Loạn năng khớp thái dương hàm có thể ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hằng ngày của người bệnh
Khi các triệu chứng này kéo dài hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, việc trì hoãn thăm khám và điều trị có thể dẫn đến những hậu quả lâu dài đối với chức năng ăn nhai cũng như chất lượng cuộc sống.
Các biểu hiện lâm sàng liên quan đến sự rối loạn của khớp thái dương hàm và hệ thống cơ nhai có thể rất đa dạng từ những triệu chứng nhẹ, thoáng qua đến đau và suy giảm chức năng rõ rệt.
Do triệu chứng thường xuất hiện âm thầm, tiến triển từ từ và chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt ở giai đoạn đầu, không ít người bệnh vẫn duy trì cuộc sống bình thường và chưa đi khám ngay từ những biểu hiện đầu tiên. Nhiều trường hợp chỉ tìm đến cơ sở y tế khi các rối loạn đã kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Thuật ngữ loạn năng khớp thái dương hàm (Temporomandibular Disorders – TMD) được dùng để chỉ một nhóm các rối loạn liên quan đến hệ thống nhai, chủ yếu bao gồm khớp thái dương hàm, cơ nhai và các cấu trúc liên quan.
Khi người bệnh trì hoãn thăm khám và bệnh không được điều trị đúng thời điểm? Dưới đây là những hậu quả thường gặp của TMD kéo dài.
Đau mạn tính – hậu quả thường gặp của TMD kéo dài
Đau là triệu chứng thường gặp nhất của loạn năng khớp thái dương hàm và cũng là lý do khiến nhiều người bệnh tìm đến cơ sở y tế. Ban đầu, cơn đau thường chỉ xuất hiện khi nhai thức ăn cứng hoặc dai, há miệng lớn hay trong những giai đoạn căng thẳng tâm lý.
Khi đó, cơn đau không còn chỉ bắt nguồn từ tổn thương tại khớp mà có thể tiến triển thành đau mạn tính, ảnh hưởng đáng kể đến công việc, học tập và chất lượng cuộc sống.
Tổn thương khớp không hồi phục và nguy cơ thoái hóa
Khớp thái dương hàm là khớp duy nhất trong cơ thể có đĩa khớp cấu tạo từ mô sợi nằm giữa hai diện khớp. Tình trạng viêm kéo dài hoặc quá tải cơ học không được kiểm soát có thể dẫn đến những biến đổi cấu trúc của khớp.
Theo thời gian, người bệnh có thể xuất hiện: Thoái hóa sụn khớp; Phẳng lồi cầu; Hình thành gai xương; Hẹp khe khớp; Thoái hóa khớp thái dương hàm. Những biến đổi này thường khó phục hồi hoàn toàn và có thể gây suy giảm chức năng lâu dài.
Hạn chế vận động hàm và suy giảm chức năng ăn nhai
Hạn chế vận động hàm là một trong những hậu quả thường gặp của loạn năng khớp thái dương hàm, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ cảm thấy mỏi hàm khi nhai thức ăn dai, khó há miệng lớn khi ngáp hoặc cảm giác hàm vận động kém linh hoạt. Nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển nặng hơn, gây khó khăn trong ăn uống, nói chuyện và vệ sinh răng miệng.
Một nguyên nhân quan trọng là sự co cứng kéo dài của các cơ nhai. Đau khiến cơ thể có xu hướng co thắt các cơ xung quanh như một cơ chế tự bảo vệ. Nếu tình trạng này kéo dài, các cơ có thể mất dần tính đàn hồi, dẫn đến giảm biên độ vận động của hàm dưới.
Các triệu chứng thứ phát có thể tồn tại kéo dài
Do khớp thái dương hàm có mối liên hệ chặt chẽ với hệ cơ vùng đầu – cổ và các cấu trúc lân cận, loạn năng khớp thái dương hàm kéo dài có thể gây ra nhiều triệu chứng ngoài khớp như ù tai, cảm giác đầy hoặc khó chịu vùng tai, chóng mặt, mất thăng bằng, đau đầu tái diễn và mỏi cổ vai gáy.
Hệ lụy về tâm lý và giấc ngủ
Đau mạn tính và rối loạn chức năng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động Đau mạn tính và rối loạn chức năng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động đáng kể đến sức khỏe tinh thần.
Người bệnh có thể gặp các biểu hiện như lo âu kéo dài, căng thẳng, dễ cáu gắt, giảm hứng thú với công việc và sinh hoạt, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi và giảm khả năng tập trung.
Điều trị TMD cần dựa trên chẩn đoán cụ thể và nguyên nhân gây bệnh. Trong đa số trường hợp, các biện pháp điều trị bảo tồn được ưu tiên trước.
Giáo dục và thay đổi hành vi
Đây là nền tảng của quá trình điều trị tình trạng này. Người bệnh được khuyến cáo hạn chế ăn thức ăn quá cứng hoặc quá dai, tránh há miệng quá lớn, không chống cằm, cắn móng tay hoặc chỉ nhai một bên. Bên cạnh đó, việc kiểm soát căng thẳng, giảm thói quen siết chặt răng, tránh đeo túi xách nặng một bên và hạn chế đi giày cao gót (đối với phụ nữ) cũng có thể góp phần giảm tải lên hệ thống nhai.
Điều trị bằng thuốc
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, thuốc giãn cơ hoặc một số thuốc hỗ trợ kiểm soát đau mạn tính và cải thiện giấc ngủ.
Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng
Song song với điều trị bằng thuốc, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng như tập vận động hàm, kéo giãn cơ, massage, chườm nhiệt hoặc laser công suất thấp cũng được áp dụng nhằm giảm đau và cải thiện chức năng.
Ở một số người bệnh có tình trạng siết chặt răng hoặc nghiến răng, máng nhai có thể được chỉ định để giảm tải lên khớp thái dương hàm, thư giãn cơ nhai và bảo vệ các cấu trúc trong hệ thống nhai.
Nếu các phương pháp bảo tồn không mang lại hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc các can thiệp xâm lấn tối thiểu như bơm rửa khớp hoặc tiêm nội khớp.
Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, cho biết cơ thể từ tuổi 50 phải đối mặt với hàng loạt dấu hiệu lão hóa tự nhiên như hệ tiêu hóa suy yếu, ăn kém ngon miệng, loãng xương và suy giảm trí nhớ. Việc thiết lập một thực đơn khoa học, phân chia thời gian ăn uống hợp lý ngay từ giai đoạn này đóng vai trò quyết định giúp cơ thể phòng tránh bệnh tật và kéo dài tuổi thọ.
Trong hướng dẫn dinh dưỡng mới nhất dành cho người trung niên, bác sĩ Giang nhấn mạnh nguyên tắc "5 đủ" bao gồm: đủ chất béo có lợi, đủ vitamin, đủ đạm, đủ nước và đủ chất xơ.
Bước qua sườn dốc bên kia cuộc đời, cơ thể thường thiếu hụt canxi và vitamin D. Do đó, thực đơn hàng ngày cần ưu tiên hải sản, rau xanh, sữa để củng cố xương khớp. Nhóm thực phẩm giàu vitamin B12 như trứng, cá hỗ trợ giảm nguy cơ thiếu máu và suy giảm trí nhớ.
Về chất béo, người chịu ảnh hưởng của lão hóa nên loại bỏ mỡ động vật, thay thế bằng dầu cá, dầu ô liu hoặc dầu hạt óc chó để bảo vệ hệ tim mạch.
Đồng thời, nhóm tuổi này rất dễ bị mất cơ, đòi hỏi phải bổ sung đầy đủ protein từ cá, trứng, đậu nành và thịt trắng. Một quả trứng hoặc một ly sữa mỗi ngày là giải pháp tiện lợi giúp duy trì khối lượng cơ mà không gây quá tải cho hệ tiêu hóa.
Ngoài ra, việc uống đủ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày giúp ngăn ngừa tình trạng táo bón và tránh việc cơ thể nhầm lẫn giữa cảm giác đói và khát. Trái cây mềm và rau xanh cũng là nguồn cung cấp chất xơ dồi dào giúp đường ruột hoạt động trơn tru hơn.
Bên cạnh việc bổ sung, nguyên tắc "3 giảm" yêu cầu người trung niên hạn chế tối đa đường, muối và các chất kích thích. Cắt giảm đường giúp ngăn ngừa nguy cơ tiểu đường, béo phì. Việc kiểm soát lượng muối dưới 5g mỗi ngày hỗ trợ bảo vệ thận và ổn định huyết áp. Song song đó, thói quen hạn chế rượu bia, cà phê sẽ bảo vệ mật độ xương, tránh tình trạng mất nước của tế bào.
Để tối ưu hóa khả năng hấp thụ dưỡng chất, chuyên gia khuyến nghị người dân chia nhỏ khẩu vị thành ba bữa chính và hai bữa phụ nhẹ vào giữa sáng và giữa chiều. Lịch trình ăn uống khoa học cần tuân thủ các mốc thời gian cố định trong ngày. Bữa sáng giàu đạm nên diễn ra từ 6h30 đến 7h30 để cung cấp năng lượng khởi đầu ngày mới. Bữa trưa giàu tinh bột tốt, thịt trắng và rau xanh nên bắt đầu từ 11h30 đến 12h30.
Bữa tối cần kết thúc sớm trong khoảng từ 18h đến 19h với các món ăn nhẹ nhàng, dễ tiêu, ít dầu mỡ nhằm tránh áp lực cho dạ dày. Việc ăn tối quá muộn dễ gây khó tiêu và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ. Cuối cùng, một ly sữa ấm hoặc một quả chuối trước khi đi ngủ một tiếng sẽ là chất xúc tác tự nhiên giúp người lớn tuổi có giấc ngủ sâu và trọn vẹn hơn.
Ngày 16-5, Bệnh viện Đa khoa khu vực Hóc Môn cho biết nhờ kích hoạt kịp thời quy trình báo động đỏ liên viện với Bệnh viện Nhân dân 115, các bác sĩ đã cứu sống một nam thanh niên bị đa chấn thương nguy kịch do tai nạn giao thông.
Người được cứu sống là Nguyễn Thanh Dũng (20 tuổi). Sau 17 ngày phẫu thuật và điều trị chuyên sâu, sáng 15-5, Dũng cùng mẹ là chị Lê Thị Kim Phượng đến tái khám tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Hóc Môn và gửi thư cảm ơn đến ban giám đốc cùng tập thể y bác sĩ, điều dưỡng của hai bệnh viện.
Trong thư, chị Phượng cho biết con trai gặp tai nạn giao thông vào đêm 27-4, được đưa vào cấp cứu trong tình trạng nguy kịch với thương tích nặng vùng ngực.
"Đêm hôm đó thật sự là khoảng thời gian đau lòng nhất đối với gia đình tôi. Khi con được đưa vào bệnh viện trong tình trạng nguy kịch, tôi chỉ biết đứng khóc vì quá sợ hãi và bất lực", chị viết.
Theo người mẹ, trong lúc gia đình hoảng loạn nhất, các bác sĩ và điều dưỡng đã nhanh chóng cấp cứu, theo dõi sát tình trạng người bệnh và hỗ trợ gia đình tận tình.
Điều khiến chị xúc động nhất là việc hai bệnh viện phối hợp khẩn trương, đưa ê kíp bác sĩ phẫu thuật từ Bệnh viện Nhân dân 115 xuống tận nơi cứu chữa cho con trai ngay trong đêm.
"Đối với một người mẹ như tôi, đó thật sự là một ân tình rất lớn mà cả đời này tôi không thể nào quên", chị Phượng chia sẻ trong thư cảm ơn.
Trong lần tái khám, Dũng đã có thể đi lại dù còn khó khăn. Nam thanh niên cho biết bản thân rất biết ơn các y bác sĩ đã nỗ lực cứu sống mình.
"Lúc tỉnh dậy sau mổ, em biết các bác đã nỗ lực cứu em. Hiện em đi còn cà nhắc, hơi thở ngắn hơn chút nhưng em đã được sống", Dũng nói.
Theo Bệnh viện Đa khoa khu vực Hóc Môn, rạng sáng 28-4, người bệnh nhập viện trong tình trạng đa chấn thương nặng với vết thương hở lớn vùng ngực phải, gãy nhiều xương sườn, gãy xương đòn kèm tràn khí, tràn máu màng phổi.
Nhận định ca bệnh vượt khả năng chuyên môn tại chỗ, bệnh viện đã kích hoạt quy trình báo động đỏ liên viện với Bệnh viện Nhân dân 115.
Khoảng 30 phút sau, ê kíp chuyên gia ngoại lồng ngực và gây mê hồi sức của Bệnh viện Nhân dân 115 đã có mặt để phối hợp phẫu thuật cấp cứu ngay trong đêm.
Sau hơn 2 giờ phẫu thuật và hồi sức tích cực, người bệnh qua cơn nguy kịch và được chuyển đến Bệnh viện Nhân dân 115 tiếp tục điều trị chuyên sâu.
Đến ngày 11-5, Dũng được xuất viện trong tình trạng sức khỏe ổn định.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Trần Như Thủy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, cho biết cuộc sống nhiều áp lực, công việc phải ngồi lâu hoặc đứng lâu, thói quen ít vận động, uống ít nước và tâm lý căng thẳng là những yếu tố có thể góp phần làm tăng nguy cơ táo bón cơ năng.
"Ở nhóm người ít vận động, ăn uống thiếu điều độ, căng thẳng kéo dài, một số trường hợp có thể thiên về táo nhiệt hoặc khí trệ, vì vậy pháp trị thường hướng đến thanh nhiệt, giải độc theo nghĩa y học cổ truyền, hành khí, nhuận tràng và thông tiện", bác sĩ Thủy chia sẻ.
Dưới đây là 6 loại rau củ thanh mát tốt giúp tăng chất xơ, hỗ trợ đường ruột khỏe mạnh hơn:
Bầu chứa nhiều nước, năng lượng thấp, có một lượng chất xơ nhất định và cung cấp một số vitamin, khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Theo y học cổ truyền, bầu có vị hơi nhạt, tính mát; một số tài liệu ghi vị ngọt, tính lạnh, tốt cho người bệnh táo bón. Bầu có thể chế biến bằng cách hấp, nấu canh hoặc dồn thịt.
Trong y học cổ truyền, giá có tính mát, vị nhạt hơi the, thường được dùng với tác dụng thanh nhiệt, hạ hỏa, chỉ khát, lợi tiểu, tiêu thực và sinh tân. Giá đậu xanh hoặc giá đậu nành có hàm lượng nước cao, chứa chất xơ, vitamin C và một số vi chất; năng lượng và lượng chất béo thấp. Vì vậy, giá có thể được dùng trong bữa ăn để góp phần hỗ trợ thông tiện, nhất là ở người có biểu hiện nóng trong, khô khát, ăn uống khó tiêu.
Cần rửa giá kỹ dưới vòi nước sạch trước khi chế biến. Người có sức đề kháng yếu nên ưu tiên ăn giá đã được hấp, luộc, nấu canh hoặc xào chín thay vì ăn sống.
Củ cải trắng hoặc củ cải đỏ có thể ăn sống khi bảo đảm vệ sinh hoặc chế biến thành nhiều món ăn. Theo y học cổ truyền, củ cải có vị ngọt, cay, tính mát, thường được dùng với tác dụng thanh nhiệt, tiêu thực, hóa đờm và hỗ trợ thông tiện. Củ cải chứa nhiều nước, có chất xơ và vitamin C, phù hợp để đưa vào bữa ăn hằng ngày.
Có thể dùng củ cải để nấu canh, hầm, luộc, kho hoặc trộn gỏi. Người bụng yếu, dễ lạnh bụng hoặc tiêu lỏng không nên ăn quá nhiều củ cải sống.
Theo y học cổ truyền, cải thảo có vị ngọt, tính hàn, thường được dùng với tác dụng trừ nhiệt, giải độc theo nghĩa Y học cổ truyền và thông tiện. Cải thảo giàu nước, có chất xơ và một số vitamin cần thiết cho cơ thể. Có thể dùng cải thảo để hấp, luộc, xào hoặc nấu canh. Nên lựa chọn nguyên liệu tươi, rửa sạch và chế biến bảo đảm vệ sinh.
Người có cơ địa lạnh bụng, hay đầy hơi hoặc tiêu lỏng nên dùng lượng vừa phải và ưu tiên chế biến chín.
Bắp cải là thực phẩm giàu chất xơ, giúp hỗ trợ hoạt động của đường tiêu hóa và góp phần làm phong phú bữa ăn hằng ngày. Có thể sử dụng nhiều loại bắp cải khác nhau để chế biến món luộc, hấp, xào hoặc nấu canh. Người dễ đầy hơi nên bắt đầu với lượng vừa phải, ăn chậm và theo dõi đáp ứng của cơ thể.
Lưu ý, người có bệnh lý tuyến giáp nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu dùng bắp cải sống thường xuyên, dùng với lượng nhiều hoặc đang có chế độ ăn đặc biệt.
Bông cải xanh chứa chất xơ, vitamin C, vitamin K, folate và một số khoáng chất cần thiết. Lượng chất xơ trong bông cải xanh giúp hỗ trợ hoạt động của ruột. Bông cải xanh cũng là loại rau phù hợp trong khẩu phần ăn cân đối, đặc biệt với người cần tăng cường rau xanh nhưng vẫn muốn bữa ăn đa dạng.
Người dễ đầy bụng nên dùng lượng vừa phải, nhai kỹ và không nên ăn quá nhiều trong một bữa.
