Mới đây, Bộ GD-ĐT ban hành dự thảo Thông tư quy định về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, CĐ và ĐH. Tại dự thảo này, Bộ đề xuất một nội dung hoàn toàn mới là cho phép người học liên thông từ trình độ cao hơn để hoàn thành chương trình đào tạo ở trình độ thấp hơn theo nhu cầu học tập, nghề nghiệp và yêu cầu của thị trường lao động.
Việc công nhận kết quả học tập và chuyển đổi tín chỉ được thực hiện giữa các chương trình đào tạo căn cứ vào chuẩn đầu ra, nội dung chương trình, khối lượng học tập tích lũy và quy chế đào tạo của cơ sở giáo dục.
Được biết trước đây việc liên thông từ trình độ ĐH xuống các trình độ chưa có văn bản nào quy định chính thức, nhưng thực chất được điều chỉnh và cho phép gián tiếp thông qua các quy định về tuyển sinh và công nhận giá trị chuyển đổi kết quả học tập. Chẳng hạn Thông tư 04/2022 (Bộ LĐ-TB-XH trước đây) cho phép người đã có kết quả học tập từ một chương trình đào tạo, trình độ đào tạo khác được xem xét công nhận những nội dung kiến thức, kỹ năng người học đã có trên cơ sở so sánh, đối chiếu với những nội dung của chương trình đào tạo hiện hành.
Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 cũng quy định hiệu trưởng trường trung cấp, trường CĐ quyết định mô đun, tín chỉ, môn học hoặc nội dung mà người học không phải học lại. Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 cũng yêu cầu các trường công nhận và chuyển đổi kết quả học tập, năng lực nghề nghiệp đã tích lũy của người học nhằm tạo điều kiện học tập liên thông, học tập suốt đời.
Thạc sĩ Phan Thị Lệ Thu, Phó hiệu trưởng Trường CĐ Viễn Đông, cho biết căn cứ nhu cầu người học và những quy định cho phép, trên thực tế trường đã thực hiện việc liên thông này từ năm 2019. "Sau đại dịch Covid-19 và đặc biệt sau sáp nhập đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy vừa qua, người lao động có bằng thạc sĩ, ĐH có nhu cầu chuyển đổi công việc rất nhiều. Nhất là ở thời điểm hiện tại, nhu cầu học tăng gấp 10 lần so với trước đây nên tháng nào trường cũng có lớp khai giảng. Hiện tại trường đang tổ chức 16 lớp cho người tốt nghiệp từ ĐH trở lên, mỗi lớp khoảng 30 - 35 học viên", thạc sĩ Thu thông tin.
Theo thạc sĩ Thu, những ngành học thu hút số lượng đông là khối kinh tế, luật, quản trị văn phòng, chăm sóc sắc đẹp, điều dưỡng, xét nghiệm y học.
Tiến sĩ Hoàng Văn Phúc, Hiệu trưởng Trường CĐ Bách khoa Sài Gòn, cũng cho biết hằng năm trường đều tiếp nhận nhiều người học đã có bằng ĐH. "Phần lớn không phải vì thất nghiệp mà do muốn chuyển đổi nghề nghiệp hoặc bổ sung năng lực thực hành để đáp ứng yêu cầu công việc. Nhiều người nhận thấy bằng ĐH mang lại nền tảng kiến thức tốt nhưng vẫn cần thêm kỹ năng nghề chuyên sâu ở những lĩnh vực đang có nhu cầu nhân lực cao", tiến sĩ Phúc chia sẻ.
Thạc sĩ Trần Phương, Hiệu trưởng Trường trung cấp Việt Giao, thông tin trong nhiều năm qua trường tiếp nhận không ít học viên đã tốt nghiệp ĐH đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau như sư phạm, kinh tế, quản trị kinh doanh, công nghệ thông tin, ngoại ngữ hoặc các ngành khoa học xã hội. Thậm chí nhiều thạc sĩ đăng ký học thêm nghề bếp, hướng dẫn du lịch hoặc quản trị khách sạn để bổ sung kỹ năng thực hành và lấy chứng chỉ chuyên môn phục vụ công việc.
Thạc sĩ Phương nhận định: "Nguyên nhân không hoàn toàn xuất phát từ việc không tìm được việc làm. Nhiều người đã có bằng ĐH nhưng thiếu kỹ năng nghề nghiệp thực tế nên muốn bổ sung chuyên môn để tăng khả năng tìm việc hoặc thăng tiến trong công việc; hoặc đang làm việc nhưng muốn chuyển đổi nghề nghiệp sang các lĩnh vực có nhu cầu nhân lực và thu nhập cao hơn như du lịch, khách sạn, ẩm thực, dịch vụ... Hoặc những người có nhu cầu khởi nghiệp bằng việc mở nhà hàng, quán ăn, homestay, công ty du lịch nên muốn được đào tạo nghề bài bản thay vì chỉ dựa vào kiến thức quản lý đã học ở bậc ĐH".
Lãnh đạo các trường cho rằng trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và xu hướng việc làm liên tục thay đổi, người lao động không còn làm một nghề trong suốt cuộc đời mà có thể phải thay đổi công việc nhiều lần. Việc học thêm một nghề mới hay nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, cập nhật công nghệ mới sau khi đã tốt nghiệp ĐH dần trở thành nhu cầu bình thường trong xã hội hiện đại.
Tiến sĩ Nguyễn Thanh Vân, quyền Hiệu trưởng Trường CĐ Thủ Thiêm, đánh giá nếu dự thảo này được ban hành chính thức sẽ là căn cứ pháp lý để các trường CĐ, trung cấp có cơ sở giáo dục thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời, chuyển đổi nghề nghiệp ngày càng cao của người lao động.
"Doanh nghiệp đang cần lực lượng có tay nghề, có kỹ năng thực hành nên một tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân đã có kiến thức hàn lâm, muốn bổ sung kiến thức thực hành hoặc học thêm một chuyên môn khác bằng việc liên thông xuống trình độ thấp hơn, sẽ rất thuận lợi trong việc học tập và thích nghi công việc mới", tiến sĩ Thanh Vân cho hay.
Tiến sĩ Hoàng Văn Phúc cho rằng quy định mới này là một bước tiến phù hợp với xu thế học tập suốt đời và nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp trong bối cảnh hiện nay, tạo điều kiện để người học được học đúng cái thị trường cần, học đúng năng lực bản thân và có cơ hội học tập trong suốt cuộc đời.
Thạc sĩ Trần Phương đánh giá điểm mới này không làm giảm giá trị của bằng ĐH, ngược lại giúp hoàn thiện hệ thống giáo dục mở, liên thông và linh hoạt hơn. Việc cho phép công nhận những kiến thức đã tích lũy trước đó sẽ giúp người học tiết kiệm thời gian, chi phí đào tạo. Đây là một cách tiếp cận hiện đại, lấy năng lực thực tế của người học làm trung tâm thay vì chỉ nhìn vào văn bằng.
Đại diện các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cho hay sẽ xây dựng những chương trình đào tạo linh hoạt hơn dành riêng cho người học đã có trình độ ĐH trở lên.
"Theo đó, các chương trình được thiết kế theo hướng mô đun, tập trung vào năng lực nghề nghiệp cốt lõi, giúp người học nhanh chóng chuyển đổi nghề nghiệp hoặc nâng cao kỹ năng để thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động; đồng thời miễn trừ các học phần phù hợp mà người học đã tích lũy trước đó để rút ngắn thời gian đào tạo", tiến sĩ Phúc thông tin.
Trường trung cấp Việt Giao cũng nghiên cứu xây dựng các chương trình đào tạo theo hướng công nhận kết quả học tập trước đó, miễn giảm hoặc chuyển đổi một số học phần đại cương mà người học đã hoàn thành ở trình độ ĐH, tập trung nhiều hơn vào các mô đun kỹ năng nghề, thực hành và thực tập tại doanh nghiệp. "Đồng thời trường cũng sẽ phát triển các chương trình ngắn hạn, đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp và các lộ trình cá nhân hóa phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là những người đã có bằng ĐH nhưng muốn bổ sung kỹ năng nghề để thích ứng với thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng", ông Trần Phương chia sẻ.
Theo thạc sĩ Phan Thị Lệ Thu, Trường CĐ Viễn Đông cũng đã thiết kế chương trình phù hợp với người tốt nghiệp ĐH, thạc sĩ. Tuy nhiên, khâu vất vả nhất là xét chuyển đổi các môn học vì tên gọi các môn học ở chương trình đào tạo người học đã tích lũy trước đó với tên môn học ở CĐ là khác nhau, khối lượng kiến thức cũng khác nhau... Phải kiểm tra rất chặt chẽ và xét đúng với quy định, sau đó mới tiến hành công nhận điểm.
Tin Gốc: Thanh Niên
