Tuần này, Phung Hieu Diep, thường gọi là Hieu, tốt nghiệp ngành Toán tại trường Cao đẳng Evergreen Valley, bang California. Hieu đạt điểm trung bình tích lũy (GPA) tuyệt đối 4.0 và là thủ khoa của trường, khi mới 12 tuổi.
Chia sẻ về phương pháp học tập, Hieu cho biết: “Khi không hiểu điều gì đó, em sẽ tập trung cao độ, đặt câu hỏi và cố gắng rút kinh nghiệm từ những sai lầm”.
Hành trình học vượt cấp của Hieu bắt đầu từ năm lớp 3, khi cậu bé nhận ra đã sẵn sàng cho những kiến thức nâng cao hơn là bảng cửu chương nên xin bố cho thử sức với những lớp học khó hơn.
Cậu bé bắt đầu học một lớp tiền tích phân tại Cao đẳng Cộng đồng Berkeley, sau đó tăng tốc chóng mặt. Đến năm 10 tuổi, Hieu rời trường cấp hai để chuyển sang học cao đẳng. Vì nhỏ tuổi và chỉ được đăng ký số môn giới hạn ở một trường, Hieu phải ghi danh các khóa học ở 6 trường cao đẳng khác nhau để ghép lại thành một lịch học toàn thời gian.
Trước ngày tốt nghiệp, Hieu chia sẻ dự định lấy thêm một bằng nữa ở trường, với mục tiêu chuyển tiếp vào Đại học California tại Berkeley – trường cũ của bố, rồi thi vào trường Y. Cậu bé quả quyết muốn trở thành một bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm.
“Em chọn theo đuổi ngành này từ trải nghiệm nghiên cứu về các đợt bùng phát dịch bệnh tại các trại nuôi cá tra”, Hieu chia sẻ, cho biết thêm ý tưởng đến từ chuyến đi về thăm quê cùng bố mẹ.
Đề tài nghiên cứu của em tập trung vào các loại vi khuẩn gây hại. Khi vô tình nghe nông dân địa phương nói chuyện về dịch bệnh trên cá, Hieu nảy ra ý định tìm giải pháp để giúp đỡ. Công trình nghiên cứu này sắp được xuất bản trên một tạp chí khoa học. Hieu cũng sẽ có buổi thuyết trình đề tài tại Washington, D.C. vào tháng tới.
Dù sở hữu thành tích học tập xuất sắc, Hieu nói mình vẫn là một đứa trẻ 12 tuổi bình thường. Ngoài giờ học, cậu thường gọi cho bạn bè qua Discord, Google Chat và chơi các tựa game yêu thích như Minecraft hay Roblox. Cậu bé cũng giữ liên lạc với các bạn từ thời tiểu học và đi học Taekwondo đều đặn ba buổi mỗi tuần.
Nam sinh gốc Việt chia sẻ đôi khi thấy khó hòa nhập với các bạn học lớn tuổi hơn do khác biệt về văn hóa và thế hệ, nhưng vẫn kết giao được với nhiều bạn mới. Bên cạnh việc học, hai mục tiêu lớn tiếp theo của Hieu là giỏi tiếng Việt hơn và đạt đai đen Taekwondo.
Hieu cho biết một trong những bài học quý giá nhất em tiếp thu được là từ TS Jose Cabrera tại trường Cao đẳng San Jose, về khái niệm mang tên “nỗ lực hiệu quả”.
“Nhiều người lầm tưởng việc học lúc nào cũng phải dễ dàng. Em muốn nhắn nhủ rằng gặp khó khăn là hoàn toàn bình thường, bởi đó là một phần của quá trình tiếp thu kiến thức. Điều quan trọng là biết khi nào cần tìm kiếm sự trợ giúp”, thủ khoa 12 tuổi bày tỏ.
Nhìn lại chặng đường đã qua, Hieu gói gọn trải nghiệm của mình bằng hai từ “tuyệt vời”, vì được thỏa sức đào sâu vào toán và các môn yêu thích. Hieu cho biết hành trình này mới chỉ là điểm khởi đầu và sẽ còn học hỏi không ngừng.
Trúng tuyển Chương trình thu hút, giữ chân và phát triển các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành về công tác tại ĐH Quốc gia TP.HCM (Chương trình VNU350), TS Văn Phụng Trường Sơn sẽ làm việc tại Trường ĐH Bách khoa ở lĩnh vực toán ứng dụng.
Nhà khoa học từng học tập và nghiên cứu tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) đã chia sẻ những cơ hội và thách thức của môi trường khoa học trong nước cũng như kỳ vọng vào hệ sinh thái khoa học, đổi mới sáng tạo mà ĐH Quốc gia TP.HCM đang xây dựng.
TS Trường Sơn cho biết sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Mỹ, anh nhận thấy các quốc gia phát triển có một "đặc quyền rất lớn": sinh viên và nhà khoa học có thể theo đuổi những nghiên cứu đỉnh cao ngay tại quê hương mình. Theo anh, điều đó có được nhờ nhiều thế hệ đi trước đã kiên trì xây dựng nền tảng học thuật với tư duy "kiến tạo cho thế hệ mai sau".
"Hiện tại, vì thiếu vắng những không gian học thuật đỉnh cao tại chỗ, nhiều sinh viên giỏi của Việt Nam phải chấp nhận đi rất xa để tìm kiếm môi trường học thuật xuất sắc hơn", anh nói. Anh cho biết điều mình mong mỏi là một ngày nào đó sinh viên Việt Nam có thể theo đuổi những đam mê khoa học lớn ngay tại quê nhà, nơi các bạn "cuối tuần vẫn có thể bắt chuyến xe về thăm gia đình, thay vì phải cách xa nửa vòng Trái đất".
Nền tảng nghiên cứu của TS Trường Sơn là toán ứng dụng, đặc biệt ở các lĩnh vực phương trình vi phân đạo hàm riêng (PDE), xác suất, hệ động lực ngẫu nhiên và phương trình động học. Dù nghiên cứu có liên hệ chặt với trí tuệ nhân tạo (AI), anh cho biết mình không xem bản thân là người làm AI theo nghĩa kỹ thuật thông thường.
"Điều tôi quan tâm hơn là các nền tảng toán học đứng phía sau AI như tối ưu hóa, lấy mẫu, động lực học Langevin hay các hệ ngẫu nhiên nhiều bậc thời gian", anh nói.
Theo TS Trường Sơn, nhiều mô hình AI hiện nay hoạt động rất ấn tượng nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi nền tảng chưa được giải thích đầy đủ, chẳng hạn vì sao một số thuật toán tối ưu hóa lại hiệu quả đến vậy hoặc làm thế nào để xây dựng những hệ tính toán tiết kiệm năng lượng hơn.
Một hướng nghiên cứu mà anh đặc biệt quan tâm là "Physical Learning" - ý tưởng cho rằng các hệ vật lý như vật liệu, mạng cơ học hay mạng điện có thể tự thích nghi để tạo ra đáp ứng mong muốn, thay vì chỉ xem việc học là quá trình tính toán trong phần mềm.
"Với một trường kỹ thuật như Bách khoa, tôi nghĩ đây là hướng rất tự nhiên để khám phá vì nó nằm ở giao điểm giữa toán học, vật lý, kỹ thuật và AI", anh nói. TS Trường Sơn cũng cho rằng môi trường kỹ thuật là nơi lý tưởng để toán học không tách rời khỏi thực tiễn.
"Các kỹ sư thường đặt ra những câu hỏi rất cụ thể từ thực tế và chính điều đó truyền cảm hứng để toán học đi vào những hướng mới mẻ và có tác động hơn", anh chia sẻ. Khi được hỏi về cơ hội và thách thức đối với các nhà khoa học trẻ trở về từ nước ngoài, TS Trường Sơn cho rằng "cơ hội lớn nhất chính là con người".
Theo anh, sinh viên Việt Nam có tư duy sắc bén và tiềm năng khoa học rất lớn. "Tôi nghĩ có rất nhiều bạn trẻ ở Việt Nam chỉ cần được đặt vào một môi trường đủ tốt, đủ nghiêm túc và đủ khơi gợi thì có thể phát triển rất xa", anh nói. Tuy nhiên, theo TS Trường Sơn, thách thức hiện nay không chỉ là thu nhập mà còn là việc xây dựng được môi trường nghiên cứu thực chất ngay trong nước.
"Tôi nghĩ người làm nghiên cứu, ở tầng sâu nhất, chỉ đơn giản là muốn có thời gian và không gian để làm việc, trao đổi tự do cùng những đồng nghiệp tốt", anh chia sẻ. Anh nhớ lại thời học cao học, bạn bè có thể dành cả buổi chiều để tranh luận về những bài toán tưởng chừng rất nhỏ. Nhưng chính những cuộc trao đổi như vậy lại nuôi dưỡng sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.
"Thách thức của chúng ta là xây dựng được một cộng đồng năng động, tin tưởng lẫn nhau, được dẫn dắt bởi sự tò mò thuần túy và không ai sợ đặt ra những câu hỏi tưởng như ngớ ngẩn", anh nói.
Bộ GD-ĐT mới ban hành Thông tư số 59 quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1.9, tạo hành lang pháp lý để các cơ sở giáo dục sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà giáo giàu kinh nghiệm, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Nếu các quy định trước đây chỉ điều chỉnh hoạt động thỉnh giảng thì thông tư mới bổ sung cơ chế cho phép cơ sở giáo dục ký hợp đồng lao động toàn thời gian với nhà giáo sau khi nghỉ hưu nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Thông tư quy định nguyên tắc ký kết hợp đồng, điều kiện của nhà giáo, thời giờ làm việc, tiền lương, phụ cấp, quyền, trách nhiệm của nhà giáo và trách nhiệm của cơ sở giáo dục khi sử dụng đội ngũ này.
Đồng thời, yêu cầu việc sử dụng nhà giáo sau nghỉ hưu phải bảo đảm không ảnh hưởng đến chiến lược phát triển đội ngũ kế cận, không thay thế đội ngũ nhà giáo cơ hữu và tuân thủ quy định của pháp luật lao động.
Thông tư mới cũng mở rộng phạm vi điều chỉnh và hoàn thiện toàn diện cơ chế quản lý hoạt động thỉnh giảng.
Thông tư số 59 đưa ra khái niệm thống nhất về nhà giáo thỉnh giảng, cơ sở thỉnh giảng và hợp đồng thỉnh giảng; xác định rõ hoạt động thỉnh giảng không chỉ giảng dạy môn học mà còn có thể tham gia hướng dẫn thực hành, nghiên cứu khoa học, biên soạn giáo trình, hướng dẫn khóa luận, luận văn, luận án và các hoạt động chuyên môn khác theo quy định.
Thông tư cũng quy định cụ thể hơn về tiêu chuẩn, điều kiện, định mức giờ thỉnh giảng, quyền và trách nhiệm của nhà giáo thỉnh giảng cũng như của cơ sở giáo dục, tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho việc sử dụng đội ngũ này.
Thông tư cũng phân định rõ việc áp dụng hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ tùy theo tính chất của hoạt động thỉnh giảng. Quy định mới khắc phục những bất cập trước đây khi các văn bản cũ chưa phân định rõ bản chất pháp lý của hoạt động thỉnh giảng, giúp việc áp dụng pháp luật thống nhất hơn.
Thông tư mới cũng bổ sung quy định, cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch sử dụng nhà giáo thỉnh giảng, công khai danh sách nhà giáo thỉnh giảng trên trang thông tin điện tử (trừ một số trường hợp đặc thù), đánh giá định kỳ chất lượng giảng dạy, lấy ý kiến phản hồi của người học và sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ tiếp tục hoặc chấm dứt hợp đồng.
Đối với nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu, cơ sở giáo dục phải công khai danh sách, chức danh theo vị trí việc làm và chịu trách nhiệm bảo đảm tỷ lệ sử dụng đội ngũ này theo quy định về kiểm định chất lượng và quy mô đào tạo.
Các cơ sở giáo dục được sử dụng đội ngũ nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu để nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Kết quả công tác của đội ngũ này là cơ sở để xác định năng lực đào tạo, quy mô tuyển sinh và kiểm định chất lượng theo quy định của pháp luật về giáo dục.
Bộ GD-ĐT cho biết, việc sử dụng đội ngũ nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu không thay thế các điều kiện bắt buộc về nhà giáo cơ hữu theo quy định của pháp luật có liên quan.
Tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng 2026 do Báo Tuổi trẻ tổ chức sáng 4/7, một thí sinh đặt vấn đề như trên. Trước đó, nhiều trường như Đại học Ngoại thương, Bách khoa Hà Nội cũng nhận được ý kiến tương tự của nhiều thí sinh, khi điểm thi SAT ở một số đợt được cho rằng "quá cao".
PGS. TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết ngay khi nhận được phản ánh, trường đã liên hệ với đơn vị tổ chức bài thi, đề nghị cung cấp thông tin và làm rõ các nội dung liên quan.
"Vì đây là kỳ thi quốc tế, các đại học Việt Nam không có quyền can thiệp vào quy trình tổ chức hay chấm thi mà chỉ có thể gửi phản ánh, đề nghị cung cấp thông tin", ông Hải nói.
Đến nay, Đại học Bách khoa Hà Nội chưa nhận được phản hồi. Các trường đều khẳng định nếu có thông tin chính thức từ đơn vị tổ chức kỳ thi, cho thấy ảnh hưởng đến sử dụng điểm SAT thì sẽ thông báo tới thí sinh.
Tuy nhiên, ông Hải cho rằng thí sinh không cần lo ngại về sự mất công bằng giữa phương thức xét điểm thi SAT và các phương thức khác.
Lý do là theo quy chế tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm 2025, các trường phải quy đổi điểm tương đương giữa các phương thức. Với yêu cầu này, mặt bằng điểm SAT quá cao so với điểm thi tốt nghiệp THPT hay điểm thi đánh giá tư duy TSA thì cũng sẽ được đưa về mức tương đương, ví dụ đưa về cùng nhóm 1% điểm cao nhất ở mỗi kỳ thi.
"Như vậy, sự công bằng giữa các phương thức vẫn được đảm bảo", ông Hải nói, khuyên thí sinh vào hệ thống tra cứu, quy đổi của các trường để xem mức quy đổi giữa các phương thức.
SAT là bài thi đánh giá năng lực học thuật của học sinh, thuộc sở hữu của tổ chức khảo thí College Board, Mỹ. Bài thi SAT gồm hai phần, Đọc-Viết và Toán học, với tổng điểm là 1600, được nhiều đại học trên thế giới dùng tuyển sinh.
Không đơn vị nào công bộ phổ điểm bài thi SAT theo từng đợt tại Việt Nam. Nhưng theo thống kê mới nhất của đơn vị tổ chức kỳ thi này tại Việt Nam, điểm trung bình của thí sinh Việt Nam tăng đều ba năm qua, đạt 1355/1600 vào năm 2025.
