trí thang máy gần lối vào, gạch dẫn hướng và biển báo rõ ràng giúp người khuyết tật di chuyển độc lập hơn.
Trong khi đó, thành phố León (Mexico) kết hợp hạ tầng với chính sách hỗ trợ như xe sàn thấp, thang nâng và miễn phí vé, qua đó thúc đẩy người khuyết tật tham gia vào giáo dục và thị trường lao động, giảm bớt sự cô lập trong đời sống đô thị.
Từ những mô hình này, có thể thấy, điểm cốt lõi của giao thông đó chính là sự đồng bộ và nhất quán trong toàn bộ hệ thống bao trùm tiện lợi cho người khuyết tật.
Loài cá này từ lâu đã là một trong những món ăn được nhiều người yêu thích nhờ hương vị tươi ngon và giá trị dinh dưỡng cao. Mỗi vùng miền lại có những loài cá đặc trưng gắn liền với đời sống và văn hoá địa phương.
Ở một số vùng sông nước miền Trung và miền Bắc, có một loài cá mang cái tên vừa mộc mạc vừa khiến ai nghe cũng phải "ngượng mặt". Đó chính là cá cửng. Từng được xem là món "tiến vua" bởi thịt thơm, ít xương, vị ngọt tự nhiên, cá cửng ngày nay trở thành đặc sản quý hiếm, được giới sành ăn săn lùng với giá vài trăm nghìn đồng 1kg.
Từ xa xưa, cá cửng được xem như "lộc trời" – món ăn chỉ dành riêng cho vua chúa thưởng thức. Với nhiều thực khách, cá cửng là cái tên khá xa lạ, nhưng thực chất đây là loài cá thuộc họ cá quả (cá chuối) hay cá trèo đồi, thân tròn, thịt chắc.
Đặc điểm sinh sống của loài cá khá đặc biệt, chủ yếu trong các khe đá, mùa đông nước cạn đến đâu đào sâu hang xuống đó để sinh sống và ăn loại đất sét vàng (có trong hang để sống). Cá cửng ngủ một mạch suốt 3 tháng liền, đợi đến mùa mưa mới bắt đầu xuất hiện.
Theo nhiều chuyên gia ẩm thực thì cá trèo đồi ở vùng núi đá vôi Hoa Lư, Ninh Bình mới có được thứ thịt thơm, dai, ngọt đặc trưng nên mới được các vua thời xưa mới chuộng đến vậy.
Tại Ninh Bình, cá cửng chỉ sinh sống ở vùng hang động ngập nước thuộc xã Ninh Hải và Tổng Trường, huyện Hoa Lư, với số lượng vô cùng hạn chế. Loài cá này nổi tiếng khỏe, có khả năng trườn trên đá để leo lên những điểm cao như khe nước ven lưng chừng đồi, hồ trên núi, thậm chí tới tận những mạch nước nhỏ len lỏi giữa các vách đá cheo leo.
Nhắc đến ẩm thực cung đình vùng núi đá vôi Hoa Lư xưa, không thể bỏ qua cá cửng. Tương truyền, người dân từng bắt loài cá quý hiếm này để dâng tiến Đức Tiên Hoàng đế, coi đó là "lộc trời" chỉ dành cho bậc quân vương. Thời ấy, nếu tự ý ăn cá cửng, dân thường sẽ bị coi là phạm thượng.
Hiện nay, cá cửng được nhiều người săn lùng, tìm mua với giá lên đến vài trăm nghìn đồng/kg. Sở dĩ loài cá này trở nên đắt đỏ là bởi sản lượng đánh bắt tự nhiên vô cùng ít ỏi. Chúng sống ở những nơi hiểm trở, khó tiếp cận, lại không thể nuôi đại trà do đòi hỏi môi trường nước sạch, mát và nguồn thức ăn đặc thù từ đất sét vàng trong hang.
Mỗi mùa mưa, chỉ vài tháng trong năm, ngư dân mới có thể tìm thấy cá cửng xuất hiện bên ngoài các khe đá, hồ trên núi. Vì thế, muốn thưởng thức, thực khách thường phải đặt trước, thậm chí chờ nhiều tuần mới có hàng. Dù giá dao động từ 250.000 đến 400.000 đồng/kg, những mẻ cá tươi vừa đánh bắt gần như "cháy hàng" ngay trong ngày.
Nhiều món ăn ngon được chế biến từ cá cửng.
Cá cửng được chế biến thành nhiều món ăn khác nhau như cá cửng nướng, cháo cá cửng, nhưng đặc sắc và hấp dẫn nhất vẫn là món canh cá nấu cùng rau sắng, đặc sản gắn liền với vùng đất cố đô. Hàng năm, vào ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch, người dân trong làng lại chế biến món canh này để dâng lên mâm cúng tưởng nhớ công ơn vua, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Tại World Cup 2026, chân trái của Messi một lần nữa trở thành chủ đề được người hâm mộ và truyền thông nhắc đến.
Mỗi pha xử lý, đường chuyền hay cú dứt điểm của đội trưởng tuyển Argentina đều cho thấy đẳng cấp của một cầu thủ vẫn duy trì ảnh hưởng lớn dù đã bước sang giai đoạn cuối sự nghiệp.
Theo nhiều nguồn tin, giá trị bảo hiểm dành riêng cho chân trái của Messi được ước tính gần 880 triệu USD, tương đương hơn 23.000 tỷ đồng.
Con số này cho thấy đây là một trong những hợp đồng bảo hiểm dành cho một bộ phận cơ thể có giá trị lớn nhất từng được ghi nhận trong làng thể thao.
Những so sánh với các ngôi sao khác càng cho thấy mức độ đặc biệt của con số này. Theo thống kê của một đơn vị truyền thông tại Miami (Mỹ), ở thời kỳ đỉnh cao, toàn bộ cơ thể của cựu đội trưởng đội tuyển Anh David Beckham được bảo hiểm khoảng 195 triệu USD.
Trong khi đó, cả hai chân của ngôi sao Bồ Đào Nha Cristiano Ronaldo được cho là có giá trị bảo hiểm khoảng 144 triệu USD, vẫn thấp hơn đáng kể so với mức định giá dành riêng cho chân trái của Messi.
Thậm chí, mức gần 880 triệu USD còn vượt giá trị thị trường của không ít câu lạc bộ bóng đá hàng đầu châu Âu, cho thấy tầm quan trọng của bộ phận đã góp phần tạo nên một trong những sự nghiệp vĩ đại nhất lịch sử môn thể thao vua.
Messi là một trong số rất ít cầu thủ có thể sử dụng gần như hoàn toàn chân thuận nhưng vẫn đạt hiệu quả ở mức phi thường. Trong hơn 2 thập kỷ thi đấu chuyên nghiệp, anh đã ghi hơn 800 bàn thắng, phần lớn được thực hiện bằng chân trái. Không chỉ ghi bàn, chân trái của Messi còn tạo nên vô số đường kiến tạo, những pha xử lý tinh tế và các tình huống cố định mang tính quyết định.
Chính khả năng kiểm soát bóng, rê dắt ở tốc độ cao và tung ra những cú dứt điểm có độ chính xác gần như tuyệt đối đã biến chân trái của Messi trở thành một trong những "vũ khí" đáng sợ nhất lịch sử bóng đá hiện đại.
Chân trái của Messi còn gây chú ý bởi nhiều hình xăm mang ý nghĩa đặc biệt, trong đó có số áo 10, hình bàn tay của con trai cùng ngày tháng năm sinh của các thành viên trong gia đình. Những chi tiết này khiến "vũ khí" nổi tiếng của anh không chỉ mang giá trị chuyên môn mà còn chứa đựng dấu ấn cá nhân.
Tại World Cup 2026, Messi tiếp tục giữ vai trò thủ lĩnh của tuyển Argentina, đưa đội tuyển Nam Mỹ tiến vào trận chung kết. Dù không còn sở hữu tốc độ như thời kỳ đỉnh cao, anh vẫn tạo khác biệt bằng tư duy chơi bóng, khả năng điều tiết trận đấu cùng những pha xử lý đẳng cấp bằng chân trái sở trường.
Trong thể thao đỉnh cao, bảo hiểm thân thể từ lâu đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược quản lý rủi ro của các vận động viên và câu lạc bộ. Những bộ phận có vai trò quyết định đến thành tích thi đấu như đôi chân của cầu thủ bóng đá, cánh tay của vận động viên ném bóng chày hay bàn tay của các tay đua, võ sĩ và thủ môn đều có thể được bảo hiểm với giá trị rất lớn.
Các hợp đồng này nhằm giảm thiểu tổn thất tài chính nếu vận động viên gặp chấn thương nghiêm trọng hoặc buộc phải kết thúc sự nghiệp sớm. Giá trị bảo hiểm thường được xác định dựa trên thu nhập, giá trị hợp đồng thi đấu, tiềm năng thương mại và mức độ ảnh hưởng của vận động viên đối với đội bóng cũng như các nhà tài trợ.
Đối với những ngôi sao hàng đầu như Lionel Messi, giá trị của một bộ phận cơ thể không chỉ nằm ở khả năng thi đấu mà còn gắn liền với doanh thu từ bản quyền hình ảnh, quảng cáo và sức hút thương hiệu trên phạm vi toàn cầu.
Theo Sở Y tế New York, mùa hè tại thành phố này đang ngày càng khắc nghiệt với chỉ số nóng bức (heat index) thường xuyên vượt mốc 35 độ C. Cơ quan này liên tục phát đi các cảnh báo khẩn cấp, bởi những đợt sóng nhiệt kéo dài là nguyên nhân khiến hơn 500 người dân thành phố tử vong mỗi năm.
Tuy nhiên, nhiều người dân thành phố này đang chủ động không dùng điều hòa.
Dữ liệu do Văn phòng Kiểm toán thành phố công bố năm 2025 cho thấy 11% người dân New York không điều hòa nhiệt độ tại nhà. Một khảo sát của tạp chí "International Journal of Environmental Research and Public Health" ghi nhận 15% cư dân hiếm khi sử dụng thiết bị làm mát này.
Nguyên nhân chính được cho là hóa đơn điện đắt đỏ và mong muốn tiết kiệm năng lượng, trong bối cảnh chi phí làm mát mùa hè tại New York đã tăng hơn 50% trong thập kỷ qua.
Tại New York tồn tại một nhóm cư dân chủ động sống qua mùa hè oi bức mà không dùng điều hòa. Họ dùng quạt, tắm nước lạnh và làm việc tại các không gian mát mẻ bên ngoài. Dù nhiệt độ tại thành phố đang tăng trở lại, nhóm cư dân này nói họ sẵn sàng đối mặt với cái nóng.
Ba năm qua, Charlotte Beisel, 26 tuổi, và bạn trai sống trong căn hộ rộng 84 m2 tại Astoria (quận Queens) mà không bật điều hòa. Chuyển đến từ Washington D.C - nơi điện nước được tính gộp vào tiền thuê, Beisel cho biết cô bị choáng ngợp trước chi phí sinh hoạt đắt đỏ ở New York.
Làm việc tại nhà, cô dùng ba chiếc quạt, để khăn ướt trong tủ đông chườm mát và đặt đá lạnh trước quạt để tạo gió lạnh. Cô cũng tắm nước lạnh, đi chân trần và hạn chế vận động mạnh. "Tôi dự tính tiết kiệm được 100 USD mỗi tháng tiền điện, nhưng có lẽ lại tiêu hết vì ăn kem giải nhiệt", Beisel nói.
Tương tự, ông Jeff Harding, 60 tuổi, không sử dụng chiếc điều hòa có sẵn trong căn hộ thuê ở Central Harlem. Trước đây, việc bật máy 3-4 tiếng mỗi ngày khiến hóa đơn điện mùa hè tăng từ 100 USD lên 300-400 USD mỗi tháng.
Ông tận dụng điều hòa làm kệ để đồ và mua nhiều quạt đặt quanh nhà. Harding kể lại, hồi nhỏ sống ở trang trại của bà ngoại, mọi người thường xuống hầm chứa rau củ mát lạnh để ngủ tránh nóng. Ký ức này giúp ông giữ thói quen thích nghi với thời tiết thay vì phụ thuộc vào máy móc.
Không bị áp lực tiền bạc nhưng Josh Spodek, 54 tuổi, ở Greenwich Village, New York từ chối bật điều hòa vì muốn bảo vệ môi trường. "Tôi không muốn gây ô nhiễm hay khai thác cạn kiệt tài nguyên của thế giới", Spodek cho biết.
Ông nhận xét con người hoàn toàn có thể thích nghi nếu thay đổi góc nhìn. "Con người đã sống trên đảo Manhattan hàng nghìn năm nay, trong khi điều hòa mới xuất hiện vài chục năm", ông nói. Vào những ngày quá nóng, Spodek sang thư viện làm việc và trải nệm ngủ cạnh cửa sổ mở.
Spodek gần như ngắt kết nối với lưới điện. Ông sạc các thiết bị bằng pin cỡ ắc quy ôtô kết hợp tấm pin mặt trời. Ông tận dụng ánh sáng tự nhiên, dùng đèn LED, đi bộ lên tầng năm thay vì đi thang máy và ưu tiên ăn thực phẩm sống để hạn chế nấu nướng.
