Thông tin được ông Lê Lưu Dũng, thành viên của Hiệp hội hang động Mỹ – người từng tham gia thám hiểm hang động gần 15 năm qua lý giải về việc xuất hiện hàng trăm viên ngọc động tại Phong Nha – Kẻ Bàng.
Từng thám hiểm các hang động ở Phong Nha – Kẻ Bàng, cũng như nhiều hang ở Quảng Trị cũ, Thanh Hóa, Thái Nguyên, Lạng Sơn, hay một số hang động ở bang Tennessee, Mỹ, ông Dũng cho biết cần nhiều điều kiện để hình thành ngọc động.
Đầu tiên, hang động cần có dòng nước thẩm thấu xuyên qua các tầng lớp đá vôi mang theo canxi carbonat tích tụ xung quanh các hạt cát nhỏ, hoặc các viên sỏi nhỏ, cũng có thể là mảnh vỡ của đá (gọi là nhân).
Trải qua hàng nghìn năm, các lớp canxi bao phủ càng dày xung quanh nhân và tạo nên những đường tròn đồng tâm. Ngọc động thường được hình thành trong các khu vực ở nền hang và nằm bên trong những hồ canxi nhỏ hay còn gọi là ruộng bậc thang (Rimstone). Các khu vực ruộng bậc thang này cho phép lượng nước chảy qua thường xuyên và tạo môi trường cho canxi và các khoáng chất khác kết tủa lắng đọng và bao phủ xung quanh nhân của ngọc động.
Dưới lực tác động của dòng nước chảy qua các ruộng bậc thang, các viên ngọc động này sẽ lăn tròn tại chỗ, cọ xát vào nhau và tạo nên bề mặt rất mịn. Quá trình này cũng tạo nên hình dạng là những khối cầu hoặc hình quả trứng.
Sự hình thành ngọc động cũng tùy thuộc vào điều kiện địa hình của lòng hang, cũng như nguồn nước. Nguồn nước đi qua các vách đá sẽ thay đổi theo mùa mưa và mùa khô nên cũng sẽ ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhanh hay chậm của ngọc động.
Chuyên gia hang động cho hay, ở Việt Nam có rất nhiều hang động, tuy nhiên hiện tượng hình thành ngọc động là khá hiếm. Việc hình thành ngọc động còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kết cấu hang động, nguồn nước, hệ thống các khoáng chất và tạp chất, kết cấu của nền hang cũng như yếu tố về nhiệt độ trong hang (thường ở mức 20 đến 25 độ C, trong khi đó nhiệt độ nguồn nước đi ra từ các vách đá vôi có thể từ 15 đến 20 độ C).
Sự hình thành của ngọc động khác với măng đá. Ngọc động được hình thành do các dòng chảy nhẹ của nguồn nước xuyên qua các vết nứt ở vách hang. Trong khi đó, măng đá được hình thành bởi sự nhỏ giọt của các mạch nước cố định tại một vị trí.
Theo ông Dũng, về cơ bản, sự hình thành của ngọc động các hang động ở Phong Nha – Kẻ Bàng nói chung và hang Hùng nói riêng đều như nhau. Tuy nhiên, ở hang Hùng có ngọc động nhiều hơn và ở nhiều khu vực. Điều này chứng tỏ hang Hùng đáp ứng được điều kiện về nguồn nước, nền hang, nhiệt độ… để đảm bảo cho sự phát triển của ngọc động.
Nói về giá trị của ngọc động, ông Dũng cho rằng đây không phải là một loài đá quý và không có giá trị về trang sức. Ngọc động thực chất chỉ là một loại thạch nhũ hang động, nhưng có hình thù độc đáo hơn và sự hình thành khác biệt hơn. Ngọc động chỉ đẹp khi ở trong môi trường hang động. Ở môi trường bên ngoài, ngọc động cũng chỉ là một viên đá. Vì vậy, việc giữ môi trường phát triển cho ngọc động ở bên trong hang động là rất cần thiết.
Hiện tại, hang Hùng, thuộc hệ thông hang Hung Thoòng được Công ty TNHH Jungle Boss khai thác du lịch mạo hiểm. Doanh nghiệp này đánh dấu lối đi cố định trong hang để du khách đi theo đúng khu vực quy định, những khu vực có nhiều ngọc động, du khách sẽ được đứng từ xa để quan sát.
Ông Dũng lưu ý, các doanh nghiệp khai thác các sản phẩm du lịch khám phá hang động phải đưa ra những quy trình, quy định cụ thể để bảo vệ giá trị của di sản. Ví dụ khi đi khám phá hang động, cần hạn chế số lượng người đi đến các hang có chứa ngọc động. Cần đánh dấu các lối đi cố định tránh chạm đến các khu vực có ngọc động, nghiêm cấm các hành vi lấy ngọc động ra khỏi hang.
Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, cho biết để bảo vệ các hang động, UBND tỉnh ban hành quy chế quản lý di sản. Thường vụ Tỉnh ủy đã có chỉ thị tăng cường công tác bảo vệ các giá trị của di sản.
“Nếu ai vi phạm thì sẽ bị xử lý”, ông nói, cho biết tất cả các sản phẩm du lịch sinh thái trong các tuyến của vườn điều có giám sát là kiểm lâm, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách. Ngoài ra doanh nghiệp khai thác cũng có trách nhiệm phổ biến cho du khách trước khi đi vào về an toàn, quy chế quản lý di sản.
Dựa vào những hồ sơ Apple gửi lên tòa án trong đơn kiện nhằm vào OpenAI, hãng tin Bloomberg đã phát hiện những thông tin về thiết bị phần cứng đầu tiên do OpenAI đang phát triển và chuẩn bị ra mắt.
Vào cuối tuần trước, Apple đã gửi đơn kiện nhằm vào OpenAI và 2 cựu nhân viên của “quả táo” với cáo buộc đánh cắp bí mật thương mại.
Theo đơn kiện, Apple đã cáo buộc OpenAI dàn dựng kịch bản để lôi kéo nhân viên cũ, đồng thời tạo dựng mối quan hệ với các nhà cung cấp của Apple để thu thập các bí mật thương mại, giúp OpenAI tiến nhanh hơn vào lĩnh vực kinh doanh phần cứng tiêu dùng.
Thông tin từ đơn kiện cho thấy OpenAI đang phát triển một chiếc loa thông minh, không có màn hình, nhưng được tích hợp hệ thống AI để trở thành một trợ lý thông minh ngay trong nhà của người dùng.
Chiếc loa thông minh này có thể đóng vai trò “bộ não” của toàn bộ hệ thống gia dụng thông minh trong gia đình, cho phép người dùng điều khiển các thiết bị như bật/tắt đèn, đóng/mở rèm cửa, bật nhạc, ra lệnh để TV phát chương trình truyền hình yêu thích… người dùng cũng có thể đặt câu hỏi và nhận được câu trả lời từ thiết bị thông minh của OpenAI.
Nguồn tin của Bloomberg cũng cho biết thiết bị của OpenAI có thiết kế nhỏ gọn để người dùng có thể mang bên mình và sử dụng bất cứ lúc nào, thay vì một chiếc loa thông minh kích thước lớn chỉ đặt cố định một chỗ.
Thiết bị cũng được tích hợp camera và các cảm biến để ghi nhận môi trường xung quanh, giúp hiểu được rõ hơn ngữ cảnh và yêu cầu của người dùng để đưa ra phản hồi phù hợp nhất.
Dường như Apple cho rằng OpenAI đã đánh cắp những bí mật thương mại liên quan đến chiếc loa thông minh HomePod (tích hợp trợ lý ảo Siri) của Apple để phát triển sản phẩm của riêng hãng.
Hiện tại OpenAI chỉ có những sản phẩm phần mềm trí tuệ nhân tạo như ChatGPT, ChatGPT Atlas, DALL-E… việc đặt chân vào thị trường phần cứng không chỉ giúp OpenAI có thêm doanh thu, mà sẽ giúp định giá công ty cao hơn trước khi phát hành cổ phiếu ra công chúng, dự kiến vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau.
Vào tháng 5 năm ngoái, OpenAI đã chi ra 6,5 tỷ USD để mua lại LoveFrom, công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) do cựu giám đốc thiết kế của Apple Jony Ive sáng lập. Do vậy, nhiều khả năng chiếc loa thông minh của OpenAI sẽ do đích thân Jony Ive thiết kế và sản phẩm sẽ phần nào mang phong cách của Apple.
Kể từ khi chiếc iPhone đầu tiên ra mắt, những chiếc điện thoại đã vượt ra ngoài chức năng gọi điện để kết nối chúng ta với thế giới, cung cấp giải trí và hỗ trợ năng suất làm việc. Mặc dù Apple được coi là thương hiệu tiên phong trong lĩnh vực smartphone, nhưng iPhone không phải là điện thoại di động bán chạy nhất mọi thời đại.
Ngay cả khi đạt tổng doanh số 224 triệu chiếc, iPhone 6 (gồm iPhone 6 và 6 Plus) chỉ đứng thứ ba trong danh sách này. Hai vị trí dẫn đầu thuộc về Nokia, với Nokia 1100 (250 triệu chiếc) và Nokia 1110 (248 triệu chiếc). Đây là chi tiết có thể gây bất ngờ với nhiều người, tuy nhiên có những lý do đơn giản giải thích cho sự thống trị của Nokia.
Nokia 1100 và 1110 ra mắt lần lượt vào năm 2003 và 2005, trong bối cảnh thị trường điện thoại di động rất khác biệt. Mặc dù có sự cạnh tranh từ các thương hiệu như BlackBerry, Sony và Motorola, nhưng Nokia đã có lợi thế lớn về giá cả. Nokia 1100 được bán với giá khoảng 100 USD, trong khi 1110 chỉ có giá 78 USD, rẻ hơn nhiều so với Motorola Razr V3, vốn có giá lên tới 449 USD.
Vào thời điểm mà điện thoại có camera đang trở nên phổ biến, giá cả phải chăng của Nokia 1100 và 1110 đã giúp chúng trở thành lựa chọn lý tưởng cho các thị trường mới nổi như Ấn Độ, nơi Nokia 1110 vẫn được bán cho đến ít nhất năm 2007. Những chiếc điện thoại này vẫn được ưa chuộng ở châu Phi, với 50 triệu chiếc Nokia 1100 đang được sử dụng trên khắp lục địa vào năm 2011.
Hiện nay, thị trường điện thoại di động đã trở nên đa dạng hơn bao giờ hết. Tính đến tháng 4.2026, Apple và Samsung có thị phần toàn cầu gần như ngang nhau, với mỗi bên chiếm khoảng 21%. Ngoài ra, Xiaomi và Huawei cũng đang gia tăng sự cạnh tranh, khiến không có nhà sản xuất nào thống trị thị trường. Hơn nữa, người dùng hiện giữ smartphone lâu hơn trước, khiến khả năng kỷ lục của Nokia 1100 và 1110 khó có thể bị phá vỡ, ít nhất trong tương lai gần.
Ứng dụng do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương phát triển. Thông qua bản đồ số của "Quanh tôi", người dùng có thể tra cứu thông tin về các cửa hàng xăng, dầu xung quanh hoặc trên tuyến đường di chuyển. Thông tin hiển thị gồm địa chỉ, tình trạng hoạt động, các loại nhiên liệu đang bán và giá bán.
Theo cơ quan quản lý, tính năng này hữu ích với người thường xuyên đi đường dài hoặc trong những thời điểm thị trường nguồn cung có biến động, giúp người dân chủ động lựa chọn điểm đổ xăng phù hợp.
Một trong những tính năng đáng chú ý của "Quanh tôi" là cho phép người dân gửi phản ánh trực tiếp tới cơ quan quản lý. Người dùng có thể kiến nghị về tình trạng bán sai giá, đóng cửa bất thường, hạn chế lượng bán, không xuất hóa đơn hoặc các vấn đề liên quan đến chất lượng nhiên liệu, an toàn cháy nổ và môi trường.
Các phản ánh sau đó sẽ được Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tiếp nhận và xử lý tức thời. Tính năng này nhằm tăng cường sự tham gia giám sát của người dân đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu
Ứng dụng cũng cho phép người dùng đánh giá chất lượng phục vụ của từng cửa hàng xăng dầu. Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, đây là một trong những cách thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch và văn minh hơn.
Ngoài chức năng tra cứu, "Quanh tôi" còn tích hợp công cụ quản lý chi phí nhiên liệu cá nhân. Người dùng có thể lưu thông tin phương tiện, ghi nhận lịch sử đổ xăng, theo dõi mức tiêu hao và tổng hợp chi phí theo từng xe.
Ở chiều ngược lại, các cửa hàng xăng dầu cũng có thể cập nhật thông tin và giới thiệu dịch vụ gia tăng của cửa hàng mình trên ứng dụng như trạm sạc điện, cửa hàng tiện lợi, rửa xe, nhà vệ sinh hoặc khu ăn uống,...
Theo cơ quan quản lý, việc cập nhật dữ liệu thường xuyên giúp người dân có thêm thông tin trước khi lựa chọn điểm mua xăng dầu, đồng thời hỗ trợ phân tích, giám sát và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường trên thị trường.
Trong thời gian tới, ứng dụng dự kiến bổ sung thêm các tính năng như cảnh báo bất thường về giá bán, tồn kho, dự báo cung cầu thị trường, cảnh báo lãng phí nhiên liệu và các công cụ phân tích dữ liệu phục vụ quản lý.
"Quanh tôi" chính thức hoạt động từ ngày 1/6 trên iOS và Android. Người dùng có thể tải ứng dụng bằng cách tìm kiếm từ khóa "Quanh tôi" trên App Store hoặc Google Play. Theo ghi nhận thực tế, trên ứng dụng hiện mới hiển thị giá bán của dầu diesel và xăng E5, chưa thấy thông tin về giá xăng E10.
Ứng dụng được ra đời trong bối cảnh giá xăng dầu gần đây có nhiều biến động, xăng sinh học E10 bắt đầu được bán trên toàn quốc từ 1/6. Trước đó tại họp báo Chính phủ ngày 3/6, Thứ trưởng Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng khuyến nghị người tiêu dùng khi sử dụng sản phẩm cần phản ánh, đánh giá để hỗ trợ công tác kiểm tra, kiểm soát chất lượng nhiên liệu.
