Đám cưới năm 1996 của bà Hằng diễn ra tại căn nhà nhỏ ở xã Ngọc Lý, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang. Bố mẹ bà làm 60 mâm cỗ mừng con gái lấy chồng. Nhưng khi em trai làm chủ tiệm áo cưới chuẩn bị sẵn trang phục, cô dâu 30 tuổi vẫn từ chối. Bà chọn mặc bộ quần áo giản dị, trang điểm nhẹ để về nhà chồng.
“Mẹ bọn trẻ mất chưa được bao lâu, tôi không muốn gia đình bên ngoại của các con chạnh lòng”, bà Hằng, hiện 60 tuổi, giải thích lý do từ chối mặc váy cưới của cô dâu lần đầu xuất giá.
Khi thắp nén hương lên bàn thờ nhà chồng và trước di ảnh người vợ quá cố của ông Biểu, bà khấn thầm: “Xin chị bảo hộ cho em có sức khỏe để nuôi các con. Chị đừng dọa em, em sợ là em trốn về đấy”.
Lời khấn nửa đùa nửa thật ấy là khởi đầu cho hành trình 30 năm làm mẹ kế đầy thăng trầm của người giáo viên mầm non.
Trước đó một năm, cô gái 29 tuổi Giáp Thị Hằng được mai mối cho người đàn ông nhiều hơn 6 tuổi, sống tại xã Lam Cốt, huyện Tân Yên, Bắc Giang (nay là xã Quang Trung, tỉnh Bắc Ninh). Ông vừa trải qua biến cố mất vợ, một mình nuôi bốn con gái nhỏ. “Thời đó tôi đã bị xem là quá lứa lỡ thì, nhưng nghe hoàn cảnh con mọn, tôi rất sợ nên từ chối ngay”, bà kể.
Tuy nhiên, ông Biểu vẫn kiên trì, thường xuyên đạp xe 15 km đến nhà bà chơi. Khi cả bà ngoại (mẹ vợ ông Biểu) và cậu ruột của những đứa trẻ đến đặt vấn đề, bà Hằng quyết định đến xem gia cảnh. Đón bà là bốn đứa trẻ. Đứa lớn 12 tuổi, hai đứa giữa 7 tuổi và 5 tuổi, còn bé út tên là Dương Bắc Giang chưa đầy một tuổi được chị ẵm trên tay.
Nghe người lớn nói “sắp có mẹ mới”, lũ trẻ xúm quanh bà Hằng, ánh mắt ngơ ngác nhưng khát khao tình thân. “Nhìn những đứa trẻ và người đàn ông hiền lành, tôi gật đầu”, bà kể.
Sau khi kết hôn, người phụ nữ nặng 37 kg bắt đầu lịch trình làm việc từ 4h sáng ngoài đồng. Đến giờ hành chính, bà đến trường dạy mầm non. Buổi trưa, bà tranh thủ về lo cơm nước. Thời điểm đó, lương giáo viên mầm non ở nông thôn được trả bằng thóc, mỗi năm nhận bốn tạ. Cả gia đình sống dựa vào mẫu ruộng và đồng lương giáo viên của bà nên cuộc sống luôn thiếu thốn. Ba năm sau, bà sinh thêm một người con chung với ông Biểu. Kinh tế gia đình càng thêm khó khăn.
Nhưng áp lực kinh tế không sợ bằng cuộc khủng hoảng tâm lý của những đứa con chồng và định kiến “mấy đời bánh đúc có xương”. Từ ngày đầu, bà dặn dò các con: “Ngoài kia sẽ có người nói ra nói vào, nhưng các con đã đồng ý làm con của mẹ thì phải nghe lời”.
Quá trình uốn nắn những bé gái bước vào tuổi dậy thì xảy ra nhiều bất đồng. Có lần, cô con gái lớn phạm lỗi bị mẹ mắng, vì uất ức nên cãi lại, rồi chạy lên bàn thờ khóc với mẹ đẻ. Nhìn cảnh tượng ấy, bà Hằng tủi thân. Trời nhá nhem tối, bà dắt xe đạp bỏ về nhà ngoại. Nhưng đi được một đoạn, ngoảnh lại thấy chồng chở theo đứa con nhỏ đuổi theo, bà lại quay về.
Người mẹ chọn cách làm bạn với con để dần thấu hiểu. Bà nói với lũ trẻ, nếu thấy lời mẹ dạy chưa thỏa đáng, có thể hỏi bà ngoại và các dì xem ai đúng ai sai.
Trong sinh hoạt, bà chia đều quà cáp và quần áo mới cho cả năm chị em. Sự công bằng giúp xóa nhòa khoảng cách. Những đứa trẻ dần xem mẹ kế như ruột thịt. ”Nhiều hôm, tôi đạp xe về ngoại, quay về thấy lũ trẻ đã đứng ở cổng đợi sẵn”, bà kể. Đến tuổi thiếu nữ, các cô con gái bắt đầu tâm sự chuyện tình cảm với mẹ kế.
Dương Bắc Giang, cô con gái út, cho biết đến năm 7 tuổi, qua lời người xung quanh, cô mới biết bà Hằng không phải mẹ đẻ. “Lúc nhỏ tôi bướng bỉnh, mỗi lần dỗi thường nói muốn mẹ khác, mẹ chỉ cười và dỗ dành”, Giang kể.
Sau 30 năm, bốn người con gái riêng của ông Biểu đều đã khôn lớn. Trong đám cưới của từng người, vợ chồng bà Hằng tự tay chuẩn bị của hồi môn chu đáo. Trong lễ cưới, người mẹ kế lúc nào cũng là người bật khóc đầu tiên vì thương con, khiến cả nhà khóc theo.
Đến nay, bà Hằng đã là bà ngoại của 9 đứa trẻ. Cứ mỗi lần các con gái ở cữ, người mẹ kế ấy lại đón về tự tay chăm sóc suốt tháng đầu. Với bà, niềm hạnh phúc lớn nhất tuổi xế chiều là chứng kiến bốn cô con gái của chồng đều khôn lớn, có công việc ổn định và gia đình êm ấm.
Ông Biểu thường dặn các con phải đối tốt với mẹ – người cùng cha con ông đi qua những ngày giông tố nhất cuộc đời. Con gái của ông quấn mẹ hơn cha. Các cô lấy chồng quanh vùng, trước khi sang nhà ngoại đều gọi điện hỏi trước: “Hôm nay mẹ có nhà không để con sang?”.
Cách đây 10 năm, cô út Dương Bắc Giang kết hôn. Chồng cô từng qua một đời vợ và đang nuôi riêng. Bước vào cuộc sống gia đình với vai trò mẹ kế, Giang cho biết cô áp dụng những điều học được từ cách mẹ Hằng nuôi dạy chị em mình.
“Bà đã cho tôi một người mẹ và cho tôi bản lĩnh để làm mẹ”, Giang nói.
Chiến dịch năm nay diễn ra từ tháng 5 đến hết tháng 8 trong toàn tỉnh, trong đó địa bàn trọng tâm là khu vực 6 xã biên giới đất liền. Các cấp bộ Đoàn tỉnh Đồng Tháp sẽ thực hiện chương trình Tiếp sức mùa thi và 5 chiến dịch tình nguyện thường kỳ.
Cũng trong ngày lễ ra quân, các bạn đoàn viên thanh niên cùng đại biểu khánh thành không gian học tập số tại xã Phú Thọ. Trồng cây lưu niệm, tặng quà cho các em học sinh, bàn giao "Ngôi nhà 5.000 đồng" cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tại xã Tân Long, khởi công 4 cầu "Hy vọng".
Ông Huỳnh Minh Tuấn - Phó chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp - đánh giá cao kế hoạch triển khai chiến dịch hè tình nguyện năm nay với nhiều nội dung mới. Tinh thần đổi mới mạnh mẽ, xung kích, sáng tạo trong chuyển đổi số và xây dựng nông thôn mới thông minh, đồng hành cùng các địa bàn biên giới.
"Đề nghị Đoàn các cấp tiếp tục quan tâm, ưu tiên nguồn lực cho các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và các địa phương còn nhiều khó khăn; gắn các hoạt động tình nguyện với công tác đền ơn đáp nghĩa, chăm lo gia đình chính sách.
Đặc biệt là hưởng ứng chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", ông Tuấn nói.
Sự cố y tế nghiêm trọng đã xảy ra trên du thuyền MV Hondius (Hà Lan) trong hành trình từ Argentina đến Cape Verde, khiến 3 người tử vong và 3 người khác rơi vào tình trạng nguy kịch.
Ngay khi tình huống khẩn cấp xuất hiện ngoài khơi Cape Verde, Tổ chức Y tế Thế giới đã nhanh chóng can thiệp, xác nhận một ca dương tính với hantavirus và phối hợp triển khai sơ tán y tế khẩn cấp.
Hiện hantavirus được xem là nguyên nhân chính gây tử vong, trong khi các cơ quan chức năng đang khẩn trương kiểm soát nguy cơ lây lan trên tàu.
Các nghiên cứu cho thấy hantavirus đã tồn tại từ nhiều thế kỷ, với các đợt bùng phát từng ghi nhận tại châu Á và châu Âu. Ở Đông bán cầu, virus này thường gây sốt xuất huyết kèm suy thận; trong khi đến đầu những năm 1990, một chủng mới xuất hiện ở tây nam nước Mỹ đã gây ra bệnh hô hấp cấp tính nguy hiểm, nay được biết đến là hội chứng phổi do hantavirus.
Căn bệnh này từng gây chú ý khi bà Betsy Arakawa qua đời tại New Mexico sau khi nhiễm virus.
Hiện các cơ quan chức năng vẫn đang điều tra ổ dịch trên tàu, bao gồm xét nghiệm phòng thí nghiệm và phân tích dịch tễ. Đồng thời, việc giải trình tự virus cũng được triển khai nhằm xác định nguồn lây và đặc điểm của tác nhân gây bệnh.
Hantavirus chủ yếu lây sang người thông qua tiếp xúc với loài gặm nhấm như chuột, chuột cống hay chuột đồng, hoặc nước tiểu, nước bọt, phân của chúng, đặc biệt khi các chất này bị xáo trộn và phát tán trong không khí, làm tăng nguy cơ hít phải. Con người thường phơi nhiễm trong môi trường sinh sống như nhà ở, cabin hoặc nhà kho, nhất là khi dọn dẹp những không gian kín, kém thông gió hoặc khám phá khu vực có dấu hiệu chuột.
Theo WHO, dù hiếm gặp, hantavirus cũng có thể lây trực tiếp từ người sang người.
Nhiễm hantavirus có thể diễn tiến rất nhanh và đe dọa tính mạng. Giai đoạn đầu, bệnh thường khởi phát với các triệu chứng dễ nhầm lẫn với cúm như sốt, ớn lạnh, đau cơ và đau đầu. Theo Sonja Bartolome, việc phân biệt hantavirus với cúm ở thời điểm này là vô cùng khó khăn.
Các dấu hiệu của hội chứng phổi do hantavirus thường xuất hiện sau 1–8 tuần kể từ khi tiếp xúc với loài gặm nhấm nhiễm bệnh. Khi bệnh nặng lên, người bệnh có thể bị tức ngực, khó thở do phổi tích tụ dịch.
Virus này chủ yếu lây sang người qua việc tiếp xúc hoặc hít phải bụi chứa nước tiểu, nước bọt hay phân của chuột, chuột cống hoặc chuột đồng.
Ngoài thể bệnh về phổi, hantavirus còn gây ra sốt xuất huyết kèm hội chứng thận, thường xuất hiện sau 1–2 tuần phơi nhiễm. Theo CDC, tỷ lệ tử vong của hội chứng phổi khoảng 35%, trong khi thể sốt xuất huyết dao động từ 1% đến 15%, tùy theo chủng virus.
Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu hoặc thuốc chữa khỏi hantavirus, song việc phát hiện sớm và chăm sóc y tế kịp thời có thể cải thiện đáng kể khả năng sống sót của người bệnh.
Dù đã được nghiên cứu trong nhiều năm, theo bác sĩ Michelle Harkins, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, bao gồm lý do vì sao bệnh có thể nhẹ ở một số người nhưng lại rất nghiêm trọng ở người khác, cũng như cơ chế hình thành kháng thể. Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục theo dõi bệnh nhân trong thời gian dài với kỳ vọng tìm ra phương pháp điều trị hiệu quả.
"Vẫn còn rất nhiều điều bí ẩn," bà nói, đồng thời nhấn mạnh rằng yếu tố tiếp xúc với loài gặm nhấm đóng vai trò then chốt trong nguy cơ lây nhiễm.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo biện pháp hiệu quả nhất để phòng tránh hantavirus là hạn chế tiếp xúc với loài gặm nhấm và chất thải của chúng. Khi dọn dẹp khu vực có nguy cơ, cần sử dụng găng tay bảo hộ và dung dịch tẩy rửa có chứa clo.
Đáng lưu ý, các chuyên gia cảnh báo không nên quét hoặc hút bụi phân chuột, vì hành động này có thể khiến virus phát tán vào không khí, làm tăng nguy cơ hít phải và lây nhiễm.
Nhìn lại lịch sử, hantavirus từng gây ám ảnh cho hơn 3.000 binh sĩ Liên Hợp Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên. Mãi đến năm 1978, các nhà khoa học mới lần đầu phân lập được chủng Hantaan tại Hàn Quốc, mở ra bước ngoặt trong việc giải mã nguyên nhân các đợt bùng phát trước đó.
Đến năm 1993, một ổ dịch hô hấp nghiêm trọng tại Mỹ được xác định do chủng Sin Nombre – một trong những biến thể nguy hiểm nhất của hantavirus. Chỉ hai năm sau, các ca hội chứng phổi do hantavirus (HPS) đầu tiên cũng được ghi nhận tại Argentina, cho thấy phạm vi lây lan ngày càng mở rộng.
Gần đây, cái chết của bà Betsy Arakawa tại New Mexico vào năm 2025 sau khi tiếp xúc với phân chuột một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về mối nguy âm thầm từ loại virus này.
Dù rất hiếm khi lây trực tiếp từ người sang người, hantavirus vẫn xuất hiện rải rác trên toàn cầu, đặc biệt ở châu Á, châu Âu và Tây Nam Mỹ—những khu vực có nhiều loài gặm nhấm mang mầm bệnh. Sự cố trên du thuyền MV Hondius cũng cho thấy nguy cơ tiềm ẩn từ chuột trên các phương tiện di chuyển đường dài.
Trong bối cảnh du lịch quốc tế sôi động, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo cần kiểm tra kỹ nơi lưu trú, bịt kín các khe hở, sử dụng khẩu trang N95 và chất khử trùng khi dọn dẹp khu vực có dấu hiệu chuột. Quan trọng nhất vẫn là tránh tiếp xúc với chất thải của loài gặm nhấm, trong không gian kín hoặc kém thông gió.
Đặc biệt là hoạt động cao điểm các đội hình “Mùa hè số” hỗ trợ đảng viên sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử, thực hiện các thủ tục hành chính của Đảng trên địa bàn TP.HCM.
Sau buổi sinh hoạt Chi bộ khu phố 11 (phường Bình Lợi Trung, TP.HCM), Nguyễn Thị Phương Quyên (ngành chính trị học, Học viện Cán bộ TP.HCM) đã tận tâm, nhiệt tình hướng dẫn cô chú tải và thao tác trên ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử.
Phương Quyên kể vui nhất khi được chứng kiến các cô chú tự mình cài đặt ứng dụng, đăng nhập thành công và sử dụng thành thạo các tính năng.
Phần lớn các cô chú lớn tuổi thường sử dụng điện thoại chung với con cháu, hoặc ít dùng ứng dụng số, nên hay quên mật khẩu để liên kết.
Quyên cho biết với những trường hợp cô chú có người thân hỗ trợ, bạn hướng dẫn liên hệ con cháu để xác nhận hoặc nhập lại mật khẩu, thông tin tài khoản. Nếu không, cô sẽ hướng dẫn cụ thể từng bước để cô chú có thể cài đặt được.
Nhìn thấy các cô chú đăng nhập được, thao tác thành thạo, Quyên vui hơn hẳn, vì cũng cảm thông được người lớn tuổi không rành công nghệ. Nhìn đâu xa, họ cũng như ông bà của mình ở trong nhà.
“Mình tin những việc làm nhỏ của mình góp phần vào công cuộc chuyển đổi số của TP.HCM, giúp các cô chú tiếp cận công nghệ dễ dàng hơn. Nhìn cô chú thao tác được, chúng mình mới thật sự yên tâm và vui lắm”, Quyên hân hoan kể.
Còn bạn Nguyễn Thu Hiền (ngành quan hệ công chúng, Trường đại học Văn Lang) nói rằng với sinh viên, việc thao tác trên điện thoại hay các ứng dụng rất dễ dàng, nhưng với các cô chú lớn tuổi thì việc sử dụng thiết bị công nghệ hoặc thực hiện các thao tác đăng ký, đăng nhập vẫn còn nhiều khó khăn. Thế là Hiền sẵn sàng tham gia đội hình “Mùa hè số” để hỗ trợ các cô chú.
Bằng sự nhiệt huyết, Thu Hiền đã chủ động hướng dẫn, giải thích lại nhiều lần và hỗ trợ từng bước để các cô chú thao tác thành thạo trên ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử.
Sau khi tham gia hỗ trợ, Hiền cảm thấy rất vui và tự hào vì đã giúp các cô chú tiếp cận gần hơn với công nghệ và các ứng dụng số.
“Nhìn ánh mắt các cô chú hớn hở, thở phào nhẹ nhõm, tươi cười khi tải và dùng được ứng dụng, đó là hạnh phúc của chúng em”, Hiền tâm sự.
Cô Trần Thị Thương Thương (48 tuổi, Phó bí thư Chi bộ khu phố 11, phường Bình Lợi Trung) tâm tình đa số đảng viên trong chi bộ đều đã lớn tuổi, nhiều người đã nghỉ hưu, nên việc tiếp cận và sử dụng công nghệ số còn gặp nhiều khó khăn.
“Phần lớn đảng viên đều lớn tuổi, không quen sử dụng thiết bị công nghệ, nên việc tiếp cận công nghệ số đối với chúng tôi còn nhiều hạn chế. Sự hỗ trợ của lực lượng đoàn viên, thanh niên là rất cần thiết và đáng quý”, cô Thương nói.
Cô Thương được các bạn hướng dẫn rất tận tình và đánh giá cao tinh thần xung kích, làm việc nhiệt tình, hỗ trợ chu đáo và thân thiện, giúp các cô chú thoải mái hơn khi dùng ứng dụng số mà không thấy phiền hà các bạn.
Vừa được hỗ trợ tải và hướng dẫn sử dụng ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử và chỉ cách đóng đảng phí trực tuyến, cô Nguyễn Thị Đảng (71 tuổi, phường Bình Thạnh) tươi rói, liên tục nói “Cảm ơn các con, cô mừng quá! Hôm nay cô làm được rồi!”.
“Tuổi đã cao, việc sử dụng các ứng dụng công nghệ với tôi khó khăn lắm. Hôm nay đi sinh hoạt chi bộ, tôi rất mừng khi được các bạn đoàn viên, thanh niên hỗ trợ, hướng dẫn tận tình, chu đáo. Các bạn làm việc rất nhiệt tình, luôn vui vẻ, nói gì cũng nhẹ nhàng, dễ hiểu và lúc nào cũng cười”, cô Đảng bày tỏ.
