Sự thay đổi từ nhận thức của phụ huynh cho đến cam kết chất lượng của các cơ sở đào tạo nghề đang biến mô hình này trở thành một lựa chọn chủ động và đầy tiềm năng của học sinh.
Vừa qua toàn TP.HCM có 151.254 học sinh đăng ký dự thi lớp 10. Trong khi đó, số lượng học sinh tốt nghiệp (THCS) lên đến 169.080 em. Điều này đồng nghĩa với việc có đến 17.826 học sinh đã chủ động đứng ngoài cuộc đua vào lớp 10 công lập để chọn cho mình những lối đi riêng như du học, học giáo dục thường xuyên (GDTX) hoặc học nghề theo học hệ trung cấp, cao đẳng nghề
Nhìn nhận về làn sóng dịch chuyển này, thạc sĩ Trần Phương, Hiệu trưởng Trường trung cấp Việt Giao (TP.HCM) chia sẻ, việc ngày càng có nhiều học sinh chủ động lựa chọn học nghề sau khi tốt nghiệp THCS là một tín hiệu rất tích cực.
“Trước đây, không ít gia đình vẫn quan niệm rằng học xong lớp 9 thì con đường duy nhất là phải vào lớp 10 công lập, sau đó học đại học. Tuy nhiên, thực tế thị trường lao động cho thấy thành công của một người không phụ thuộc hoàn toàn vào con đường phổ thông truyền thống. Học nghề sau lớp 9 không phải là lựa chọn “thấp hơn” hay chỉ dành cho những học sinh có học lực chưa tốt. Đây là một hướng đi khác có tính thực tiễn cao, giúp người học được tiếp cận nghề nghiệp sớm và tham gia thị trường lao động sớm hơn”, thạc sĩ Trần Phương phân tích.
Đòn bẩy lớn tạo nên sức hút của trường nghề hiện nay chính là các chính sách trợ lực rất mạnh từ Nhà nước. Theo Nghị định số 238/2025/NĐ-CP của Chính phủ, người tốt nghiệp THCS học tiếp lên trình độ trung cấp thuộc đối tượng được miễn 100% học phí. Đồng thời, người học một số nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo danh mục còn thuộc diện được giảm 70% học phí. Điều này hoàn toàn phù hợp với chủ trương đẩy mạnh giáo dục hướng nghiệp, phân luồng học sinh theo Quyết định số 522/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Chính sự thay đổi mang tính bước ngoặt về cả nhận thức lẫn cơ chế chính sách này đã mang đến không khí tuyển sinh vô cùng sôi động tại các trường nghề trên địa bàn thành phố ngay trong mùa tuyển sinh năm nay.
Ghi nhận thực tế tại Trường trung cấp Việt Giao, lượng hồ sơ quan tâm và đăng ký xét tuyển của học sinh tốt nghiệp THCS tính đến thời điểm hiện tại đã đạt hơn 200 hồ sơ, tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm ngoái, hướng tới hoàn thành chỉ tiêu 200 học sinh ở các nhóm ngành quản trị khách sạn, hướng dẫn du lịch, kỹ thuật chế biến món ăn…
Tại Trường trung cấp Bách Nghệ, NGƯT-TS Phan Hoàng Dũng, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết tính đến thời điểm hiện tại, trường đã tiếp nhận hơn 500 hồ sơ của học sinh tốt nghiệp THCS đăng ký xét tuyển. Con số này đã gần tương đương với tổng số 526 học sinh trúng tuyển của cả mùa tuyển sinh năm 2025 trước đó, trong khi đợt tuyển sinh năm nay vẫn còn kéo dài đến tận tháng 10. Theo thầy Dũng, định kiến “học lực yếu mới đi học nghề” đã hoàn toàn không còn chỗ đứng khi trường ghi nhận rất nhiều trường hợp các em có lực học khá, giỏi ở THCS nhưng vẫn quyết định nộp đơn vào trường nghề vì có định hướng cá nhân rõ ràng từ sớm.
Tương tự, thạc sĩ Trần Nguyên Thục, Hiệu trưởng Trường trung cấp Kinh tế – Kỹ thuật quận 12 (TP.HCM), thông tin đến nay nhà trường cũng đã tuyển được hơn 500 học sinh. Với việc mùa tuyển sinh còn kéo dài đến tháng 10 và lượng hồ sơ thường tăng mạnh sau khi công bố điểm chuẩn lớp 10 công lập, nhà trường kỳ vọng số lượng học sinh đăng ký sẽ tiếp tục tăng trong những tháng tới, hướng tới quy mô tuyển sinh tương đương hoặc cao hơn năm 2025 (với 1.100 học sinh).
Lý giải về việc làn sóng học nghề tuổi 15 ngày càng nhận được sự đón nhận cởi mở, các chuyên gia giáo dục đều cho rằng nút thắt lớn nhất đã được gỡ bỏ khi phụ huynh bắt đầu nhìn nhận giáo dục bằng lăng kính thực tế: sự dịch chuyển nhu cầu của thị trường lao động.
Tiến sĩ Phan Hoàng Dũng phân tích: “Phụ huynh bây giờ rất nhạy bén, họ nhìn thẳng vào vị trí việc làm thực tế. Rất nhiều vị trí tuyển dụng tại các cơ quan, doanh nghiệp hiện nay chỉ yêu cầu nhân sự có trình độ trung cấp hoặc sơ cấp, miễn là thạo việc, vững tay nghề và giữ kỷ luật tốt. Phụ huynh đã nhìn thấy bài toán thực tế đó để định hướng cho con đi con đường ngắn hơn, thực chất hơn nhưng lại vô cùng vững chắc”.
Bên cạnh đó, để xóa bỏ hoàn toàn rào cản tâm lý lo ngại “đứt gãy” con đường học vấn, các trường nghề đang triển khai rất tốt mô hình đào tạo song hành (học song song kiến thức văn hóa THPT và chuyên môn nghề).
Thạc sĩ Trần Phương nhấn mạnh: “Học trung cấp sau lớp 9 không hề đóng lại cánh cửa đại học. Tinh thần của giáo dục nghề nghiệp hiện nay là xây dựng một hệ thống mở và linh hoạt. Sau khi hoàn thành chương trình, nếu đáp ứng đủ điều kiện về khối lượng kiến thức văn hóa và quy định tuyển sinh, các em hoàn toàn có thể tiếp tục liên thông lên cao đẳng, đại học khi đã có sẵn bằng nghề, kỹ năng thực hành và kinh nghiệm thực tế trong tay. Khi học tiếp lên cao hơn, các em đã có một ‘đường dự phòng’ nghề nghiệp cực kỳ vững chắc”.
Năng lực thực tế của học sinh trường nghề không còn dừng lại ở những nhận định, mà đã được chứng minh đanh thép bằng kết quả chuyên môn vượt trội và tỷ lệ ra trường là có việc làm.
Khảo sát tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp như Trường trung cấp Việt Giao, Trường trung cấp Bách Nghệ, tỷ lệ học sinh có việc làm ngay hoặc tiếp tục học nâng cao sau khi tốt nghiệp hiện đạt con số 100%. Nhiều học sinh thuộc các ngành kỹ thuật, công nghệ hay dịch vụ, du lịch, nhà hàng, khách sạn đã tự chủ được kinh tế và được doanh nghiệp săn đón ngay từ khi còn thực tập.
Đứng ở góc độ đơn vị sử dụng lao động, ông Hồ Tứ, Giám đốc kinh doanh Công ty TNHH Đầu tư Du lịch Quốc tế MGM, nhận định: “Đối với các ngành dịch vụ và du lịch lữ hành, doanh nghiệp chúng tôi không đặt nặng bằng cấp cao hay thấp, mà chú trọng đặc biệt vào việc ứng viên có làm được việc ngay hay không, thái độ giữ kỷ luật, trách nhiệm và kỹ năng giao tiếp thực tế như thế nào. Học sinh trường nghề được đào tạo theo mô hình “học thật, làm thật” từ năm 15 tuổi nên đến năm 18 tuổi, các em đã sở hữu tác phong công nghiệp rất chín chắn, độ nhạy bén với công việc và khả năng thích nghi môi trường cực kỳ cao. Đây là lợi thế cạnh tranh rất lớn của các em so với những bạn đồng trang lứa chỉ thuần học lý thuyết”.
Ngày 26-5, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức Hội nghị tập huấn coi thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026-2027.
Chia sẻ với báo chí, ông Nguyễn Quang Tuấn - Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội - cho biết mặc dù kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm nay sớm hơn, nhưng dự kiến cuối tháng 6-2026 mới công bố kết quả thi.
Theo ông Tuấn, ngay sau kỳ thi tuyển sinh lớp 10, sở phải chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT. Cả hai kỳ thi này số lượng thí sinh dự thi của Hà Nội đều rất lớn.
Đến thời điểm hiện tại, việc chuẩn bị cho kỳ thi đã hoàn tất. Tuy nhiên Sở Giáo dục và Đào tạo vẫn có 15 đoàn kiểm tra tới sát ngày thi để đảm bảo không xảy ra sự cố đáng tiếc.
Toàn thành phố Hà Nội có 121 điểm thi, sử dụng cả trường THPT và trường THCS để làm điểm thi. Trước tình hình thời tiết nóng nắng gay gắt, sở chỉ đạo các điểm thi phải rà soát đảm bảo cơ sở vật chất đủ điều kiện đảm bảo sức khỏe cho thí sinh, đồng thời có các phương án dự phòng hỗ trợ thí sinh đến điểm thi, đảm bảo sức khỏe trong khi diễn ra kỳ thi.
"Thành phố huy động các lực lượng có liên quan như giao thông, điện lực, môi trường, y tế… tham gia hỗ trợ, có phương án dự phòng cho sự bất thường của thời tiết", ông Tuấn nói.
Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo cũng cho biết đã yêu cầu các điểm thi phải bố trí phòng, địa điểm để phụ huynh chờ đón con và sẽ thông báo đến phụ huynh và thí sinh được biết.
"Hiện theo các điểm thi báo lên, có 6 học sinh bị tai nạn gãy tay trước kỳ thi nhưng vẫn tham gia thi. Ban chỉ đạo thi đã yêu cầu các điểm thi tạo điều kiện bố trí cho thí sinh thi phòng riêng, có người chép bài thi giúp. Để đảm bảo khách quan, sẽ có ghi âm và giám sát của cán bộ an ninh" - ông Tuấn chia sẻ.
Ông nhấn mạnh quan điểm của lãnh đạo sở là cố gắng tạo điều kiện tối đa, đảm bảo quyền lợi cho thí sinh trong các tình huống phát sinh.
Theo số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, kết thúc năm học 2025-2026, toàn thành phố sẽ có khoảng 147.000 học sinh hoàn thành chương trình giáo dục THCS. Trong số này, dự kiến khoảng 103.000 em sẽ tham dự kỳ thi vào lớp 10 THPT công lập.
Hà Nội là một trong hai địa phương (cùng TP.HCM) có số thí sinh dự thi vào lớp 10 đông nhất cả nước. Cũng vì thế áp lực rất lớn lên vai những người tổ chức.
Chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 cho 124 trường trung học phổ thông công lập và công lập chất lượng cao là 81.448 học sinh, tương đương với 1.830 lớp.
Năm nay Hà Nội có điểm mới là không quy định học sinh phải đăng ký nguyện vọng theo khu vực tuyển sinh (các năm trước có 12 khu vực, thí sinh chỉ được đăng ký nguyện vọng trong khu vực của mình). Theo dự đoán, sức nóng vào các trường tốp đầu của Hà Nội cũng vì thế sẽ tăng nhiệt.
Trả lời câu hỏi của Tuổi Trẻ Online về vấn đề này, ông Nguyễn Quang Tuấn cho biết qua phân tích số liệu đăng ký nguyện vọng thì hiện chưa thấy bất thường. Có hai trường "nóng" hơn là THPT Yên Hòa và THPT Lê Quý Đôn - Hà Đông. Còn các trường khác không có sự bất thường so với các năm trước.
Mặc dù cơ hội rộng hơn sau khi bỏ khống chế khu vực tuyển sinh, nhưng ông Tuấn khuyến nghị cả thí sinh và phụ huynh đều cần cân nhắc đến khả năng của thí sinh, khoảng cách đến trường... để tránh tình trạng đổ dồn vào trường tốt, gây áp lực cho một số trường như dư luận lo ngại.
Trao đổi về định hướng ra đề thi tuyển sinh vào lớp 10 của Hà Nội, ông Hà Xuân Nhâm, Trưởng phòng Giáo dục Trung học - Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, cho biết đề thi sẽ bám sát cấu trúc đề thi tham khảo đã được công bố và sát với chương trình cơ bản của cấp THCS, chủ yếu là lớp 9, đảm bảo tính sàng lọc, phân loại thuận lợi cho xét tuyển.
Trả lời câu hỏi về phương án tuyển sinh có bài thi tổ hợp như đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt ra với các địa phương, ông Nguyễn Quang Tuấn cho biết đó là hướng sở sẽ nghiên cứu nhưng ở thời điểm hiện tại chưa có quyết định gì về việc này. Việc đổi mới thi nếu có cũng phải cân nhắc thận trọng, đảm bảo không gây sốc cho thí sinh và các nhà trường.
Liên quan tới việc có hay chưa thực hiện "thi trên máy" trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm sau, ông Tuấn cũng cho biết cần có sự chuẩn bị, như ngân hàng đề, điều kiện về hạ tầng, công nghệ thông tin, đồng thời cũng phải có thời gian để các nhà trường và học sinh làm quen. Vì thế sẽ phải thử nghiệm trước khi áp dụng đại trà.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027 của Hà Nội diễn ra vào hai ngày 30 và 31-5. Trước đó, sáng 29-5, thí sinh sẽ tập trung tại điểm thi để làm thủ tục dự thi và nghe phổ biến quy chế thi.
Với tổng điểm 29,75 (toán 10, hóa học 10, vật lý 9,75), em Phạm Đăng Đạt (lớp 12A1, Trường THPT Cẩm Thủy 2, xã Cẩm Tân) đã trở thành đồng thủ khoa khối A00 toàn tỉnh Thanh Hóa tại Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, Đạt cho biết em không bất ngờ về điểm số vì đã tự đối chiếu đáp án sau kỳ thi. Tuy nhiên, nam sinh rất vui khi biết mình là đồng thủ khoa khối A00 của tỉnh Thanh Hóa.
“Biết kết quả, em rất xúc động, gọi điện báo ngay cho bố mẹ, rồi chia sẻ niềm vui với các thầy cô đã đồng hành cùng em trong suốt quá trình học tập”, Đạt chia sẻ.
Nói về bí quyết đạt kết quả cao, Đạt cho biết em không có phương pháp học đặc biệt. Mỗi tối, nam sinh học từ 19h30 đến 23h. Em không đi học thêm mà chủ yếu tự ôn luyện bằng cách tải các đề thi trên mạng để làm và rèn kỹ năng.
“Điều quan trọng là em xây dựng kế hoạch học tập nghiêm túc, thực hiện đều đặn. Trong quá trình học, em luôn nhận được sự quan tâm, hướng dẫn của các thầy cô nên có thêm động lực để cố gắng”, Đạt nói.
Không chỉ học từ sách giáo khoa và tài liệu do các thầy cô cung cấp, Đạt còn chủ động tìm kiếm thêm tài liệu trên Internet để mở rộng kiến thức. Em sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ hỗ trợ học tập.
“Khi gặp những bài khó chưa tìm ra hướng giải, em sẽ trò chuyện cùng AI, gợi ý một số hướng tiếp cận. Sau đó em tự nghiên cứu và hoàn thiện lời giải của mình”, Đạt nói.
Là học sinh có thế mạnh ở các môn tự nhiên, Đạt tham gia đội tuyển học sinh giỏi của cả môn toán và hóa học. Năm lớp 11, em đạt giải Ba môn hóa học cấp tỉnh. Đến năm lớp 12, em đạt giải Nhì môn hóa học và giải Ba môn toán cấp tỉnh.
Đạt dự định đăng ký xét tuyển ngành Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa, Đại học Bách khoa Hà Nội. "Từ nhỏ em đã thích lắp ráp, tìm hiểu máy móc. Em chọn ngành này vì phù hợp với sở thích, có nhiều cơ hội phát triển và mong sau này trở thành kỹ sư, đóng góp cho đất nước", nam sinh bày tỏ.
Đạt là con cả trong gia đình có hai anh em. Mẹ em là công nhân, bố lao động tự do. Từ nhỏ nam sinh đã quen với công việc đồng áng. Năm học lớp 3, Đạt đã biết làm nông giúp gia đình.
Ông Phạm Đăng Vụ (49 tuổi, bố của tân thủ khoa) cho biết dù điều kiện kinh tế không khá giả, gia đình luôn động viên, tạo điều kiện để các con học tập.
“Tôi rất xúc động và tự hào khi biết con trở thành đồng thủ khoa khối A00 của tỉnh. Gia đình chưa bao giờ đặt áp lực thành tích lên con, chỉ mong con học hành nên người. Kết quả hôm nay là phần thưởng xứng đáng cho sự nỗ lực của Đạt”, ông nói.
Thầy Trần Đức Toàn, Hiệu trưởng Trường THPT Cẩm Thủy 2, cho biết trường được thành lập năm 1984. Trải qua hơn 40 năm xây dựng và phát triển, tập thể cán bộ, giáo viên luôn nỗ lực nâng cao chất lượng dạy và học. Thành tích đồng thủ khoa khối A00 của em Phạm Đăng Đạt là dấu mốc đặc biệt, bởi đây là lần đầu tiên nhà trường có học sinh đạt danh hiệu thủ khoa cấp tỉnh.
“Chúng tôi rất vui và tự hào. Thành tích của Đạt không chỉ là niềm vinh dự của nhà trường mà còn tạo cú hích, tiếp thêm niềm tin, động lực để thầy cô, học sinh tiếp tục phấn đấu, chinh phục những thành tích cao hơn trong thời gian tới”, thầy Toàn chia sẻ.
Theo thầy Toàn, Đạt là học sinh chăm ngoan, có tố chất, luôn chủ động trong học tập và nhiệt tình giúp đỡ bạn bè. Ngoài kiến thức được thầy cô truyền đạt trên lớp, em thường xuyên tìm tòi thêm tài liệu trên internet, có khả năng tự học, tự nghiên cứu tốt và duy trì phong độ học tập ổn định trong suốt những năm học THPT.
“Hành trình mới sắp bắt đầu, tôi chúc Đạt cũng như các học sinh của trường luôn giữ tinh thần ham học hỏi, sự khiêm tốn và ý chí vươn lên. Hy vọng các em sẽ tiếp tục theo đuổi ước mơ, phát huy năng lực của bản thân và trở thành những công dân có ích cho xã hội”, thầy Toàn nhắn nhủ.
Một trong những nội dung quan trọng trong kế hoạch là xác định mục tiêu từng bước triển khai thí điểm giảng dạy một số môn học bằng tiếng Anh, tại các cơ sở giáo dục đủ điều kiện ở TP.HCM.
Đồng thời TP.HCM định hướng triển khai đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, phấn đấu đến năm 2030 có khoảng 10% trường phổ thông thực hiện.
TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thiện mạng lưới cơ sở giáo dục, phấn đấu đạt tối thiểu 300 phòng học trên 10.000 dân trong độ tuổi 3 - 18 vào năm 2030. Có ít nhất 80% trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia, tăng cường trang thiết bị dạy học theo hướng hiện đại, đồng bộ.
Ở bậc tiểu học, TP.HCM phấn đấu nâng tỉ lệ học sinh học 2 buổi mỗi ngày đạt 90% vào năm 2030, định hướng đạt 100% vào năm 2045. Đặt mục tiêu hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi và giáo dục bắt buộc đến hết trung học cơ sở, định hướng phổ cập trung học phổ thông vào năm 2035.
Đồng thời định hướng đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục, phấn đấu đến năm 2030, 100% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai các nền tảng trường học số phục vụ quản trị và dạy học, 100% trẻ mẫu giáo được làm quen với tiếng Anh.
TP.HCM cũng đặt mục tiêu với 100% trường đại học trực thuộc và 80% cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn quốc gia. Tỉ lệ lao động kỹ thuật có trình độ cao đẳng dự kiến đạt 24% vào năm 2030 và 30% vào năm 2035.
Tăng cường liên kết đào tạo và nghiên cứu, phấn đấu 20% chương trình liên kết với các trường thuộc top 500 thế giới, 20% chương trình đại học đạt kiểm định quốc tế. Đặt mục tiêu trở thành trung tâm giáo dục hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2045.
UBND TP.HCM yêu cầu toàn ngành giáo dục đổi mới tư duy quản lý theo hướng phục vụ, tăng cường ứng dụng dữ liệu và nền tảng số trong điều hành, gắn trách nhiệm của từng cấp quản lý với chất lượng đầu ra và sự hài lòng của người dân.
