“Tôi có hai người em (một trai, một gái). Em gái tôi 34 tuổi, làm việc ở Hà Nội với mức lương khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng. Em trai tôi 24 tuổi, lương khoảng 9 triệu đồng.
Nhiều lần, mẹ và vợ tôi đều hỏi hai em sao không tìm công việc khác tốt hơn, thu nhập cao hơn để tính chuyện mua nhà? Nhưng cả hai đều có chung một suy nghĩ: làm công việc hiện tại tuy lương không quá cao nhưng được nghỉ thứ bảy, chủ nhật, không bị áp lực tăng ca quá nhiều.
Các em nói với tôi rằng, dù có cố kiếm thêm vài triệu mỗi tháng thì cũng chẳng đủ để tạo khác biệt lớn trong việc mua nhà ở Hà Nội. Vậy nên, thay vì đánh đổi toàn bộ thời gian và sức khỏe để chạy theo thu nhập, các em chọn cuộc sống đủ chi tiêu và ở cùng bố mẹ.
Ngoài ra, tôi còn đứa cháu gọi tôi bằng cậu, 23 tuổi, đang làm việc ở Hải Phòng với thu nhập hơn 10 triệu đồng, cũng có suy nghĩ tương tự. Cháu mới có bạn gái và nói rằng sau này lấy vợ chắc vẫn ở cùng bố mẹ, vì tích cóp nhiều năm cũng khó mua nổi nhà riêng. Cháu bảo nếu sau này có thêm con cái, áp lực tài chính sẽ còn lớn hơn nên hiện tại, cũng không muốn lao vào làm thêm tăng ca quá nhiều.
>> Ảo tưởng giàu lên khi tôi mua nhà Hà Nội 5 tỷ để cho thuê
Con gái tôi năm nay 19 tuổi, đang học đại học nhưng cũng có suy nghĩ rất thực tế. Có lần, con nói với tôi: ‘Sau này con có cố gắng học hành, làm việc cật lực, lương đến 50 triệu đồng mỗi tháng thì chắc cũng khó mua nổi nhà ở Hà Nội, nên con tính học xong sẽ tìm cơ hội đi nước ngoài’. Nghe con nói, tôi không biết nên phản đối hay đồng tình.
Tôi hiểu người trẻ bây giờ không lười biếng. Các em, các cháu vẫn đi làm, vẫn học tập, vẫn có trách nhiệm với cuộc sống của mình. Nhưng điều khác biệt là nhiều người không còn tin rằng chăm chỉ là đủ để đổi lấy một căn nhà như thế hệ trước từng nghĩ.
Thời của chúng tôi, dù khó khăn nhưng vẫn tồn tại cảm giác rằng chỉ cần cố gắng làm việc, tích góp nhiều năm thì sẽ có cơ hội mua nhà, ổn định cuộc sống. Còn bây giờ, khoảng cách giữa thu nhập và giá bất động sản dường như ngày càng xa. Một người trẻ lương 10-15 triệu đồng mỗi tháng ở thành phố lớn, sau khi trừ tiền ăn uống, đi lại và sinh hoạt, gần như rất khó tích lũy đáng kể. Ngay cả những người thu nhập khá hơn cũng mất nhiều năm mới đủ một khoản trả trước cho căn hộ nhỏ.
Có lẽ vì vậy mà nhiều người trẻ đang thay đổi tư duy sống. Họ ưu tiên cân bằng cuộc sống hơn là làm việc kiệt sức để theo đuổi mục tiêu mà bản thân cảm thấy quá xa vời. Một số chọn ở cùng gia đình lâu dài. Một số tìm cơ hội ra nước ngoài. Một số khác chấp nhận thuê nhà và không còn xem việc sở hữu nhà là đích đến bắt buộc.
Tôi không dám khẳng định suy nghĩ đó đúng hay sai. Nhưng rõ ràng, khi ngày càng nhiều người trẻ cùng nói ‘cố mấy cũng không mua nổi nhà’, đó không còn là câu chuyện của riêng một gia đình nữa”.
Đó là chia sẻ của độc giả Trieuhung về giấc mơ an cư của người trẻ trong bối cảnh giá nhà vượt xa thu nhập khiến người Việt thuộc nhóm khó mua nhà nhất thế giới. Các chuyên gia cho rằng, giai đoạn 2023-2024 người Việt cần khoảng 23 năm thu nhập để mua nhà, con số này tăng lên 26 năm vào năm ngoái và hiện đã vượt 30 năm do giá bất động sản tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập. Mức này cao gấp đôi mặt bằng bình quân toàn cầu.
Còn theo dữ liệu từ Numbeo – nền tảng thống kê chi phí sinh hoạt lớn trên thế giới, Việt Nam hiện đứng thứ 10 trong hơn 100 quốc gia về mức độ khó tiếp cận nhà ở, tính theo số năm thu nhập cần tích lũy để mua nhà. Năm 2023, Việt Nam đứng thứ 14, nhưng hiện đã lên vị trí thứ 10, cho thấy khả năng mua nhà của người dân ngày càng khó khăn hơn. Trong bảng xếp hạng này, thứ hạng càng cao đồng nghĩa giá nhà càng vượt xa thu nhập.
"Nhiều người thường nghĩ phải mua nhà bằng được để thoát cảnh ở thuê. Khi mới cưới, lương tôi khoảng 30 triệu đồng mỗi tháng, vợ tôi khoảng 70 triệu đồng, nhưng chúng tôi vẫn không dám vay mua nhà Hà Nội. Vợ chồng tôi chỉ có vài trăm triệu tiền mừng cưới, trong khi căn nhà định mua lúc đó giá khoảng 4 tỷ đồng. Nghĩ đi nghĩ lại, chúng tôi quyết định chưa vay nợ mà xin thuê chính căn nhà ấy với giá 5,5 triệu đồng mỗi tháng.
Tiền tiết kiệm, tôi chủ yếu mua vàng và gửi ngân hàng lấy lãi. Hai năm sau, vợ sinh con rồi nghỉ việc ở nhà chăm con. Một mình tôi đi làm nhưng vẫn đủ trả tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt cho ba người và vẫn có tích lũy, dự phòng cho những biến cố bất ngờ hoặc để dưỡng già sau này. Đến nay đã sáu năm trôi qua, căn nhà đó tăng giá lên khoảng 8 tỷ đồng, nhưng chủ nhà vẫn giữ nguyên mức thuê cũ cho gia đình tôi vì tôi luôn đóng tiền đúng hạn, sống hòa nhã và không làm ảnh hưởng hàng xóm.
Trong khi đó, một người bạn của tôi chọn hướng ngược lại. Cậu ấy vay 3 tỷ đồng để mua nhà vào đúng thời điểm 'thị trường còn thuận lợi'. Ban đầu lãi suất ưu đãi, công việc kinh doanh tốt nên mọi thứ có vẻ rất ổn. Bạn tôi còn thường xuyên khuyên: 'Cứ mạnh dạn vay đi, không thì cả đời chẳng mua nổi nhà'.
>> Tôi ung dung thất nghiệp 5 năm vì mua nhà cho thuê tháng kiếm 35 triệu
Nhưng rồi Covid-19 ập tới, kinh doanh đình trệ, thu nhập giảm mạnh, trong khi tiền lãi ngân hàng vẫn phải trả đều mỗi tháng. Tôi từng khuyên bạn nên bán sớm để cắt lỗ, nhưng cậu cố giữ nhà với hy vọng tình hình sẽ khá hơn. Cuối cùng, lãi mẹ đẻ lãi con. Đến cuối năm 2023, bạn tôi phải bán căn nhà đó nhưng vẫn còn gánh nợ hơn một tỷ đồng. Đến giờ vợ chồng cậu vẫn chưa dám sinh con.
Nhiều người luôn nói phải có nhà thì mới ổn định, mới an tâm. Nhưng tôi nghĩ khác. Tôi không muốn đánh đổi hàng chục năm sống trong áp lực nợ nần chỉ để sở hữu một căn nhà bằng mọi giá. Nhiều lúc tôi nghĩ, nếu ngày đó vợ chồng mình "tất tay" vay mua nhà, có lẽ giờ cuộc sống đã rất khác, thậm chí là khủng hoảng.
Tôi không phản đối chuyện mua nhà. Nhưng với tôi, chỉ nên vay khi đã tích lũy được khoảng 90% giá trị căn nhà. Còn nếu giá nhà tăng quá nhanh mà thu nhập không theo kịp, gia đình tôi thà chấp nhận ở thuê. Số tiền tiết kiệm được có thể dùng để chăm sóc cuộc sống hiện tại, cho con trải nghiệm nhiều hơn, hoặc dành cho tuổi già sau này.
Thực tế, ở thuê cũng không đáng sợ như nhiều người nghĩ. Tôi có hợp đồng rõ ràng với chủ nhà. Nếu tăng giá hay lấy lại nhà, họ phải báo trước ba tháng; ngược lại, tôi muốn chuyển đi cũng báo trước ba tháng. Nhà cửa có vấn đề gì chỉ cần gọi chủ nhà là xử lý.
Tôi sẵn sàng bỏ khoảng gần 100 triệu đồng mỗi năm để thuê nhà, đổi lại là sự bình yên. Mỗi sáng thức dậy, tôi không phải lo lãi suất tăng hay áp lực trả nợ khổng lồ đè lên đầu. Điều duy nhất tôi cần tập trung là cải thiện thu nhập và chăm lo cho gia đình. Với tôi, cảm giác sống nhẹ đầu, ngủ ngon và có thời gian cho vợ con đáng giá hơn việc cố gắng sở hữu một căn nhà trong áp lực kéo dài hàng chục năm".
Đó là chia sẻ của độc giả Cho may trong bối cảnh giá nhà ngày càng vượt xa thu nhập của số đông người trẻ. Giữa lúc giá bất động sản ngày càng đắt đỏ, nhiều người đứng trước lựa chọn khó khăn: vay nợ hàng chục năm để mua nhà hay chấp nhận ở thuê để giữ cuộc sống nhẹ gánh hơn? Thực tế, thay vì chấp nhận vay nợ hàng chục năm để mua nhà, lao đao vì gánh nặng lãi vay, không ít người chọn đi thuê nhà trong nhiều năm.
Báo cáo của Bộ Xây dựng cho biết cả nước có hơn 139.800 giao dịch trong quý I, giảm gần 8% so với cuối năm ngoái. Trong đó, phân khúc chung cư và nhà riêng lẻ giảm mạnh thanh khoản với 30.850 giao dịch, sụt gần 19% theo quý. Còn theo One Mount Group, trong quý I, thị trường chung cư Hà Nội giảm tốc rõ rệt sau giai đoạn tăng trưởng nóng, ghi nhận 4.000 giao dịch chuyển nhượng, giảm 60% theo quý do dòng tiền đầu tư rút mạnh.
Những ngày gần đây, tôi đọc nhiều bài viết của các phụ huynh chia sẻ của phụ huynh về việc học các môn liên kết trong trường công lập. Bản thân tôi cũng là một người có con đang đi học và có cùng trải nghiệm tương tự, đặc biệt là với môn tin học IC3 (chứng chỉ tin học quốc tế), nên muốn kể lại câu chuyện của chính mình, với mong muốn góp thêm một góc nhìn thực tế.
Tôi có ba con, hiện đang học ở ba cấp khác nhau. Con lớn của tôi học lớp 10, trước đây đã từng học môn IC3 từ cấp hai. Con thứ hai của tôi đang học lớp 7, hiện vẫn theo chương trình này. Còn con út lớp 3 cũng bắt đầu làm quen với IC3. Ban đầu, tôi cũng nghĩ việc con được tiếp cận sớm với tin học theo chuẩn quốc tế là điều tích cực. Nhưng khi tìm hiểu kỹ hơn, tôi bắt đầu có nhiều nghi ngại.
Tôi xem qua tài liệu học của các con thì thấy phần lớn là lý thuyết và các bộ câu hỏi trắc nghiệm. Cách học chủ yếu là ghi nhớ đáp án để đi thi. Khi tôi hỏi kỹ hơn về phương pháp giảng dạy, các con cho biết gần như không có hoặc rất ít thực hành, chủ yếu là nghe giảng và học thuộc. Điều này khiến tôi liên tưởng đến kiểu học "mẹo" để vượt qua các kỳ thi, giống như cách nhiều người từng học để thi bằng lái xe trước đây.
Tôi thử hỏi lại các con một số kiến thức đã học. Tùy từng đứa, khả năng tiếp thu khác nhau, nhưng nhìn chung, tôi không thấy hiệu quả rõ rệt. Theo đánh giá cá nhân, việc học IC3 ở độ tuổi này chưa mang lại giá trị tương xứng. Trong khi đó, chương trình tin học chính khóa theo sách giáo khoa, nếu được học bài bản, đã đủ để các con nắm vững nền tảng cần thiết.
>> Cắn răng chi tiền triệu cho con học môn liên kết vì xen giờ học chính khóa
Bản thân tôi làm lập trình viên, nên phần nào hiểu rõ những kiến thức tin học nào thực sự quan trọng và phù hợp với lứa tuổi. Chính vì vậy, tôi khá chắc chắn rằng việc dạy và học IC3 theo cách hiện tại là chưa cần thiết đối với các con mình.
Nhưng vấn đề khiến tôi trăn trở là tính "tự nguyện" của chương trình dạy học liên kết. Tôi được biết, nếu không đăng ký học, các con vẫn phải ở lại lớp, không được về, do lịch học được tổ chức vào giữa buổi chính khóa. Điều đó đặt phụ huynh vào tình thế khó xử: nếu chỉ riêng con mình không học, bé sẽ làm gì trong khi cả lớp tiếp tục chương trình? Việc này vô hình trung tạo ra áp lực phải tham gia, dù phụ huynh có thể chưa thấy thực sự cần thiết.
Chi phí cho các môn học như vậy cũng không hề nhỏ. Khi cân nhắc giữa số tiền bỏ ra và lợi ích thực tế mà các con nhận được, tôi thấy sự chênh lệch khá lớn. Là phụ huynh, ai cũng mong con được học những gì thiết thực, hiệu quả, thay vì chạy theo các chứng chỉ mà giá trị thực tế còn nhiều tranh cãi.
Tôi chia sẻ câu chuyện này không nhằm phủ nhận hoàn toàn ý nghĩa của các chương trình liên kết, mà chỉ mong việc tổ chức và triển khai cần phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của học sinh. Quan trọng nhất, việc học nên giúp các con hiểu và làm được, chứ không chỉ dừng lại ở việc nhớ để vượt qua một kỳ thi.
Gần đây, tôi thấy hai chữ "chữa lành" xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Chỉ cần áp lực công việc, mâu thuẫn trong cuộc sống hay cảm thấy mệt mỏi, nhiều người trẻ lập tức nghĩ đến việc phải đi "chữa lành" bằng một chuyến du lịch, một khóa thiền, một buổi workshop hay một đêm concert. Theo tôi, khái niệm này đang bị lạm dụng, đặc biệt trong một bộ phận giới trẻ.
Tôi làm việc trong môi trường có nhiều đồng nghiệp trẻ. Thời gian qua, do doanh nghiệp cắt giảm lương, thưởng, đồng thời tăng KPI, không ít người rơi vào trạng thái lo âu, căng thẳng. Có một đồng nghiệp của tôi vì muốn "chữa lành" đã chi hàng chục triệu đồng để đi du lịch, tham gia nhiều hoạt động theo trào lưu trên mạng. Nhưng áp lực công việc vẫn còn, thu nhập lại giảm, trong khi khoản chi quá lớn khiến bạn nợ nần. Cuối cùng, những chuyến đi không giải quyết được gốc rễ vấn đề, tinh thần ngày càng sa sút, thậm chí rơi vào trầm cảm.
Bản thân tôi cũng từng tò mò tham gia một buổi được quảng bá là giúp "chữa lành". Kết thúc buổi đó, tôi nhận ra nó chẳng mang lại cho mình điều gì cả và từ đó không tham gia thêm lần nào nữa. Từ trải nghiệm của mình, tôi nghĩ chữa lành không phải là tìm đến một ai đó, thực hiện một nghi thức hay tham gia một hoạt động nào đó để tâm trạng tạm thời dễ chịu hơn. Những điều ấy có thể mang lại cảm giác thư giãn trong chốc lát, nhưng nếu nguyên nhân gây áp lực vẫn còn thì cảm giác bình yên cũng nhanh chóng biến mất.
Theo tôi, chữa lành là một kết quả, không phải một dịch vụ có thể mua được. Nó chỉ đến khi mỗi người hiểu rõ bản thân mình là ai, điều gì thực sự quan trọng trong cuộc sống, giá trị cốt lõi của mình nằm ở đâu. Khi biết sống đúng với những giá trị đó, biết trân trọng những gì đang có, biết buông bỏ những mối quan hệ độc hại, những kỳ vọng viển vông hay cuộc chạy đua theo hào nhoáng trên mạng xã hội, tâm trí sẽ dần bình yên hơn.
>> Cả ngày ngồi điều hòa, ôm điện thoại, bỗng đòi 'đu trend' leo núi chữa lành
Tôi không phủ nhận du lịch, thiền, âm nhạc hay các hoạt động giải trí đều có giá trị nhất định. Chúng giúp con người nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng nếu phù hợp với nhu cầu và điều kiện của mỗi người. Vấn đề là đừng xem chúng như "liều thuốc vạn năng" để giải quyết mọi áp lực trong cuộc sống.
Điều quan trọng hơn là người trẻ cần nhận diện nguyên nhân khiến mình căng thẳng. Nếu áp lực đến từ công việc, hãy tìm cách nâng cao chuyên môn hoặc quản lý tài chính tốt hơn. Nếu đến từ các vấn đề tâm lý, đừng ngần ngại tìm đến chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ. Bên cạnh đó, việc trò chuyện với người thân, bạn bè đáng tin cậy cũng giúp giải tỏa rất nhiều.
Mỗi người cũng có thể tạo năng lượng tích cực bằng những cách đơn giản và phù hợp với sức khỏe, sở thích cũng như khả năng tài chính của mình: học thêm một ngoại ngữ hoặc kỹ năng mới, chơi thể thao, học võ, chơi đàn, trồng cây, chạy bộ hay chỉ là đi dạo trong công viên sau giờ làm. Những hoạt động ấy không quá tốn kém nhưng có thể mang lại lợi ích lâu dài cho cả thể chất lẫn tinh thần.
Thậm chí, nếu có một khoản tiền định dành cho một chuyến "chữa lành" đắt đỏ, đôi khi bạn có thể cân nhắc dùng một phần để tham gia hoạt động thiện nguyện. Khi tiếp xúc với những hoàn cảnh khó khăn hơn mình, tôi tin nhiều người sẽ nhận ra bản thân vẫn còn tốt hơn rất nhiều người. Chính cảm giác sẻ chia và lòng biết ơn ấy cũng là nguồn năng lượng tích cực giúp tâm hồn nhẹ nhõm hơn.
Theo tôi, điều người trẻ cần không phải là chạy theo xu hướng chữa lành, mà là học cách đối diện với áp lực, hiểu bản thân và xây dựng nội lực để vượt qua khó khăn. Khi tâm an vì sống đúng với những giá trị của mình, sự chữa lành sẽ đến một cách tự nhiên, thay vì phải đi tìm kiếm ở những trào lưu bên ngoài.
