Khoảng cách giữa “tiếp cận thông tin” và “hiểu đúng”
Trong kỷ nguyên số, người tiêu dùng dễ tiếp cận thông tin chăm sóc sức khỏe, nhưng việc hiểu và áp dụng đúng kiến thức chuẩn y khoa vẫn là thách thức.
Một nghiên cứu năm 2026 trên hơn 3.500 người Việt cho thấy: 85,5% có thể tìm kiếm thông tin sức khỏe trực tuyến, nhưng 67,3% chưa đủ năng lực đánh giá và áp dụng đúng.
Tình trạng này đặc biệt rõ ở các phụ huynh. Theo khảo sát Vietnam Digital Mom 2025, có 64% bà mẹ thường xuyên đọc blog, website nuôi con; 68% tin vào “review online” và 47% tham khảo hội nhóm mạng xã hội. Điều này cho thấy sức ảnh hưởng lớn của truyền thông số, nhưng cũng kéo theo nguy cơ lan truyền các xu hướng dinh dưỡng thiếu cơ sở khoa học, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Sứ mệnh kim chỉ nam dinh dưỡng cho cộng đồng
Trong bối cảnh đó, Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM (NRI) ra mắt Hội Đồng Dinh Dưỡng Khoa Học Ứng Dụng, sử dụng nền tảng y học chứng cứ để thẩm định các xu hướng dinh dưỡng và các tin đồn thiếu căn cứ, với sự tham dự của gần 20 Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ uy tín từ các bệnh viện và cơ sở y tế lớn như: PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, PGS.TS.BS Lê Thị Minh Hương; TS.BS Lưu Thị Mỹ Thục; ThS.BS.CKII Phạm Công Luận; TTƯT.BS. Trương Hữu Khanh; TTƯT.BS. Đặng Thị Kim Huyên.
Hội đồng tập trung vào việc tổ chức diễn đàn khoa học xoay quanh những chủ đề dinh dưỡng đang được quan tâm, giúp cộng đồng tiếp cận và áp dụng kiến thức đúng đắn trong chăm sóc sức khỏe hàng ngày.
ThS.BS.CKII Phạm Công Luận – cố vấn chuyên môn của Hội Đồng cho biết: “Các bác sĩ tham gia đều mong muốn đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng ngoài công tác khám chữa bệnh. Vì vậy, chúng tôi sẽ đồng hành để xây dựng Hội Đồng Dinh Dưỡng Khoa Học Ứng Dụng trở thành diễn đàn khoa học chính thống, giúp người dân tiếp cận nguồn thông tin dinh dưỡng đáng tin cậy”.
Nguyên tắc hoạt động minh bạch và độc lập
Hội Đồng vận hành theo hai tầng chuyên môn gồm: Nhóm Cố vấn chuyên môn là các Chuyên Gia đầu ngành, chịu trách nhiệm xây dựng và thẩm định nội dung dựa trên y học chứng cứ; và Nhóm Bác Sĩ đồng hành chuyên môn đảm nhiệm truyền tải kiến thức theo cách dễ hiểu, gần gũi với cộng đồng.
Vận hành dựa trên các nguyên tắc nghiêm ngặt:
– Tính khách quan: Nội dung được thảo luận và công bố dựa trên các báo cáo khoa học, dữ liệu lâm sàng từ các tổ chức uy tín.
– Phi thương mại: Hội Đồng cam kết không nhận quảng cáo, không bị chi phối bởi lợi ích của bất kỳ nhãn hàng hay tập đoàn nào.
– Trách nhiệm xã hội: Với mục tiêu trở thành điểm tựa tin cậy để các bà mẹ thoát khỏi áp lực từ “ma trận thông tin” trên mạng xã hội.
Hướng tới xây dựng nền tảng tri thức dinh dưỡng bền vững, đáng tin cậy
Hội thảo đầu tiên được tổ chức với chủ đề: “Hiểu đúng – Khởi đầu chuẩn để thiết lập Lá Chắn Kép – Tiêu hóa & Miễn dịch ở trẻ nhỏ”. Tại đây, các chuyên gia tập trung cung cấp góc nhìn khoa học về vai trò của hệ tiêu hóa và miễn dịch trong những năm đầu đời, làm rõ những hiểu lầm phổ biến của phụ huynh.
BS.CKI. Trần Thị Minh Nguyệt – Viện trưởng NRI chia sẻ: “Thời gian tới, chuỗi hội thảo sẽ tiếp tục khai thác các chủ đề dinh dưỡng được quan tâm, đồng thời lan tỏa thông tin trên đa nền tảng để trở thành nguồn tham khảo đáng tin cậy cho cộng đồng. Đây sẽ là một hành trình lâu dài, cần sự đồng hành của giới chuyên môn, truyền thông và toàn xã hội để tạo nên những thay đổi bền vững”.
Theo thông tin từ Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, bệnh viện này đã thực hiện thành công ca lấy và ghép đa tạng từ người hiến chết não 22 tuổi. Bốn người bệnh được hồi sinh nhờ món quà sự sống ấy, gồm một ca ghép gan, một ca ghép tim và hai ca ghép thận.
Người hiến không may bị xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình động mạch cảnh trong trái. Sau khi được sơ cứu, hồi sức và đặt nội khí quản tại Bệnh viện Nhân dân 115, người bệnh được chuyển đến Bệnh viện Nam Sài Gòn.
Dù tiên lượng rất xấu, gia đình vẫn nuôi hy vọng, xin chuyển người bệnh đến Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM để tiếp tục điều trị.
Giữa những ngày tháng đầy lo lắng và đau đớn ấy, gia đình đã đưa ra một quyết định vô cùng nhân văn: nếu không còn phép màu nào giữ được người thân ở lại, họ mong muốn hiến tặng mô, tạng để cứu sống những người bệnh khác.
Các bác sĩ đã nỗ lực bằng tất cả khả năng chuyên môn, nhưng sau thời gian điều trị tích cực, người bệnh được xác định chết não theo đúng quy trình chuyên môn và quy định pháp luật.
Thực hiện theo đúng nguyện vọng của gia đình, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM lập tức báo cáo Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia để thực hiện điều phối và phân bổ tạng hiến. Ngay khi tiếp nhận phương án điều phối, ban giám đốc bệnh viện đã tổ chức cuộc họp khẩn, huy động nhân lực, trang thiết bị và kích hoạt quy trình ghép đa tạng.
Sáng 18-7, nhiều phòng mổ đồng loạt sáng đèn.
Trong từng phòng mổ, các ê kíp chạy đua từng phút, từng giây để bảo đảm chất lượng tạng hiến và mang đến cơ hội sống cho những người đang cận kề ranh giới sinh tử.
Lá gan được ghép cho người phụ nữ 61 tuổi mắc ung thư biểu mô tế bào gan. Hai quả thận mang lại hy vọng mới cho hai nữ bệnh nhân 53 và 48 tuổi bị suy thận giai đoạn cuối. Trái tim được ghép cho nam bệnh nhân 25 tuổi mắc bệnh cơ tim giãn, suy tim giai đoạn cuối, người đã nhiều lần nhập viện và chờ ghép tim khẩn cấp suốt hai tháng trong tình trạng nguy kịch.
Bên cạnh đó, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM còn phối hợp với ê kíp Bệnh viện Phổi Trung ương và Bệnh viện E để lấy, bảo quản phổi hiến, vận chuyển bằng đường hàng không ra Hà Nội, tiếp tục mang hy vọng sống đến những người bệnh khác.
Đây là lần thứ tư Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM thực hiện quy trình lấy và ghép đa tạng. Thành công này là kết quả của nhiều năm xây dựng quy trình chuyên môn, tích lũy kinh nghiệm và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các chuyên khoa.
Từ khâu đánh giá người hiến, điều phối, lấy tạng đến ghép tạng đều được thực hiện khẩn trương, chính xác, bảo đảm chất lượng tạng hiến và an toàn tối đa cho người bệnh.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra trung bình phụ nữ ngủ nhiều hơn nam giới khoảng 11 phút mỗi đêm. Tuy nhiên, sự khác biệt này không đáng kể nếu xét về chất lượng giấc ngủ hay cảm giác khi thức dậy.
Nghiên cứu do Oxford Academic công bố tháng 5/2025 cho thấy phụ nữ có mức độ buồn ngủ, mệt mỏi, lo lắng và căng thẳng cao hơn nam giới, dù thời gian và chất lượng giấc ngủ tương đương.
Dưới đây là ba lý do khiến giấc ngủ của phụ nữ kém chất lượng hơn.
Lệch múi giờ xã hội
Đồng hồ sinh học (chu kỳ 24 giờ điều chỉnh huyết áp và nhịp thức - ngủ) ở phụ nữ thường ngắn hơn do ảnh hưởng của hormone và nhiệt độ cơ thể. Chuyên gia Rebecca Robbins từ Trường Y Harvard cho biết phụ nữ có xu hướng muốn đi ngủ và thức dậy sớm hơn nam giới.
Khi các nghĩa vụ như công việc hay chăm sóc gia đình buộc họ thức khuya hoặc dậy muộn trái nhịp tự nhiên, hiện tượng "lệch múi giờ xã hội" sẽ xảy ra, dẫn đến mệt mỏi mãn tính.
Nguy cơ mắc bệnh lý giấc ngủ cao hơn
Số liệu thống kê cho thấy phụ nữ có nguy cơ mắc chứng mất ngủ cao hơn nam giới 40-60%. Tỷ lệ khó đi vào giấc ngủ ở nữ là 17%, trong khi ở nam giới là 12%. Có gần 21% phụ nữ gặp khó khăn trong việc duy trì giấc ngủ liên tục.
Nguyên nhân đến từ áp lực chăm sóc gia đình, lo âu, trầm cảm hoặc hội chứng chân không yên.
Bác sĩ Andrea Matsumura, chuyên gia giấc ngủ và sức khỏe phụ nữ trung niên Mỹ, cho biết những khác biệt này trở nên rõ rệt hơn trong các giai đoạn biến động nội tiết tố. Mang thai và hậu sản là thời kỳ rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng nhất. Ngoài ra, sự sụt giảm nội tiết tố giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh cũng gây bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, làm suy giảm chất lượng nghỉ ngơi.
Khó phục hồi sau khi thiếu ngủ
Chuyên gia Natalie Solomon (Đại học Stanford) nói phụ nữ chịu tác động của việc thiếu ngủ mạnh mẽ hơn nam giới. Phân tích sóng não (EEG) cho thấy khi ngủ bù, cơ thể phụ nữ đòi hỏi cường độ giấc ngủ sâu hơn để phục hồi. Việc không đáp ứng đủ độ sâu này khiến họ dễ kiệt sức.
Cách cải thiện chất lượng giấc ngủ
Theo các chuyên gia, để đánh giá việc ngủ đủ giấc, mỗi người nên chú ý đến cảm giác vào buổi chiều. Nếu vẫn thấy tỉnh táo khi nhiệt độ cơ thể giảm nhẹ vào tầm xế chiều, đó là tín hiệu tốt. Nếu không, có thể áp dụng các phương pháp sau:
Điều chỉnh giờ ngủ từ từ: Dịch chuyển giờ ngủ sớm hơn khoảng 15 phút mỗi đêm thay vì thay đổi đột ngột vài tiếng đồng hồ.
Hạn chế caffeine và rượu: Rượu có thể giúp thiếp đi nhanh nhưng gây hiệu ứng ngược, khiến cơ thể thức giấc sớm và khó ngủ lại.
Tạo thói quen thư giãn: Dành 30-60 phút trước khi ngủ để tắm nước ấm, đọc sách hoặc nghe nhạc; tránh xa thiết bị điện tử.
Tối ưu không gian: Giữ phòng ngủ mát mẻ, tối và yên tĩnh.
Nếu tình trạng mất ngủ kéo dài vài tháng hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, việc thăm khám y tế là cần thiết. "Rối loạn giấc ngủ mãn tính là một bệnh lý có thể điều trị hiệu quả chứ không phải là điều đương nhiên phải chịu đựng", chuyên gia Wendy Troxel nói.
Ngày 25/5, Khoa Cấp cứu - Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ liên tục tiếp nhận các trường hợp say nắng, say nóng, sốc nhiệt do lao động ngoài trời trong điều kiện nhiệt độ cao. Đáng chú ý, có bệnh nhân nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu, suy đa tạng, nguy cơ tử vong cao.
Trường hợp đầu tiên là ông N.B.K., 50 tuổi, trú xã Phùng Nguyên, tỉnh Phú Thọ. Theo gia đình, sau khoảng hai giờ gặt lúa ngoài trời nắng nóng, ông xuất hiện mệt lả, hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, thở nhanh rồi được đưa tới bệnh viện cấp cứu.
Tại Khoa Cấp cứu, bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị say nắng, say nóng và nhanh chóng xử trí bằng bù nước, điện giải kết hợp làm mát cơ thể. Sau khoảng một giờ cấp cứu, người bệnh tỉnh táo trở lại, giảm rõ rệt đau nhức và hết co quắp tay chân. Hiện sức khỏe đã ổn định, chuẩn bị xuất viện.
Nặng hơn là trường hợp ông L.T.K., 69 tuổi, được đưa vào viện sau khi choáng ngất lúc đang làm việc ngoài đồng. Người bệnh được sơ cứu tại trạm y tế trong tình trạng sốt cao 40 độ C trước khi chuyển tới Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.
Tại Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, người bệnh hôn mê sâu, Glasgow 5 điểm, thân nhiệt tăng lên 41-42 độ C, huyết áp phải duy trì bằng thuốc vận mạch, lượng nước tiểu giảm. Bác sĩ chẩn đoán sốc nhiệt kèm suy đa tạng.
Người bệnh được hồi sức tích cực, gồm hạ thân nhiệt chỉ huy, thở máy, dùng thuốc vận mạch, bù nước điện giải và theo dõi sát.
Hiện tình trạng vẫn rất nguy kịch, đang được điều trị tích cực.
Theo Bác sĩ Bùi Tất Luật, Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu nội khoa đặc biệt nguy hiểm, xảy ra khi cơ thể tiếp xúc lâu với môi trường nhiệt độ cao hoặc lao động gắng sức dưới trời nắng nóng khiến cơ chế điều hòa thân nhiệt bị rối loạn.
"Khi thân nhiệt tăng quá mức, cơ thể có thể nhanh chóng rơi vào suy đa cơ quan, tổn thương não, tim mạch, hô hấp và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời", bác sĩ Luật cảnh báo.
Các dấu hiệu thường gặp của say nắng, say nóng và sốc nhiệt gồm mệt lả, đau đầu, chóng mặt, khát nhiều, da nóng đỏ, co quắp tay chân, thở nhanh, tim đập nhanh, buồn nôn, rối loạn ý thức, sốt cao trên 39-40 độ C, thậm chí lơ mơ hoặc hôn mê.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân hạn chế làm việc ngoài trời trong khoảng thời gian từ 10h-16h, uống đủ nước và bổ sung điện giải khi lao động trong môi trường nóng bức.
Đồng thời cần mặc quần áo thoáng mát, đội mũ rộng vành, tránh làm việc quá sức liên tục dưới trời nắng gay gắt.
